Ιράν: Γιατί οι μουλάδες μισούν πιο πολύ τους μουσουλμάνους γείτονές τους από τους Ισραηλινούς

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Εδώ τώρα ξεκινάμε μία πολύ μεγάλη και τεράστια κουβέντα. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όλοι πως οι Ιρανοί δεν είναι Άραβες! Το ξέρουμε ότι οι περισσότεροι το γνωρίζετε αλλά να το επισημάνουμε. Είναι ένας εντελώς άλλος, διαφορετικός πολιτισμός που καμία σχέση δεν έχει ο πολιτισμός τους με τον πολιτισμό, τις παραδόσεις, το φαγητό και τα έθιμα των Αράβων αλλά και των Τούρκων που βρίσκονται στην περιοχή.

Δεν θα μείνουμε τώρα στον πολιτισμό αυτό — ίσως να είναι ένα άλλο ρεπορτάζ — αλλά τώρα θέλουμε να σας εξηγήσουμε ποια είναι η τεράστια διαφορά τους σε θρησκευτικό επίπεδο με τους υπόλοιπους μουσουλμάνους της περιοχής. Η βασική θρησκευτική διαφορά μεταξύ των Ιρανών και των Αράβων έγκειται στο δόγμα του Ισλάμ που ακολουθεί η πλειοψηφία τους. Ενώ οι Άραβες είναι στην πλειονότητά τους Σουνίτες, οι Ιρανοί είναι στην πλειονότητά τους Σιίτες. Παράλληλα, δείτε εδώ όλες τις εξελίξεις για τις επιθέσεις στη Μέση Ανατολή.

Η βαθιά ιστορική διαίρεση που καθορίζει τη Μέση Ανατολή

Ιράν (Σιιτικό Ισλάμ)

Πάνω από το 90-95% των μουσουλμάνων στο Ιράν είναι Σιίτες (κυρίως του δόγματος των «Δωδεκατιστών»). Το σιιτικό δόγμα έγινε επίσημη θρησκεία της Περσίας (σημερινό Ιράν) στις αρχές του 16ου αιώνα, διαφοροποιώντας τους έντονα από τους γείτονές τους. Στο σιιτικό Ισλάμ, μεγάλη έμφαση δίνεται στους Ιμάμηδες (απογόνους του Αλή), οι οποίοι θεωρούνται αλάνθαστοι και θεόσταλτοι ηγέτες.

Άραβες (Σουνιτικό Ισλάμ)

Η συντριπτική πλειοψηφία των Αράβων (περίπου 85-90%) είναι Σουνίτες. Οι Σουνίτες δεν αναγνωρίζουν την κληρονομική διαδοχή των Ιμάμηδων, αλλά βασίζονται στην παράδοση (Sunnah) και στην κοινότητα για την επιλογή των ηγετών.

• Θρησκευτική ιεραρχία

Στο σιιτικό Ιράν υπάρχει μια αυστηρά ιεραρχημένη δομή κληρικών (Αγιατολάχ, Μουλάδες) που παίζει καθοριστικό ρόλο στην πολιτική και κοινωνική ζωή. Οι Σουνίτες δεν έχουν αντίστοιχη ιεραρχία.

• Προσκύνημα και τελετές

Οι Ιρανοί Σιίτες επισκέπτονται ιερά προσκυνήματα (όπως στην Καρμπάλα του Ιράκ ή το Μασχάντ του Ιράν) και πραγματοποιούν τελετές όπως η Ασούρα, που τιμούν τον θάνατο του Ιμάμη Χουσεΐν, κάτι που διαφέρει από τις σουνιτικές παραδόσεις.

Ιστορικό υπόβαθρο

Οι Ιρανοί είναι Πέρσες (όχι Άραβες), έχουν δική τους γλώσσα (Φαρσί) και πολιτισμό, και η υιοθέτηση του Σιισμού λειτούργησε ιστορικά ως τρόπος διαφοροποίησής τους από την αραβική/σουνιτική επιρροή. Η φλόγα της αντιπαλότητας μεταξύ των δύο βασικών κλάδων του Ισλάμ καίει εδώ και αιώνες. Ξεκίνησε αμέσως μετά τον θάνατο του προφήτη Μωάμεθ, το 632 μ.Χ., και έχει να κάνει με το ποιος θα ήταν ο διάδοχός του, αφού ο ίδιος δεν όρισε κάποιον.

Οι περισσότεροι σιιτικοί πληθυσμοί βρίσκονται στο Ιράν, το Ιράκ, τη Συρία, το Λίβανο και το Μπαχρέιν. Στην Τουρκία, τη Συρία, την Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία η πλειοψηφία είναι Σουνίτες. Συνολικά, σε παγκόσμια κλίμακα οι Σουνίτες αποτελούν το 85 έως 90% του μουσουλμανικού κόσμου.

Οι πολιτικές διαφορές

Οι ιδρυτές της σέκτας των Σιιτών υποστήριξαν ότι η εξουσία πρέπει να περάσει στον γαμπρό και ξάδελφο του Προφήτη Μωάμεθ, Αλί, και στη συνέχεια στους αρσενικούς διαδόχους του. Οι Σιίτες, αναφέρουν πηγές, θεωρούν ότι ο Μωάμεθ όρισε ως διάδοχό του τον Αλί. Ωστόσο, κάποιοι από τους πιστούς του βιάστηκαν να χρίσουν νέο πνευματικό ηγέτη τους τον πεθερό του Προφήτη, Αμπού Μπάκρ. Σε εκείνο το σημείο ακριβώς ξεκίνησαν οι προστριβές και οι διαμάχες.

Αν και οι διαφορές ήταν στην αρχή πολιτικές, στη συνέχεια αναπτύχθηκαν και θρησκευτικές διαφορές. Το ίδιο το όνομα των Σιιτών προέρχεται από την αραβική λέξη «σία», που σημαίνει διάδοχος. Τελικά ο Αλί επελέγη για να γίνει ο τέταρτος χαλίφης το 656 μ.Χ., κάτι που προκάλεσε κύμα βιαιοτήτων. Το σχίσμα παγιώθηκε το 680 μ.Χ., όταν δολοφονήθηκε στην Καρμπάλα του Ιράκ ο γιος του Αλί, Χουσεΐν. Οι Σιίτες ηττήθηκαν, αλλά διατήρησαν τις κοινότητές τους σε πολλές περιοχές του μουσουλμανικού κόσμου και συσπειρώθηκαν γύρω από τον γιο του Χουσεΐν. Οι Σουνίτες, που πήραν το όνομά τους από τη λέξη σούνα (παράδοση), ακολούθησαν τον γιο του κυβερνήτη της Δαμασκού, Γιαζίντ.

Σύμφωνα με στοιχεία του Pew Research Center’s Forum on Religion & Public Life, στις περισσότερες χώρες της Μέσης Ανατολής περίπου το 40% των Σουνιτών δεν θεωρούν ότι οι Σιίτες είναι πραγματικοί μουσουλμάνοι. Από την άλλη, οι Σιίτες υποστηρίζουν ότι ο δογματισμός των Σουνιτών και η προσκόλλησή τους στην παράδοση δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για τον εξτρεμισμό.

Διαφορές στην άσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων

Εκτός από τη βασική διαφορά ότι οι Σιίτες προσεύχονται τρεις φορές την ημέρα, ενώ οι Σουνίτες πέντε, υπάρχουν μεταξύ τους διαφορές και σε σχέση με την αντίληψη του Ισλάμ. Οι μουσουλμάνοι βασίζουν την πίστη τους στο Κοράνι και τις Χαντίθ, δηλαδή τις προφορικές «οδηγίες» για τον τρόπο λατρείας και ζωής που πρέπει να ακολουθούν οι πιστοί. Το Κοράνι και οι Χαντίθ προσδιορίζουν τη Σαρία, δηλαδή τον ισλαμικό νόμο, που ρυθμίζει τους κανόνες οι οποίοι διέπουν θέματα ιδιοκτησίας, κληρονομιάς, γάμου, διαζυγίου, συμβολαίων, συμφωνητικών, εμπορικών και τραπεζικών συναλλαγών, επενδύσεων, δανείων και υποθηκών. Οι Σουνίτες ακολουθούν τις δικές τους Χαντίθ, ενώ οι Σιίτες αποδέχονται διαφορετική έκδοση των Χαντίθ και δίνουν πολύ μεγάλη σημασία στα κηρύγματα του Αλί και των απογόνων του.

Μία από τις πιο σημαντικές διαφορές Σιιτών-Σουνιτών είναι ότι οι Σιίτες θεωρούν ότι οι Ιμάμηδες έχουν θεϊκή προέλευση και δεν είναι απλώς «βοηθοί» του Προφήτη αλλά εκπρόσωποί του στη γη. Με αυτή τη λογική δεν προσκυνούν μόνο στη Μέκκα, αλλά στους τάφους των 11 από τους 12 Ιμάμηδες (καθώς ο 12ος, ο Μεχντί, θεωρείται κρυμμένος ή ότι έχει εξαφανιστεί). Οι Σουνίτες δεν αποδίδουν τόση μεγάλη αξία στους Ιμάμηδες. Αντίθετα αποκαλούν με αυτό το όνομα όλους τους πνευματικούς ηγέτες της μουσουλμανικής κοινότητας. Και τα δύο ρεύματα αποδέχονται τους πέντε πυλώνες της Πίστης: Ομολογία της Πίστης, Προσευχή, Φόρος ελεημοσύνης, Νηστεία, Προσκύνημα στη Μέκκα. Ωστόσο, σε αυτούς οι Σιίτες προσθέτουν ακόμα πέντε πυλώνες: τη Μοναδικότητα του Θεού, τη δύναμη του Προφήτη, την Ανάσταση, τη Θεϊκή Δικαιοσύνη και την πίστη στην πολιτική και πνευματική ανωτερότητα των απογόνων του Προφήτη.

Συμπέρασμα

Με βάση την καθοδήγηση του Χομεϊνί, του ανθρώπου που έκανε την ισλαμική επανάσταση στο Ιράν, οι προδότες γείτονές του είναι χειρότεροι από τους Ισραηλινούς, γιατί ακριβώς συνεργάζονται με τους Αμερικανούς και τους Ισραηλινούς. Άρα η επίθεση του Ιράν σε Σαουδική Αραβία, Ντουμπάι και Ομάν δεν είναι τυχαία. Μιλάμε για αληθινό μίσος αιώνων που τώρα εκφράζεται.

Μέκκα vs Τεχεράνη

Παλαιότερα η Δαμασκός (Σουνίτες) και η Βαγδάτη (Σιίτες) ήταν οι έδρες των δύο αντίπαλων στρατηγείων και υπήρξαν θέατρα συγκλονιστικών τραγωδιών, συγκρούσεων και εκδικητικού πάθους. Σήμερα πνευματική πρωτεύουσα των Σουνιτών ανά τον κόσμο είναι η Μέκκα και η Σαουδική Αραβία, ενώ των Σιιτών είναι το Ιράν (Περσία) και η Τεχεράνη. Ωστόσο κατά τον 11ο-12ο αιώνα το κέντρο των Σιιτών ήταν η Αίγυπτος και η Συρία, ενώ των Σουνιτών το Χορασάν της Περσίας.

Για λόγους ιδιοσυγκρασίας, της παράδοσης του Ζωροαστρισμού καθώς και για πολιτικούς λόγους, ο Σιιτισμός αύξησε την επιρροή του στην Περσία και το 1572 το δόγμα των «12 Ιμάμηδων» ανακηρύχθηκε ως επίσημη θρησκεία του Ιράν. Γενικώς οι Σιίτες, παρότι αποτελούν σήμερα μόνο το ένα πέμπτο των μουσουλμάνων, έχουν μεγάλη επίδραση στην πνευματική — και όχι μόνο — ζωή του Ισλάμ, πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με το αριθμητικό τους μέγεθος.

Η νοοτροπία τους επηρεάζεται και από την αναπόληση του δωδέκατου Ιμάμ ή Αλ Μαχντί (Μεσσία), που είναι ο Κριτής της Οικουμένης και αυτός που «διευθύνει τον χρόνο», μετέχει στη ζωή του κόσμου, αν και απών. (Βλέπε «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων: Στη Σκιά του “Άλλου” Θεού», Γ. Στάμκος, εκδ. Πύρινος Κόσμος). Στους Ιρανούς Σιίτες διακρίνονται οι Μουζταχίντ, που θεωρούνται αυθεντίες στο να γνωμοδοτούν σε θέματα πίστης και πράξης. Ανάμεσά τους οι διαπρεπέστεροι λαμβάνουν τον τίτλο του Αγιατολάχ, που σημαίνει «θαυμαστό σημείο από τον Θεό» και θεωρούνται χαρισματικές προσωπικότητες αλλά και προσωπικοί εκπρόσωποι του «μυστικού» Ιμάμ.