Σαν σήμερα, 04 Δεκεμβρίου 1913: Η μεγάλη προδοσία της Φλωρεντίας – Όταν η Βόρεια Ήπειρος παραδόθηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις στην Αλβανία

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η υπογραφή του Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας τον Δεκέμβριο του 1913, και η επίσημη Διακοίνωση των Μεγάλων Δυνάμεων της 13ης Φεβρουαρίου 1914 που καλούσε την Ελλάδα σε εκκένωση, προκάλεσε ένα κύμα εθνικής αγανάκτησης όχι μόνο στην Αθήνα, αλλά κυρίως στον ίδιο τον πληθυσμό της Βορείου Ηπείρου. Αυτή η γη, που είχε απελευθερωθεί με βαρύ τίμημα αίματος μόλις ένα χρόνο νωρίτερα, αντιμετώπιζε τώρα την προοπτική να περάσει εκ νέου υπό έναν ξένο ζυγό, ο οποίος μάλιστα ήταν υπό την άμεση επιρροή των ανταγωνιστών της Ελλάδας, Ιταλίας και Αυστροουγγαρίας.

Η απόφαση να χρησιμοποιηθεί η γλώσσα ως μοναδικό κριτήριο για την οριοθέτηση των συνόρων, παραβλέποντας την ιστορική συνείδηση, την εκκλησιαστική υπαγωγή και το Ορθόδοξο φρόνημα των κατοίκων, θεωρήθηκε ως πράξη αδικίας και προδοσίας. Οι τοπικές ελληνικές κοινότητες, οι οποίες επί αιώνες διατηρούσαν τη γλώσσα και την ταυτότητά τους μέσω των ελληνικών σχολείων και της Εκκλησίας – συχνά με δικά τους έξοδα και θυσίες – ένιωσαν ότι η νίκη τους στους Βαλκανικούς Πολέμους ακυρώθηκε στο τραπέζι των διπλωματών.

Η αυθόρμητη αντίδραση: Η ανακήρυξη της αυτονομίας

Καθώς ο Ελληνικός Στρατός άρχισε να αποχωρεί από τις περιοχές της Χειμάρρας, των Αγίων Σαράντα και του Αργυροκάστρου, το κενό εξουσίας δεν έμεινε ακάλυπτο. Οι Βορειοηπειρώτες αρνήθηκαν να δεχτούν την εγκατάσταση αλβανικών δυνάμεων, τις οποίες θεωρούσαν ότι εκπροσωπούσαν τα συμφέροντα των πρώην Οθωμανών αξιωματούχων και των Μεγάλων Δυνάμεων.

Σε αυτό το κλίμα, στις 28 Φεβρουαρίου 1914, στο Αργυρόκαστρο, κηρύχθηκε η Αυτόνομη Δημοκρατία της Βορείου Ηπείρου. Η πράξη αυτή δεν ήταν μια επαναστατική κίνηση με στόχο την ανατροπή του ελληνικού κράτους, αλλά μια έκκληση για αυτοδιάθεση και αντίσταση στην απόφαση των Δυνάμεων. Επικεφαλής της Προσωρινής Κυβερνήσεως τέθηκε ο χαρισματικός πολιτικός και διπλωμάτης Γεώργιος Χρηστάκης-Ζωγράφος, πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, ο οποίος καταγόταν από το Κεράσοβο της Βορείου Ηπείρου. Το σύνθημα της εξέγερσης ήταν «Ένωσις ή Θάνατος», καθιστώντας σαφές ότι ο απώτερος στόχος ήταν η ένωση με την Ελλάδα, και όχι απλώς η αυτονομία.

Η κυβέρνηση της Αυτόνομης Ηπείρου οργάνωσε αμέσως τις δικές της ένοπλες δυνάμεις, αποτελούμενες κυρίως από εθελοντές, πρώην αξιωματικούς του Ελληνικού Στρατού και ντόπιους κατοίκους. Ο Σπύρος Σπυρομήλιος, ήρωας της Χειμάρρας, ανακηρύχθηκε αρχηγός στην περιοχή του. Ο Ιερός Λόχος, το σώμα των εθελοντών φοιτητών και διανοουμένων από την Ελλάδα, έσπευσε να ενισχύσει τον αγώνα.

Η στρατιωτική αντιπαράθεση

Η αντίσταση ήταν σφοδρή. Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις της Αυτονομίας βρέθηκαν αντιμέτωπες τόσο με τις αλβανικές δυνάμεις, όσο και με τους Ολλανδούς αξιωματικούς που είχαν αναλάβει, με εντολή των Μεγάλων Δυνάμεων, την οργάνωση της αλβανικής χωροφυλακής. Ακολούθησαν σκληρές μάχες σε όλη την περιοχή, με κορυφαίες στιγμές την αντίσταση στο Κεράσοβο, τις μάχες στο Τεπελένι και την υπεράσπιση του Αργυροκάστρου.

Η επιμονή και οι στρατιωτικές επιτυχίες των Βορειοηπειρωτών, σε συνδυασμό με την αποδοκιμασία της κοινής γνώμης στην Ευρώπη για την απροκάλυπτη παράδοση ενός ελληνικού πληθυσμού, υποχρέωσαν τις Μεγάλες Δυνάμεις να αναθεωρήσουν τη στάση τους.

Η προσωρινή δικαίωση: Το πρωτόκολλο της Κέρκυρας

Ως αποτέλεσμα της στρατιωτικής και διπλωματικής πίεσης που άσκησε ο Αγώνας της Αυτονομίας, οι Μεγάλες Δυνάμεις αναγκάστηκαν να προσέλθουν σε διαπραγματεύσεις με τους εκπροσώπους της Βορείου Ηπείρου. Οι διαπραγματεύσεις αυτές οδήγησαν στην υπογραφή του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας τον Μάιο του 1914.

Με το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, οι Μεγάλες Δυνάμεις αναγνώριζαν επίσημα την πλήρη αυτονομία των επαρχιών του Αργυροκάστρου και της Κορυτσάς εντός των συνόρων του αλβανικού κράτους. Το Πρωτόκολλο προέβλεπε:

• Τον διορισμό Ορθόδοξων αξιωματούχων στις περιοχές αυτές.
• Την αναγνώριση της ελληνικής γλώσσας ως επίσημης.
• Την παροχή δικαιωμάτων εκπαίδευσης σε ελληνικά σχολεία.
• Την οργάνωση ντόπιας χωροφυλακής.

Η υπογραφή του Πρωτοκόλλου θεωρήθηκε μια μερική νίκη του Βορειοηπειρωτικού Αγώνα, καθώς κατοχύρωνε τα δικαιώματα του ελληνικού πληθυσμού. Ωστόσο, η έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου λίγους μήνες αργότερα ανέτρεψε άρδην τις ισορροπίες. Οι ελληνικές δυνάμεις εισήλθαν εκ νέου στην Ήπειρο το 1914, αλλά η περιοχή πέρασε διαδοχικά από τα χέρια Ιταλών, Γάλλων και Αλβανών, μέχρι την τελική οριοθέτηση των συνόρων, η οποία επισφραγίστηκε εκ νέου εις βάρος του ελληνισμού.

Το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας και η επακόλουθη εξέγερση της Αυτονομίας αποτελούν, έκτοτε, σύμβολα του αγώνα για την εθνική αυτοδιάθεση και υπενθυμίζουν τις σκληρές επιπτώσεις των γεωπολιτικών αποφάσεων στην τύχη των λαών.