Σαν σήμερα, 02 Μαρτίου 1958: Η μέρα που η ΕΡΕ «ράγισε» – Το εσωκομματικό πραξικόπημα που άλλαξε την ιστορία

Η πολιτική σκηνή της δεκαετίας του ’50 κυριαρχούνταν από τη μορφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ο Σερραίος πολιτικός, έχοντας την εμπιστοσύνη των Ανακτόρων αλλά και ένα σημαντικό λαϊκό έρεισμα, οδηγούσε την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ) σε μια πορεία εκσυγχρονισμού και ανοικοδόμησης. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια της φαινομενικής ενότητας, οι εσωκομματικές τριβές και οι προσωπικές φιλοδοξίες σιγόβραζαν σαν ηφαίστειο. Το φιτίλι για την έκρηξη της 2ας Μαρτίου 1958 δεν ήταν άλλο από τον νέο εκλογικό νόμο, ένα σύστημα «ενισχυμένης αναλογικής» που σχεδιάστηκε για να εξασφαλίσει ισχυρές πλειοψηφίες, αλλά κατέληξε να διχάσει την ίδια την κυβερνητική παράταξη.

Η ανταρσία των «Δελφίνων» και το ρήγμα στην ΕΡΕ

Όλα ξεκίνησαν όταν 15 βουλευτές της ΕΡΕ, ανάμεσα στους οποίους βρίσκονταν τα «βαριά ονόματα» του Γεωργίου Ράλλη και του Παναγή Παπαληγούρα, αποφάσισαν να τραβήξουν το χαλί κάτω από τα πόδια του πρωθυπουργού. Δεν επρόκειτο για τυχαία πρόσωπα. Ο Ράλλης και ο Παπαληγούρας θεωρούνταν οι στενότεροι συνεργάτες του Καραμανλή, άνθρωποι που στήριζαν το οικοδόμημα της δεξιάς παράταξης. Η αποχώρησή τους δεν ήταν απλώς μια διαφωνία πάνω σε ένα νομοσχέδιο, αλλά μια ευθεία αμφισβήτηση της ηγεσίας και της στρατηγικής του Καραμανλή.

Οι «15» κατηγόρησαν τον πρωθυπουργό για αυταρχισμό και για έναν εκλογικό νόμο που, κατά την άποψή τους, νόθευε τη λαϊκή βούληση και περιθωριοποιούσε τις μεσαίες πολιτικές δυνάμεις. Στην πραγματικότητα, πίσω από τα επιχειρήματα για τη δημοκρατία, κρυβόταν μια βαθιά δυσπιστία για τον τρόπο που ο Καραμανλής συγκέντρωνε τις εξουσίες γύρω από το πρόσωπό του. Η κίνηση αυτή, που έμεινε στην ιστορία ως «η ανταρσία των 15», άφησε την κυβέρνηση χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία μέσα σε λίγες ώρες, μετατρέποντας τους διαδρόμους της Βουλής σε σκηνικό θρίλερ.

15 βουλευτές της ΕΡΕ αποχώρησαν - Οι εκλογές της 11ης Μαΐου

Η παραίτηση στον Βασιλιά και το τέλος μιας περιόδου

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, γνωστός για τον εκρηκτικό αλλά και αποφασιστικό χαρακτήρα του, δεν έχασε χρόνο σε παζάρια. Αντιλαμβανόμενος ότι η κυβέρνησή του είχε καταστεί όμηρος των αποστατών, επέλεξε τη φυγή προς τα εμπρός. Το απόγευμα της 2ας Μαρτίου 1958, πέρασε το κατώφλι των Ανακτόρων και υπέβαλε την παραίτησή του στον Βασιλιά Παύλο. Η κίνηση αυτή αιφνιδίασε πολλούς, καθώς υπήρχε η ελπίδα ότι θα μπορούσε να βρεθεί μια συμβιβαστική λύση. Όμως για τον Καραμανλή, η ηγεσία ήταν αδιαπραγμάτευτη.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Με την παραίτηση της κυβέρνησης, η χώρα εισήλθε σε μια περίοδο έντονης προεκλογικής δραστηριότητας. Ορίστηκε υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Κωνσταντίνο Γεωργακόπουλο, τον τότε πρόεδρο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, με μοναδικό σκοπό να οδηγήσει τη χώρα στις κάλπες. Η ημερομηνία ορίστηκε για την 11η Μαΐου 1958. Η ατμόσφαιρα στην Αθήνα ήταν ηλεκτρισμένη, καθώς η αντιπολίτευση έβλεπε μια χρυσή ευκαιρία να ανατρέψει την κυριαρχία της ΕΡΕ, ενώ οι «αντάρτες» προσπαθούσαν να δικαιολογήσουν τη στάση τους στο εκλογικό σώμα.

Ο Καραμανλής, κατάφερε να κερδίσει την αυτοδυναμία με 41,1%

Ο δρόμος προς την 11η Μαΐου και η έκπληξη της ΕΔΑ

Οι εκλογές που προκηρύχθηκαν εκείνη την ημέρα έμελλε να μείνουν στην ιστορία για έναν λόγο που κανείς δεν είχε προβλέψει πλήρως στις 2 Μαρτίου. Η διάσπαση της δεξιάς παράταξης και η αποδυνάμωση του Κέντρου δημιούργησαν ένα πολιτικό κενό που κατέλαβε η Αριστερά. Στις εκλογές της 11ης Μαΐου 1958, η ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά) πέτυχε το απίστευτο: αναδείχθηκε αξιωματική αντιπολίτευση με ποσοστό 24,4%, προκαλώντας τρόμο στο κατεστημένο της εποχής και στους ξένους συμμάχους.

Ο Καραμανλής, παρά το πλήγμα, κατάφερε να κερδίσει την αυτοδυναμία με 41,1%, αποδεικνύοντας ότι η βάση της ΕΡΕ παρέμενε συμπαγής παρά την αποχώρηση των στελεχών. Ωστόσο, το πολιτικό τοπίο είχε αλλάξει ανεπιστρεπτί. Η «ανταρσία» του Μαρτίου δεν κατάφερε να εξοντώσει πολιτικά τον Καραμανλή, αλλά κατάφερε να ριζοσπαστικοποιήσει ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας, θέτοντας τις βάσεις για τις έντονες πολιτικές συγκρούσεις που θα ακολουθούσαν τη δεκαετία του ’60.

Ένα μάθημα ιστορίας για το σήμερα

Σήμερα, Δευτέρα 2 Μαρτίου 2026, η επέτειος αυτή μας θυμίζει ότι η πολιτική σταθερότητα είναι συχνά μια εύθραυστη ψευδαίσθηση. Οι κρίσεις δεν έρχονται πάντα από τους εξωτερικούς εχθρούς ή την αντιπολίτευση, αλλά από το εσωτερικό των ίδιων των κομμάτων, από εκείνους που θεωρούνται οι πιο πιστοί στρατιώτες. Η κρίση του 1958 ήταν μια μάχη εγωισμών, στρατηγικής και οράματος για το πώς πρέπει να κυβερνάται η Ελλάδα – μια μάχη που 113 χρόνια μετά, σε διαφορετικά πλαίσια, φαίνεται να επαναλαμβάνεται με άλλους πρωταγωνιστές.