5 σημάδια πως κάποιος κουβαλάει σοβαρά ψυχικά τραύματα: Πώς θα το καταλάβεις;

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Πολλές φορές οι άνθρωποι γύρω μας —ή ακόμα και εμείς οι ίδιοι— κουβαλάμε «αόρατα» βάρη που καθορίζουν τη συμπεριφορά μας χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Η Σοφία Πριστούρη, Κλινική Ψυχολόγος με εξειδίκευση στην συνθετική χυχοθεραπεία, μέσα από ένα εξαιρετικά επεξηγηματικό βίντεο στο TikTok, φωτίζει αυτά τα σημάδια που μαρτυρούν την ύπαρξη βαθιών ψυχικών τραυμάτων. Η λέξη τραύμα προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα «τιτρώσκω» που σημαίνει «πληγώνω». Σε ψυχικό επίπεδο, το τραύμα προκαλείται όταν το άτομο βρίσκεται αντιμέτωπο με εξαιρετικά στρεσογόνα γεγονότα, τα οποία αδυνατεί να ελέγξει και να διαχειριστεί συναισθηματικά.

Τα 5 χαρακτηριστικά σημάδια

Σύμφωνα με την ειδικό, υπάρχουν πέντε κεντρικά σημάδια που προδίδουν ένα τραυματισμένο ψυχισμό:

• Υπερεπαγρύπνηση: Το άτομο «σκανάρει» διαρκώς το περιβάλλον του. Νιώθει μια συνεχή αίσθηση απειλής, θέλει να έχει τον απόλυτο έλεγχο των καταστάσεων και δυσκολεύεται πολύ να εμπιστευτεί τους άλλους.
• Προβλήματα με τα όρια: Εδώ παρατηρούνται δύο άκρα. Είτε υπάρχει πλήρης έλλειψη ορίων, όπου το άτομο «υπηρετεί» τους άλλους και δεν λέει ποτέ όχι, είτε υπάρχουν υπερβολικά όρια (τείχη) ως μέσο προστασίας από τον φόβο της οικειότητας.
• Ντροπή: Ίσως το πιο συχνό και οδυνηρό σημάδι. Το άτομο αισθάνεται ότι ευθύνεται το ίδιο για όσα του συνέβησαν. Παίρνει πάνω του όλες τις ευθύνες, γεγονός που το καθιστά συχνά αντικείμενο εκμετάλλευσης.
• Ανηδονία: Μια βαθιά αδυναμία άντλησης ευχαρίστησης. Από την καθημερινότητα και τις επιτυχίες μέχρι το σεξ, το άτομο δυσκολεύεται να χαρεί, να χαλαρώσει και να αφήσει τον εαυτό του ελεύθερο.
• Χρόνια σωματικά προβλήματα: Το τραύμα «μιλάει» μέσω του σώματος. Εμφανίζονται συχνά αυτοάνοσα νοσήματα ή άλλα χρόνια ζητήματα υγείας που δεν έχουν προφανή παθολογική αιτία.

Τι είναι στην πραγματικότητα το ψυχικό τραύμα;

Τότε δημιουργούνται εσωτερικά «ρήγματα» στον ψυχισμό, τα οποία απωθούνται από την ενσυνείδητη μνήμη μας. Καταστάσεις όπως φυσικές καταστροφές, κακοποίηση, ατυχήματα, πόλεμος ή ο θάνατος αγαπημένων προσώπων αποτελούν το πλαίσιο. Ωστόσο, το αν ένα γεγονός είναι τραυματικό εξαρτάται αποκλειστικά από την ευαλωτότητα του ατόμου. Ακόμα και κάτι που φαντάζει «ασήμαντο» μπορεί να αφήσει βαθιές πληγές αν το άτομο ένιωσε αβοήθητο.

Οι αντιδράσεις του οργανισμού

Αμέσως μετά το γεγονός, ο οργανισμός επιστρατεύει μηχανισμούς επιβίωσης:

• Αυξημένη διεγερσιμότητα: Ταχυκαρδία, δύσπνοια, σφίξιμο μυών.
• Αποφυγή: Το άτομο αποφεύγει οτιδήποτε του θυμίζει την εμπειρία.
• Αποσύνδεση: Μια νοερή αποκοπή από την πραγματικότητα για να αντέξει τον πόνο.

Όταν αυτές οι αντιδράσεις επιμένουν, πλήττουν τη λειτουργικότητα. Το άτομο δεν μπορεί να κοιμηθεί, τρομάζει εύκολα (υπερβολικό ξάφνιασμα) και βλέπει εφιάλτες.

Πώς αποθηκεύεται το τραύμα στον εγκέφαλο;

Είναι δύσκολο να ξεφύγουμε γιατί οι αναμνήσεις αποθηκεύονται σε διαφορετικά σημεία:

• Λεκτικές αναμνήσεις: Αποθηκεύονται στον προμετωπιαίο φλοιό (λογική). Ξέρουμε τι συνέβη και πού.
• Συναισθηματικές αναμνήσεις: Αποθηκεύονται στο λιμβικό σύστημα (αμυγδαλή). Εδώ δεν υπάρχει λόγος, μόνο εικόνες, μυρωδιές και σωματικές αισθήσεις.

Ένας ήχος ή μια μυρωδιά μπορεί να ενεργοποιήσει την αμυγδαλή, προκαλώντας πανικό χωρίς το άτομο να ξέρει το «γιατί». Αυτό συμβαίνει συχνά με τραύματα της παιδικής ηλικίας που βιώθηκαν πριν καν μάθουμε να μιλάμε.

Η σύνδεση ψυχής και σώματος

Ο εγκέφαλος και το σώμα είναι ένα. Η παρατεταμένη ενεργοποίηση του «συστήματος συναγερμού» κρατά την αμυγδαλή σε υπερδραστηριότητα. Αυτό οδηγεί σε:

• Συνεχή έκκριση κορτιζόλης (ορμόνη του στρες).
• Αύξηση της αρτηριακής πίεσης και κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων.
• Υιοθέτηση αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών (κάπνισμα, υπερφαγία) ως μέσο ανακούφισης από το άγχος.

Υπάρχει ελπίδα; Οι σύγχρονες θεραπείες

Τα καλά νέα είναι ότι ο άνθρωπος έχει τεράστια αποθέματα ψυχικής ανθεκτικότητας. Μόνο ένα ποσοστό (περίπου 8% των ανδρών και 25% των γυναικών) θα αναπτύξει χρόνια διαταραχή. Η επιστήμη σήμερα προσφέρει ισχυρά εργαλεία:

• EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing): Μια από τις πιο σύγχρονες μεθόδους που βοηθά στην απευαισθητοποίηση από την ένταση του τραύματος μέσω οφθαλμικών κινήσεων.
• TF-CBT & DBT: Γνωσιακές και διαλεκτικές συμπεριφορικές θεραπείες εστιασμένες στο τραύμα.
• Φαρμακευτική αγωγή: Σε έντονα συμπτώματα, τα αντικαταθλιπτικά SSRI ρυθμίζουν τους νευροδιαβιβαστές, κάνοντας την ψυχοθεραπεία πιο αποτελεσματική.

Στόχος της θεραπείας είναι να βγουν οι αναμνήσεις από την «αποθήκη» της αμυγδαλής, να συνδεθούν με λέξεις και να αποκτήσουν ένα λογικό νόημα μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο.