Σαν σήμερα, 24 Δεκεμβρίου 1963: Εξαπλώνονται οι διακοινοτικές συγκρούσεις σε όλη την Κύπρο – Μεγάλος αριθμός θυμάτων μεταξύ των Τουρκοκυπρίων

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η 24η Δεκεμβρίου του 1963 παραμένει μια από τις πιο σκοτεινές και αιματηρές ημερομηνίες στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου. Ενώ ο υπόλοιπος χριστιανικός κόσμος προετοιμαζόταν για τη γιορτή της γέννησης του Θεανθρώπου, η Μεγαλόνησος βυθιζόταν στο χάος των διακοινοτικών συγκρούσεων, σε μια κρίση που έμεινε στην ιστορία ως «Ματωμένα Χριστούγεννα». Σαν σήμερα, πριν από δεκαετίες, η βία εξαπλωνόταν με ραγδαίους ρυθμούς από τη Λευκωσία σε ολόκληρο το νησί, σημαδεύοντας ανεπανόρθωτα τις σχέσεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων και φέρνοντας την Τουρκία στα πρόθυρα μιας μονομερούς στρατιωτικής επέμβασης.

Η έκρηξη της βίας και η «φλεγόμενη» Λάρνακα

Οι συγκρούσεις, που είχαν ξεκινήσει λίγες ημέρες νωρίτερα με αφορμή ένα φαινομενικά ασήμαντο επεισόδιο ελέγχου σε τουρκοκυπριακό αυτοκίνητο στη Λευκωσία, μετατράπηκαν γρήγορα σε γενικευμένο εμφύλιο πόλεμο. Την παραμονή των Χριστουγέννων, το μέτωπο των συγκρούσεων επεκτάθηκε στη Λάρνακα, όπου σημειώθηκαν σφοδρές μάχες.

Η πόλη της Λάρνακας έγινε πεδίο αιματηρών αντιπαραθέσεων, με αποτέλεσμα τον θάνατο μεγάλου αριθμού Τουρκοκυπρίων. Η ένταση ήταν τόσο μεγάλη που χρειάστηκε η παρέμβαση των αρχών για την υπογραφή ανακωχής, προκειμένου να σταματήσει η αιματοχυσία, αν και η ηρεμία ήταν προφανώς πλασματική και εύθραυστη. Οι εικόνες από τα θύματα στη Λάρνακα λειτούργησαν ως καταλύτης για την περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης σε διπλωματικό επίπεδο.

Η αντεπίθεση στη Λευκωσία και η πολιορκία της Ομορφίτας

Το απόγευμα της 24ης Δεκεμβρίου, η κατάσταση στη Λευκωσία πήρε μια καθοριστική τροπή. Οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις, οργανωμένες σε παραστρατιωτικές ομάδες (καθώς η Εθνική Φρουρά δεν είχε ακόμα τη σημερινή της μορφή), εξαπέλυσαν μια γενική αντεπίθεση. Στόχος ήταν η εκκαθάριση των θυλάκων των Τουρκοκυπρίων ενόπλων της ΤΜΤ που είχαν οχυρωθεί σε στρατηγικά σημεία της πρωτεύουσας.

Μέσα σε λίγες ώρες, οι Ελληνοκύπριοι κατάφεραν να ανακαταλάβουν το μεγαλύτερο μέρος της Λευκωσίας. Η πιο κρίσιμη επιχείρηση όμως εξελισσόταν στην περιοχή της Ομορφίτας, ένα προάστιο με στρατηγική σημασία που βρισκόταν υπό τον έλεγχο των Τουρκοκυπρίων. Η πολιορκία της Ομορφίτας ήταν στενή και ανελέητη, με τις δυνάμεις υπό την ηγεσία του Νίκου Σαμψών να πρωταγωνιστούν σε επιχειρήσεις που αργότερα θα αποτελούσαν αντικείμενο έντονης κριτικής και από τις δύο πλευρές.

Η διπλωματική κρίση και η απειλή του Τζεμάλ Γκιουρσέλ

Ενώ στο πεδίο των μαχών ο ήχος των όπλων κυριαρχούσε, στο παρασκήνιο η διπλωματία βρισκόταν σε κατάσταση απόλυτου συναγερμού. Οι αναφορές για θύματα και διωγμούς Τουρκοκυπρίων έδωσαν στην Άγκυρα το πρόσχημα που αναζητούσε για να σκληρύνει τη στάση της.

Ο τότε Πρόεδρος της Τουρκίας, Τζεμάλ Γκιουρσέλ, προέβη σε μια βαρυσήμαντη δήλωση που πάγωσε τη διεθνή κοινότητα. Δήλωσε ρητά πως η Τουρκία ήταν έτοιμη να επέμβει μονομερώς στην Κύπρο, επικαλούμενη τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960, εάν οι υπόλοιπες εγγυήτριες δυνάμεις (Μεγάλη Βρετανία και Ελλάδα) δεν παρενέβαιναν άμεσα για την αποκατάσταση της τάξης και την προστασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Η απειλή αυτή δεν ήταν κενή περιεχομένου, καθώς τουρκικά πολεμικά αεροπλάνα άρχισαν να πραγματοποιούν χαμηλές πτήσεις πάνω από τη Λευκωσία, τρομοκρατώντας τον πληθυσμό και στέλνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα στρατιωτικής ισχύος.

Τα γεγονότα της 24ης Δεκεμβρίου 1963 αποτέλεσαν την ταφόπλακα της «συνεταιρικής» Δημοκρατίας που είχε ιδρυθεί το 1960. Η αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων από τη διοίκηση του κράτους και η δημιουργία των πρώτων θυλάκων οδήγησαν στον de facto διαχωρισμό του νησιού, πολύ πριν από την τουρκική εισβολή του 1974.

Η «Πράσινη Γραμμή» που χαράχτηκε λίγες ημέρες αργότερα από τον Βρετανό στρατηγό Γιανγκ με ένα πράσινο μολύβι στον χάρτη της Λευκωσίας, ξεκίνησε να «γράφεται» με το αίμα εκείνης της παραμονής Χριστουγέννων. Τα θύματα της Λάρνακας, η πολιορκία της Ομορφίτας και η παρέμβαση της Τουρκίας συνέθεσαν ένα σκηνικό που στοίχειωσε την Κύπρο για δεκαετίες.

Σήμερα, η μνήμη των «Ματωμένων Χριστουγέννων» παραμένει μια ανοιχτή πληγή. Για τους Ελληνοκύπριους ήταν η στιγμή της τουρκοκυπριακής ανταρσίας κατά του κράτους, ενώ για τους Τουρκοκύπριους ήταν η αρχή του διωγμού τους. Η 24η Δεκεμβρίου του 1963 θυμίζει σε όλους πως η βία, όταν απελευθερώνεται, σπάνια κάνει διακρίσεις, μετατρέποντας ημέρες γιορτής σε ημέρες απόλυτου πένθους.