Σαν σήμερα, 09 Μαρτίου 1824: Η μαύρη επέτειος του Πρώτου Εμφυλίου – Όταν η διχόνοια παραλίγο να σβήσει τη φλόγα του 1821

Η ιστορία ενός έθνους δεν γράφεται μόνο με σελίδες δόξας και ηρωισμού, αλλά συχνά και με μελανά σημάδια που υπενθυμίζουν το τίμημα των ανθρώπινων παθών. Σαν σήμερα, στις 9 Μαρτίου του 1824, η Ελληνική Επανάσταση, που είχε καταφέρει να συγκλονίσει την Ευρώπη με τις πρώτες της νίκες, εισήλθε στην πιο σκοτεινή της φάση. Ήταν η ημέρα που άρχισε επίσημα Πελοποννήσου, μια σύγκρουση που δεν διεξήχθη στα πεδία των μαχών εναντίον του οθωμανικού ζυγού, αλλά στους δρόμους της Πελοποννήσου, με αδέλφια να στρέφουν τα όπλα τους εναντίον αδελφών. Το ρήγμα που δημιουργήθηκε εκείνη την ημέρα δεν ήταν απλώς μια πολιτική διαφωνία, αλλά μια βαθιά τομή που απείλησε να αφανίσει την ελπίδα για ανεξαρτησία πριν καλά-καλά αυτή εδραιωθεί.

Το υπόβαθρο της σύγκρουσης: Πολιτικοί εναντίον Στρατιωτικών

Η ρίζα του κακού βρισκόταν στη διαπάλη για την εξουσία και τον έλεγχο των πόρων της επαναστατημένης χώρας. Από τη μία πλευρά βρίσκονταν οι «Πολιτικοί», με ηγετικές μορφές τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και τον Γεώργιο Κουντουριώτη, οι οποίοι εκπροσωπούσαν τους προκρίτους και τους πλούσιους πλοιοκτήτες των νησιών. Από την άλλη πλευρά βρίσκονταν οι «Στρατιωτικοί», με επικεφαλής τον θρυλικό Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, οι οποίοι είχαν κερδίσει την αναγνώριση του λαού μέσα από τις μεγάλες νίκες στο Δερβενάκι και την Τριπολιτσά. Η ένταση είχε αρχίσει να σιγοβράζει ήδη από τη Β’ Εθνοσυνέλευση του Άστρους το 1823, όπου η αντιπαράθεση για το ποιος θα έχει το πάνω χέρι στη διαχείριση της Επανάστασης οδήγησε στη δημιουργία δύο αντίπαλων κυβερνητικών κέντρων: του Βουλευτικού και του Εκτελεστικού.

Η κατάσταση εκτραχύνθηκε όταν το Βουλευτικό, ελεγχόμενο από τους πολιτικούς, καθαίρεσε τον Κολοκοτρώνη από το αξίωμα του αρχιστρατήγου και κήρυξε παράνομο το Εκτελεστικό, στο οποίο συμμετείχαν οι στρατιωτικοί. Οι πολιτικοί μετέφεραν την έδρα τους στο Κρανίδι, δημιουργώντας μια δική τους κυβέρνηση, ενώ οι στρατιωτικοί διατήρησαν τον έλεγχο της Τριπολιτσάς και του Ναυπλίου. Η 9η Μαρτίου 1824 σηματοδοτεί την έναρξη των εχθροπραξιών, όταν οι κυβερνητικοί του Κρανιδίου αποφάσισαν να επιβάλουν τη θέλησή τους με τη βία, ξεκινώντας πολιορκίες και επιθέσεις εναντίον των οχυρών θέσεων των αντιπάλων τους.

Δημιουργία δύο αντίπαλων κυβερνητικών κέντρων: του Βουλευτικού και του Εκτελεστικού

Το «χρυσό» δάνειο και η επιδείνωση του διχασμού

Ένας καταλυτικός παράγοντας που έριξε λάδι στη φωτιά του εμφυλίου ήταν η έλευση του πρώτου αγγλικού δανείου. Η προοπτική της διαχείρισης ενός τεράστιου για την εποχή χρηματικού ποσού λειτούργησε ως μαγνήτης για τις αντιμαχόμενες πλευρές. Οι πολιτικοί, έχοντας την αναγνώριση των ξένων δυνάμεων ως η νόμιμη κυβέρνηση, χρησιμοποίησαν τα χρήματα του δανείου όχι για τον εξοπλισμό του στόλου ή του στρατού εναντίον των Τούρκων, αλλά για να εξαγοράσουν συνειδήσεις και να χρηματοδοτήσουν τις επιχειρήσεις τους εναντίον των στρατιωτικών. Η διαχείριση του δανείου μετατράπηκε σε εργαλείο επιβολής, διευρύνοντας το χάσμα και κάνοντας τον συμβιβασμό αδύνατο.

VIRAL

Θρίλερ στη Κυψέλη: Φόβοι ότι η σορός στη βαλίτσα ενδέχεται να ανήκει στην 50χρονη Κινέζα μεταφράστρια που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς από την Αρτέμιδα!

Σε ομηρία ένα ολόκληρο χωριό: Η σκοτεινή δράση του προέδρου κοινότητας, του αδερφού του και του πυροσβέστη με τους εμπρησμούς

Φως στο σκοτάδι: Το «μαύρο τετράδιο» του Μπάμπη Κούτσικου αποκάλυψε το κίνητρο πίσω από τη σφαγή στον βάλτο!

Οι μάχες που ακολούθησαν ήταν σκληρές και άφησαν πίσω τους πληγές που άργησαν δεκαετίες να κλείσουν. Ο Κολοκοτρώνης είδε τον γιο του, Πάνο, να δολοφονείται σε μια ενέδρα, ένα γεγονός που τον συνέτριψε ψυχολογικά και τον οδήγησε τελικά στην παράδοση και τη φυλάκισή του στην Ύδρα. Η επικράτηση των πολιτικών ήταν προσωρινή και πύρρειος, καθώς η εσωτερική αιμορραγία είχε εξαντλήσει τους πόρους και το ηθικό των Ελλήνων, την ίδια στιγμή που ο Ιμπραήμ Πασάς προετοίμαζε την απόβαση των αιγυπτιακών στρατευμάτων στην Πελοπόννησο, η οποία παραλίγο να σβήσει οριστικά την Επανάσταση.

Ο Κολοκοτρώνης είδε τον γιο του, Πάνο, να δολοφονείται σε μια ενέδρα

Το διαχρονικό μάθημα της 9ης Μαρτίου

Η 9η Μαρτίου 1824 παραμένει μια ημερομηνία-σύμβολο για τον κίνδυνο που διατρέχει κάθε εθνική προσπάθεια όταν η προσωπική φιλοδοξία και το κομματικό συμφέρον μπαίνουν πάνω από το κοινό καλό. Ο πρώτος εμφύλιος πόλεμος υπενθυμίζει ότι ο μεγαλύτερος εχθρός της ελευθερίας δεν είναι πάντα ο εξωτερικός εισβολέας, αλλά η εσωτερική διχόνοια. Οι ήρωες του ’21, που λίγο πριν είχαν θαμπώσει τον κόσμο με την ομοψυχία τους, βρέθηκαν να αναλώνονται σε μικροπρέπειες, δίνοντας το δικαίωμα στους εχθρούς τους να ελπίζουν στην ολική καταστροφή του ελληνικού οράματος.

Σήμερα, δύο αιώνες μετά, η αναδρομή σε εκείνα τα γεγονότα δεν γίνεται για να αναμοχλεύσει πάθη, αλλά για να λειτουργήσει ως ιστορικός φάρος. Η κατανόηση των λαθών του παρελθόντος είναι η μόνη εγγύηση για τη διατήρηση της εθνικής ενότητας στο μέλλον. Η Επανάσταση σώθηκε τελικά την τελευταία στιγμή, όμως το κόστος του εμφυλίου σε ανθρώπινες ζωές και χαμένο χρόνο ήταν ανυπολόγιστο. Η 9η Μαρτίου 1824 θα παραμείνει για πάντα στη συλλογική μνήμη ως η ημέρα που η Ελλάδα έμαθε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η ελευθερία απαιτεί όχι μόνο ανδρεία απέναντι στον εχθρό, αλλά και σύνεση απέναντι στον αδελφό.