Σαν σήμερα, 22 Δεκεμβρίου 1927: Δημόσιοι υπάλληλοι απεργούν ζητώντας την καταβολή ενός ολόκληρου μισθού για τις γιορτές των Χριστουγέννων
Η 22α Δεκεμβρίου του 1927 δεν ήταν μια συνηθισμένη προεορταστική ημέρα για την Αθήνα και τις μεγάλες πόλεις της ελληνικής επικράτειας. Ενώ οι βιτρίνες των καταστημάτων προσπαθούσαν να προσδώσουν μια νότα αισιοδοξίας σε μια χώρα που πάσχιζε να ορθοποδήσει μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις συνεχείς πολιτικές αναταράξεις, η δημόσια διοίκηση παρέλυε. Οι δημόσιοι υπάλληλοι της χώρας, οδηγούμενοι από την εξαθλίωση και την οικονομική ασφυξία, αποφάσισαν να προχωρήσουν σε μια δυναμική απεργιακή κινητοποίηση, διεκδικώντας το αυτονόητο για την επιβίωσή τους: την καταβολή ενός ολόκληρου μισθού ως δώρο για τις γιορτές των Χριστουγέννων. Η κινητοποίηση αυτή έμελλε να καταγραφεί ως μία από τις πιο σημαντικές και σκληρές αναμετρήσεις ανάμεσα στο κράτος και τους λειτουργούς του κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου.
Το κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο της κρίσης
Για να κατανοήσει κανείς την ένταση της απεργίας του 1927, πρέπει να αναλογιστεί τις συνθήκες που επικρατούσαν στην Ελλάδα εκείνη την περίοδο. Η χώρα βρισκόταν υπό την πίεση του τεράστιου προσφυγικού ζητήματος, ενώ η οικονομία ήταν καθημαγμένη από τους πολυετείς πολέμους. Το δημόσιο χρέος ήταν δυσβάσταχτο και η κυβέρνηση οικουμενικής συνεργασίας υπό τον Αλέξανδρο Ζαΐμη προσπαθούσε να εφαρμόσει μια αυστηρή πολιτική λιτότητας για να επιτύχει τη σταθεροποίηση της δραχμής και τη σύναψη εξωτερικών δανείων. Οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι οποίοι αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά του κράτους, έβλεπαν την αγοραστική τους δύναμη να εξανεμίζεται από τον πληθωρισμό και τις συνεχείς περικοπές.
VIRAL
Οι μισθοί της εποχής ήταν μόλις επαρκείς για τα στοιχειώδη, και η έννοια του «δώρου των Χριστουγέννων» δεν ήταν τότε ένας θεσμοθετημένος κανόνας, αλλά μια διεκδίκηση που βασιζόταν στην ανάγκη των οικογενειών να καλύψουν τις αυξημένες υποχρεώσεις των εορτών. Οι υπάλληλοι ζητούσαν έναν ολόκληρο μισθό, ενώ η κυβέρνηση, επικαλούμενη την άδεια κατάσταση των ταμείων, προσέφερε αρχικά μόνο ψίχουλα ή μικρά εφάπαξ βοηθήματα που δεν ξεπερνούσαν τις λίγες εκατοντάδες δραχμές. Η άρνηση της πολιτικής ηγεσίας να ικανοποιήσει το αίτημα λειτούργησε ως θρυαλλίδα για τη γενίκευση της αντίδρασης.
Η μέρα της μεγάλης κινητοποίησης και η καταστολή
Όταν ξημέρωσε η 22α Δεκεμβρίου, η εικόνα της Αθήνας ήταν πρωτόγνωρη. Τα υπουργεία παρέμειναν κλειστά, οι ταχυδρομικοί υπάλληλοι και οι τηλεγραφητές απείχαν από τα καθήκοντά τους, ενώ οι δάσκαλοι και οι καθηγητές ενώθηκαν με τους υπόλοιπους κλάδους σε ένα κοινό μέτωπο. Η απεργία είχε καθολική συμμετοχή, γεγονός που θορύβησε ιδιαίτερα την κυβέρνηση Ζαΐμη. Οι απεργοί δεν περιορίστηκαν στην αποχή από την εργασία, αλλά οργάνωσαν μαζικές συγκεντρώσεις στο κέντρο της πρωτεύουσας, με κύριο αίτημα την οικονομική ενίσχυση που θα τους επέτρεπε να γιορτάσουν με αξιοπρέπεια.
Η αντίδραση του κράτους ήταν άμεση και σκληρή. Η κυβέρνηση, φοβούμενη ότι η απεργία των δημοσίων υπαλλήλων θα μπορούσε να αποτελέσει την αρχή μιας ευρύτερης κοινωνικής εξέγερσης, επιστράτευσε την αστυνομία και τη χωροφυλακή. Στους δρόμους γύρω από την πλατεία Συντάγματος και την Ομόνοια σημειώθηκαν σοβαρά επεισόδια, με τις δυνάμεις καταστολής να επιτίθενται στους συγκεντρωμένους για να τους διαλύσουν. Οι συλλήψεις συνδικαλιστικών στελεχών ήταν δεκάδες, ενώ οι απειλές για απολύσεις και πειθαρχικές διώξεις εκτοξεύονταν από τα κυβερνητικά γραφεία προς πάσα κατεύθυνση. Ο Τύπος της εποχής, διχασμένος ανάλογα με τις πολιτικές τοποθετήσεις κάθε εφημερίδας, περιέγραφε με δραματικούς τόνους τις συγκρούσεις, με κάποιους να μιλούν για «ανταρσία» και άλλους να υπερασπίζονται το «δίκαιο του άρτου».
Διαβάστε επίσης
Η πολιτική αντιπαράθεση και το αδιέξοδο
Στη Βουλή, η συζήτηση για τα αιτήματα των υπαλλήλων πήρε διαστάσεις εθνικής κρίσης. Η κυβέρνηση οικουμενικής συνεργασίας, στην οποία συμμετείχαν τα μεγαλύτερα κόμματα της εποχής (Φιλελεύθεροι, Λαϊκοί, Ελεύθεροι), εμφανιζόταν ανένδοτη, υποστηρίζοντας ότι οποιαδήποτε επιπλέον δαπάνη θα τίναζε στον αέρα τον προϋπολογισμό και θα ακύρωνε τις προσπάθειες για τη διεθνή δανειοδότηση της χώρας. Οι υπουργοί Οικονομικών τόνιζαν ότι η Ελλάδα έπρεπε να δείξει ένα πρόσωπο «δημοσιονομικής πειθαρχίας» προς τους ξένους πιστωτές και την Κοινωνία των Εθνών.
Από την άλλη πλευρά, η αντιπολίτευση και οι εργατικές οργανώσεις κατηγορούσαν την κυβέρνηση ότι επέβαλλε τη λιτότητα μόνο στις πλάτες των αδυνάμων, την ίδια στιγμή που οι μεγαλοσχήμονες και οι κερδοσκόποι της εποχής παρέμεναν στο απυρόβλητο. Η απεργία του 1927 ανέδειξε το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στην πολιτική ελίτ και τη βάση της δημόσιας διοίκησης. Οι δημόσιοι υπάλληλοι, που μέχρι τότε θεωρούνταν μια συντηρητική κοινωνική ομάδα, άρχισαν να ριζοσπαστικοποιούνται και να συνειδητοποιούν τη δύναμη της συλλογικής δράσης. Η 22α Δεκεμβρίου έγινε το σύμβολο μιας τάξης που αρνήθηκε να δεχτεί τη μοίρα της σιωπηλής εξαθλίωσης.
Η κληρονομιά μιας Δεκέμβριας εξέγερσης
Παρά την ένταση και το εύρος της απεργίας, η κυβέρνηση δεν υποχώρησε πλήρως. Μετά από ημέρες αναταραχής και κάτω από το βάρος της καταστολής, η απεργία άρχισε να κάμπτεται, με τους υπαλλήλους να επιστρέφουν στα καθήκοντά τους έχοντας λάβει μόνο ορισμένες αόριστες υποσχέσεις για μελλοντικές βελτιώσεις και κάποια πενιχρά επιδόματα. Ωστόσο, το πολιτικό κόστος για την οικουμενική κυβέρνηση ήταν τεράστιο, καθώς η εμπιστοσύνη ανάμεσα στο κράτος και τους υπαλλήλους του κλονίστηκε ανεπανόρθωτα.
Ιστορικά, η απεργία της 22ας Δεκεμβρίου 1927 θεωρείται ο πρόδρομος των μετέπειτα αγώνων για τη θεσμοθέτηση του 13ου μισθού στην Ελλάδα. Χρειάστηκαν αρκετά ακόμη χρόνια και πολλές θυσίες μέχρι το «δώρο Χριστουγέννων» να γίνει νόμος του κράτους και αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα των εργαζομένων. Εκείνη η παγωμένη μέρα του 1927 παρέμεινε στη μνήμη των παλαιότερων ως η στιγμή που οι «γραφιάδες» και οι «κλητήρες» της διοίκησης ύψωσαν το ανάστημά τους, διεκδικώντας μια θέση στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι, σε μια χώρα που συχνά ξεχνούσε εκείνους που την κρατούσαν όρθια στην καθημερινότητα.
0 ΣΧΟΛΙΑ