Τρόφιμα: Σωρευτική άνοδος 22% σε τέσσερα χρόνια και ο φόβος νέων ανατιμήσεων προκαλεί «ασφυξία»

Η ελληνική οικονομία βρίσκεται για άλλη μια φορά αντιμέτωπη με το φάντασμα του «εισαγόμενου» πληθωρισμού. Ενώ οι πληγές από την κρίση του 2022 και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία δεν έχουν κλείσει, η γενίκευση της σύρραξης στη Μέση Ανατολή και η εμπλοκή του Ιράν δημιουργούν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ ανατιμήσεων. Αυτή τη φορά, όμως, η αφετηρία είναι πολύ πιο δυσμενής: οι τιμές δεν ξεκινούν από τη χαμηλή βάση της περιόδου της πανδημίας, αλλά από ένα ήδη παγιωμένο «υψηλό» επίπεδο, που καθιστά κάθε νέα αύξηση δυσβάσταχτη για τα νοικοκυριά.

Η ακτινογραφία της ακρίβειας: 22% πάνω από το 2022

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά και εξηγούν τη σπουδή της κυβέρνησης να λάβει έκτακτα μέτρα. Σήμερα, οι τιμές των τροφίμων στην Ελλάδα είναι υψηλότερες κατά 21,62% σε σχέση με το 2022. Αν δε διευρύνουμε τον ορίζοντα στην τελευταία εξαετία, η σωρευτική αύξηση αγγίζει το ιλιγγιώδες 37,81%.

Αυτή η άνοδος έχει αλλάξει δραματικά τη δομή των εξόδων ενός μέσου νοικοκυριού. Οι δαπάνες για τρόφιμα απορροφούν πλέον το 21% του συνολικού μηνιαίου προϋπολογισμού, όταν το 2008 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 16,4%. Η δυσαρέσκεια των πολιτών δεν είναι πια μόνο θέμα «ψυχολογίας της αγοράς», αλλά επιβίωσης, καθώς η αγοραστική δύναμη συμπιέζεται ανάμεσα στα παγωμένα εισοδήματα και τις καλπάζουσες τιμές των βασικών αγαθών.

Ανεβαίνουν οι τιμές

Ο «πολλαπλασιαστής» των καυσίμων: Από την αντλία στο ράφι

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Ελλάδα παραμένει η εξάρτησή της από τα καύσιμα. Όπως επισημαίνει στην «Καθημερινή» ο Στέφανος Κομνηνός, πρώην Γενικός Γραμματέας Εμπορίου, κάθε αύξηση στο πετρέλαιο λειτουργεί ως multiplier effect (ισχυρός πολλαπλασιαστής).

VIRAL

Τι βρέθηκε στο κινητό της Γιου Τινγκ: «Το μυστικό της εξαφάνισης κρύβεται στο κέντρο της Αθήνας»

Δολοφονία Σταύρου Γεωργίου: Συνελήφθη Αιγύπτιος – Καταιγιστικές εξελίξεις

Σταύρος Γεωργίου & Μιχάλης Ζαφειρόπουλος: Τα μοιραία ραντεβού που κατέληξαν σε λουτρό αίματος μέσα στα γραφεία τους!

Στην Ελλάδα, το φαινόμενο είναι εντονότερο για τρεις λόγους:

• Εισαγωγική εξάρτηση: Εισάγουμε σχεδόν το 100% του πετρελαίου μας.
• Μεταφορικό κόστος: Η γεωγραφία της χώρας (νησιά, ορεινοί όγκοι) στηρίζεται αποκλειστικά στις οδικές και θαλάσσιες μεταφορές.
• Ευαίσθητοι κλάδοι: Ο τουρισμός και η εστίαση, οι «πυλώνες» του ΑΕΠ, επηρεάζονται άμεσα από το κόστος μετακίνησης.

Τα στοιχεία από το Παρατηρητήριο Τιμών Καυσίμων προκαλούν ίλιγγο: Μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες (από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τις 12 Μαρτίου 2026), η αμόλυβδη βενζίνη αυξήθηκε κατά 7,5%, ενώ το πετρέλαιο κίνησης –που κινεί τα φορτηγά της τροφοδοσίας– εκτινάχθηκε κατά 19%. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, μια αύξηση του πετρελαίου κατά 50% προσθέτει αυτόματα μία μονάδα στον πληθωρισμό και «κόβει» 0,5% από την ανάπτυξη της χώρας.

Η «ασφυξία» στις θάλασσες: Το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ

Πέρα από το κόστος της ενέργειας, η γεωπολιτική κρίση προκαλεί έμφραγμα στην εφοδιαστική αλυσίδα. Αν και το Ιράν δεν είναι παραγωγός σιτηρών, ο πιθανός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ λειτουργεί προσθετικά στο πρόβλημα που δημιούργησαν οι Χούθι στη Διώρυγα του Σουέζ.

Οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις είναι πλέον ο κανόνας:

• Σιτηρά και ρύζι από την Άπω Ανατολή.
• Κρέατα από την Ωκεανία.
• Θαλασσινά από την Κίνα και τη Νοτιοανατολική Ασία.

Όταν η προσφορά μειώνεται λόγω καθυστερήσεων και τα ασφάλιστρα των πλοίων εκτοξεύονται, η ζήτηση πιέζει τις τιμές προς τα πάνω, δημιουργώντας ελλείψεις που μετακυλίονται στον τελικό καταναλωτή.

Αυξήσεις σε τρόφιμα και νηστίσιμα πιέζουν τα νοικοκυριά

Το δίλημμα του πλαφόν: Προστασία ή στρέβλωση;

Η κυβέρνηση επέλεξε να ενεργοποιήσει εκ νέου το πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους έως τις 30 Ιουνίου 2026. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του μέτρου αμφισβητείται από τα ίδια τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Το πλαφόν δεν λειτουργεί ως διατίμηση· μπορεί να περιορίζει την αισχροκέρδεια, αλλά δεν μπορεί να σταματήσει την άνοδο των τιμών όταν το κόστος παραγωγής και μεταφοράς αυξάνεται διεθνώς.

Είναι χαρακτηριστικό ότι την περίοδο 2022-2023, παρά την ισχύ του πλαφόν, η συχνότητα μεταβολής των τιμών στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 5,88 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2019. Το 2022, στο 58,1% των προϊόντων οι τιμές άλλαζαν διαρκώς, με το 77,1% αυτών των αλλαγών να αφορά αυξήσεις.

Το Υπουργείο Ανάπτυξης, ωστόσο, αντεπιτίθεται με στοιχεία: Από τον Οκτώβριο έως τον Δεκέμβριο του 2025 –περίοδο που το πλαφόν είχε καταργηθεί προσωρινά– καταγράφηκαν ανατιμήσεις σε 11.400 κωδικούς, ενώ από τις αρχές του 2026 έως τα μέσα Φεβρουαρίου προστέθηκαν άλλοι 5.000 κωδικοί. Για την κυβέρνηση, η «χρυσή εφεδρεία» του πλαφόν είναι το μόνο ανάχωμα πριν την καθολική κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης.

Η ευρωπαϊκή απάντηση: Ο δρόμος του ΦΠΑ

Ενώ η Ελλάδα επιμένει στο πλαφόν, άλλες ευρωπαϊκές χώρες επιλέγουν τη μείωση των έμμεσων φόρων, ένα αίτημα που στην εγχώρια αγορά απορρίπτεται λόγω δημοσιονομικού κόστους.

• Η Σουηδία μειώνει τον ΦΠΑ στα τρόφιμα από 12% σε 6%.
• Η Αυστρία τον μειώνει από 10% σε 5%.
• Η Ισπανία εξετάζει ανάλογες προσωρινές μειώσεις σε βασικά είδη διατροφής.

Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι μια μείωση του ΦΠΑ δεν θα έφτανε ποτέ στον καταναλωτή, αλλά θα «απορροφούνταν» από την εφοδιαστική αλυσίδα. Αντ’ αυτού, προτιμά τα έκτακτα πακέτα στήριξης, τα οποία όμως ενεργοποιούνται μόνο όταν η κατάσταση φτάσει στο απροχώρητο.

Ένας αβέβαιος δρόμος

Η Ελλάδα εισέρχεται στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 με την οικονομία της σε τεντωμένο σχοινί. Η ακρίβεια στα τρόφιμα δεν είναι πλέον μια παροδική διαταραχή, αλλά μια δομική απειλή. Με τις τιμές των καυσίμων να λειτουργούν ως «πολλαπλασιαστής» και τα γεωπολιτικά μέτωπα ανοιχτά, το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν τα μέτρα κατά της αισχροκέρδειας αρκούν ή αν η χώρα θα χρειαστεί μια γενναία δημοσιονομική παρέμβαση για να αποφευχθεί μια νέα κοινωνική κρίση.