Ρεκόρ εκτελέσεων το 2025: Η παγκόσμια επιστροφή της θανατικής ποινής και ο «κατάλογος της ντροπής» – Πότε έγινε η τελευταία στην Ελλάδα

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα το ρεκόρ εκτελέσεων το 2025, μια χρονιά που σημαδεύτηκε από την παγκόσμια επιστροφή της θανατικής ποινής. Η έξαρση της κρατικής βίας και η διεύρυνση στον κατάλογο της ντροπής αναδεικνύουν την επικίνδυνη στροφή προς τον αυταρχισμό, με τις μεγάλες δυνάμεις να πρωταγωνιστούν σε μια πρωτοφανή ανθρωπιστική κρίση.

Η προσοχή ήταν χθες στραμμένη στο Ιράν και τον πρώτο άνθρωπο ο οποίος επρόκειτο να εκτελεστεί από το καθεστώς για τη συμμετοχή του στις αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις. Με βάση δε και την εμπειρία από το προηγούμενο κύμα διαμαρτυριών που είχε εκδηλωθεί το 2022-23 με αφορμή τη δολοφονία της Μάχσα Αμινί από την «αστυνομία ηθών», θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι ο αριθμός των εκτελέσεων στη συγκεκριμένη χώρα θα αυξηθεί περαιτέρω το επόμενο διάστημα.

Το χειρότερο, όμως, είναι πως δεν πρόκειται για την εξαίρεση. Κι αυτό διότι το 2025 καταγράφεται ως μια από τις πιο σκοτεινές χρονιές των τελευταίων δεκαετιών σε ό,τι αφορά τις εκτελέσεις θανατικών ποινών. Παρά το γεγονός ότι διεθνώς αυξάνεται ο αριθμός των χωρών που την έχουν καταργήσει ή έχουν επιβάλει μορατόριουμ, ενώ σε ορισμένα κράτη η καμπύλη είναι πτωτική (Μαλαισία, Βιετνάμ, Ινδονησία και άλλα), συνολικά παρατηρείται επικίνδυνη αναστροφή της τάσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν, η Σαουδική Αραβία και, φυσικά, η Κίνα είναι αυτές που όχι απλώς συνέχισαν να κατέχουν τις πρώτες θέσεις στον κατάλογο της ντροπής, αλλά ξεχώρισαν την περασμένη χρονιά εξαιτίας της σημαντικής αύξησης των εκτελέσεων, προκαλώντας έντονο προβληματισμό σε διεθνές επίπεδο.

Πρόκειται για εξέλιξη που υπογραμμίζει ότι η θανατική ποινή παραμένει ουσιαστικά ένα πολιτικό εργαλείο που χρησιμοποιείται πολλαπλώς: στο όνομα της «τάξης και ασφάλειας», ως μέσο καταστολής ή απλώς για εκφοβισμό. Κι αυτό ενώ υπάρχουν πολλές χώρες, στις οποίες συγκαταλέγεται και η Ελλάδα, η πρακτική των οποίων αποδεικνύει ότι η κατάργησή της κάθε άλλο παρά αποδυναμώνει την απόδοση δικαιοσύνης. Σε έναν κόσμο που δείχνει να επιστρέφει επικίνδυνα στην αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής ως μέσο τιμωρίας, το ερώτημα που τίθεται επιτακτικά δεν είναι μόνο πόσες εκτελέσεις πραγματοποιούνται. Είναι, επιπλέον, τι μαρτυρά για μια κοινωνία το γεγονός ότι το κράτος συνεχίζει να διατηρεί αυτό το «δικαίωμα».

Η ακτινογραφία της παγκόσμιας οπισθοδρόμησης

ΗΠΑ: Η επιστροφή στις «σκληρές» μεθόδους

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας «Τα Νέα», η κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς η χώρα φαίνεται να απομακρύνεται από το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Το 2025, ο αριθμός των εκτελέσεων εκτοξεύτηκε στις 47, καταγράφοντας μια σοκαριστική αύξηση σε σχέση με τις 25 του προηγούμενου έτους. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο από το 2009, ανατρέποντας μια πτωτική τάση δεκαπενταετίας.

Πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτή την αιματηρή έξαρση έπαιξε η Φλόριντα, η οποία με 19 εκτελέσεις κάλυψε σχεδόν το 40% του εθνικού συνόλου. Μαζί με το Τέξας, την Αλαμπάμα και τη Νότια Καρολίνα, ευθύνονται για το 75% των θανατικών ποινών που εκτελέστηκαν. Το παράδοξο είναι ότι η κοινή γνώμη στις ΗΠΑ φαίνεται να διαφωνεί όλο και περισσότερο με αυτή την πρακτική, με τη στήριξη στη θανατική ποινή να βρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό 50ετίας (52%), ενώ η νέα γενιά τάσσεται ξεκάθαρα κατά. Παράλληλα, ανησυχία προκαλεί η επαναφορά μεθόδων όπως το αέριο άζωτο και το εκτελεστικό απόσπασμα.

Ιράν: Η καταστολή ως μηχανισμός επιβίωσης

Στο Ιράν, η κατάσταση περιγράφεται ως μια ανθρωπιστική κρίση σε εξέλιξη. Τα «Νέα» αναφέρουν ότι οι εκτελέσεις ξεπέρασαν τις 1.500 το 2025, αριθμός-ρεκόρ για τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Το καθεστώς χρησιμοποιεί τη θανατική ποινή ως όπλο κατά της πολιτικής διαφωνίας, βαφτίζοντας την αντίσταση «εχθρότητα προς τον Θεό».

Πέρα από τους πολιτικούς κρατούμενους, εκατοντάδες άνθρωποι εκτελέστηκαν για αδικήματα ναρκωτικών, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Οι διαδικασίες παραμένουν αδιαφανείς, με συνοπτικές δίκες και εξαναγκασμένες ομολογίες, ενισχύοντας την εικόνα ενός κράτους που τρομοκρατεί τους πολίτες του για να διατηρήσει τον έλεγχο.

Σαουδική Αραβία και Κίνα: Το «πράσινο φως» του αυταρχισμού

Η Σαουδική Αραβία κατέγραψε επίσης ιστορικό υψηλό με 356 εκτελέσεις. Παρά τις διεθνείς πιέσεις μετά τη δολοφονία Κασόγκι, το Ριάντ επέστρεψε με ένταση στη χρήση της εσχάτης των ποινών, ιδιαίτερα για υποθέσεις ναρκωτικών. Αναλυτές εκτιμούν ότι η γεωπολιτική ενδυνάμωση του βασιλείου και οι αλλαγές στην αμερικανική ηγεσία έδωσαν το απαραίτητο «άλλοθι» για την κλιμάκωση της καταστολής.

Στην Κίνα, το τοπίο παραμένει «γκρίζο». Αν και θεωρείται η παγκόσμια πρωταθλήτρια των εκτελέσεων, το Πεκίνο αντιμετωπίζει τα σχετικά δεδομένα ως κρατικό μυστικό. Η έλλειψη διαφάνειας υποδηλώνει έναν τεράστιο αριθμό θανατοποινιτών που οδηγούνται στο απόσπασμα μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Το παράδειγμα της Ελλάδας

Στον αντίποδα αυτού του σκοτεινού σκηνικού, η Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση. Η τελευταία εκτέλεση στη χώρα μας έγινε το 1972, με την ποινή να έχει ταυτιστεί στη συλλογική μνήμη με τη δικτατορία. Από το 2005, η θανατική ποινή έχει καταργηθεί πλήρως, αποδεικνύοντας ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της δημοκρατίας. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η απουσία της θανατικής ποινής δεν επηρέασε την εγκληματικότητα, αλλά αντίθετα ενίσχυσε το κύρος του κράτους δικαίου.