Σαν σήμερα, 17 Δεκεμβρίου 1915: Η Γαλλική κατάληψη του Καστελόριζου – Ένα διπλωματικό θρίλερ στην «καρδιά» του Μεγάλου Πολέμου

Η 17η Δεκεμβρίου του 1915 αποτελεί μια ημερομηνία-σταθμό για την ιστορία της Δωδεκανήσου, καθώς σηματοδοτεί την εμπλοκή του ακριτικού Καστελόριζου στις δίνες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Την ημέρα εκείνη, γαλλικά ναυτικά αγήματα αποβιβάστηκαν στο νησί και το κατέλαβαν, σε μια κίνηση που δεν είχε μόνο στρατιωτικό χαρακτήρα, αλλά αποτελούσε μέρος μιας ευρύτερης, σκληρής διπλωματικής πίεσης προς την Ελλάδα.

Το γεωπολιτικό πλαίσιο και ο εθνικός διχασμός

Για να κατανοήσουμε τη σημασία της κατάληψης, πρέπει να δούμε την εικόνα της Ευρώπης το 1915. Ο Μεγάλος Πόλεμος μαίνεται και η Ελλάδα βρίσκεται δέσμια του Εθνικού Διχασμού. Από τη μία πλευρά, ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος επιδιώκει την έξοδο της χώρας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία), προσβλέποντας σε εδαφικά ανταλλάγματα. Από την άλλη, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος επιμένει στην πολιτική της «διαρκούς ουδετερότητας», η οποία στην πράξη ευνοούσε τις Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία).

VIRAL

10 μονάδες κάτω: Το σοκαριστικό αποτέλεσμα δημοσκόπησης που έφερε νευρική κρίση στη Νέα Δημοκρατία

Ποια είναι η Γιου Τινγκ: Είναι η 50χρονη επιχειρηματίας η νεκρή της βαλίτσας στην Κυψέλη; – Ο σύζυγος, η εξαφάνιση και τα 500.000 ευρώ

Χριστίνα Σούζη: «Έρχεται κόλαση 44 βαθμών – Δείτε πότε και πού θα ψηθεί η χώρα!»

Το Καστελόριζο, αν και ελληνικό στην ψυχή και τον πληθυσμό, βρισκόταν τότε υπό ιδιότυπο καθεστώς. Είχε επαναστατήσει κατά των Οθωμανών το 1913, αλλά η Ελλάδα δεν είχε προλάβει να το ενσωματώσει επίσημα λόγω των διεθνών ισορροπιών. Το νησί αποτελούσε το «κλειδί» της νοτιοανατολικής Μεσογείου, καθώς βρισκόταν σε απόσταση αναπνοής από τις μικρασιατικές ακτές, προσφέροντας ένα ιδανικό ορμητήριο για τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών και τον ανεφοδιασμό του γαλλικού στόλου.

Η απόβαση και ο στρατηγικός σχεδιασμός

Στις 17 Δεκεμβρίου 1915, το γαλλικό καταδρομικό “Jeanne d’Arc” κατέπλευσε στο λιμάνι του Καστελόριζου. Οι Γάλλοι πεζοναύτες κατέλαβαν το νησί χωρίς ουσιαστική αντίσταση από την τοπική διοίκηση, η οποία τελούσε υπό την προστασία μιας μικρής ελληνικής δύναμης χωροφυλακής. Η επίσημη δικαιολογία της Γαλλίας ήταν η προστασία του νησιού από την οθωμανική απειλή, αλλά η αλήθεια ήταν πολύ πιο σύνθετη.

Οι Σύμμαχοι της Αντάντ είχαν ήδη αποβιβαστεί στη Θεσσαλονίκη (Μακεδονικό Μέτωπο) και αναζητούσαν τρόπους να αναγκάσουν την κυβέρνηση των Αθηνών να εγκαταλείψει την ουδετερότητα. Η κατάληψη του Καστελόριζου ήταν ένα σαφές μήνυμα: αν η Ελλάδα δεν επέλεγε πλευρά, οι Σύμμαχοι δεν θα δίσταζαν να καταλάβουν στρατηγικά σημεία της ελληνικής επικράτειας ή περιοχών ελληνικού ενδιαφέροντος για να εξυπηρετήσουν τα δικά τους συμφέροντα.

Το νησί ως πολεμικό ορμητήριο

Μετά την κατάληψη, το Καστελόριζο μετατράπηκε σε μια ισχυρή γαλλική ναυτική βάση. Οι Γάλλοι εγκατέστησαν πυροβολεία, σταθμό ασυρμάτου και χρησιμοποίησαν το λιμάνι για τον ελλιμενισμό υποβρυχίων και τορπιλακάτων. Το νησί έγινε το «μάτι» της Αντάντ στις τουρκικές ακτές, κατασκοπεύοντας τις κινήσεις των οθωμανικών στρατευμάτων και παρεμποδίζοντας τον εφοδιασμό τους.

Ωστόσο, η γαλλική παρουσία έφερε και δεινά στους κατοίκους. Το Καστελόριζο έγινε στόχος του οθωμανικού πυροβολικού από την απέναντι ακτή του Κας (Αντίφελλος). Για χρόνια, οι Καστελοριζιοί ζούσαν υπό το φόβο των βομβαρδισμών, με αποκορύφωμα τη βύθιση του βρετανικού αεροπλανοφόρου “HMS Ben-my-Chree“ μέσα στο λιμάνι του νησιού το 1917 – το πρώτο πλοίο του είδους του που βυθίστηκε ποτέ από χερσαίο πυροβολικό.

Η διπλωματική σκακιέρα και η κατάληξη

Η κατάληψη του Καστελόριζου λειτούργησε ως προάγγελος του «Ναυτικού Αποκλεισμού» που επέβαλαν αργότερα οι Σύμμαχοι στην Ελλάδα, οδηγώντας τελικά στην εκθρόνιση του Κωνσταντίνου και την έξοδο της χώρας στον πόλεμο υπό τον Βενιζέλο το 1917.

Οι Γάλλοι παρέμειναν στο νησί μέχρι το 1921. Μετά το τέλος του πολέμου και την ήττα της Ελλάδας στη Μικρασιατική Εκστρατεία, η Γαλλία παραχώρησε το Καστελόριζο στην Ιταλία (με τη συνθήκη των Σεβρών και αργότερα της Λωζάνης), η οποία κατείχε ήδη τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα. Το νησί θα χρειαζόταν να περιμένει μέχρι το 1948 για να δει την οριστική ενσωμάτωσή του στον εθνικό κορμό της Ελλάδας.

Η ιστορική παρακαταθήκη

Σήμερα, η 17η Δεκεμβρίου 1915 μας θυμίζει πώς ένα μικρό κομμάτι γης μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο της παγκόσμιας ιστορίας λόγω της στρατηγικής του θέσης. Η γαλλική κατοχή άφησε το στίγμα της στο νησί –ακόμη και στην αρχιτεκτονική κάποιων κτιρίων– αλλά κυρίως υπενθυμίζει τις θυσίες των ακριτών μας σε περιόδους μεγάλων συγκρούσεων. Το Καστελόριζο, παρά τις διαδοχικές κατοχές (Τούρκοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Γερμανοί, Βρετανοί), κατάφερε να διατηρήσει την ελληνικότητά του, αποτελώντας μέχρι σήμερα το ανατολικότερο προπύργιο του ελληνισμού.