Σαν σήμερα, 03 Δεκεμβρίου: Η ματωμένη Κυριακή του 1944 – Η πρώτη σφαίρα στα Δεκεμβριανά που άνοιξε τον δρόμο στον εμφύλιο

Σαν σήμερα, 3 Δεκεμβρίου του 1944, η Ελλάδα, μόλις λίγες εβδομάδες μετά τη λήξη της φρικτής κατοχής, βυθίστηκε σε μια νέα δίνη βίας, θέτοντας ένα από τα πλέον τραγικά ορόσημα της σύγχρονης ιστορίας της. Η ημερομηνία αυτή δεν σηματοδοτεί απλώς μια διαδήλωση που κατέληξε σε αίμα, αλλά την έναρξη των «Δεκεμβριανών» ή, όπως έχει μείνει στη συλλογική μνήμη, της «Μάχης της Αθήνας», της πρώτης ένοπλης σύγκρουσης μεταξύ Συμμαχικών δυνάμεων και Αντιστασιακών κινημάτων στην απελευθερωμένη Ευρώπη.

Η Αθήνα του φθινοπώρου του 1944 ήταν μια πόλη γεμάτη αντιφάσεις. Η χαρά της απελευθέρωσης από τους ναζί κατακτητές ήταν μεθυστική, αλλά επισκιάστηκε από ένα τεράστιο κενό εξουσίας και μια πρωτοφανή πολιτική ένταση. Η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, η οποία είχε επιστρέψει από το Κάιρο με τη στήριξη των Βρετανών, προσπαθούσε να αναλάβει τον έλεγχο ενός κράτους κατεστραμμένου και βαθιά διχασμένου. Απέναντί της βρισκόταν το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και ο στρατιωτικός του βραχίονας, ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ), η ισχυρότερη αντιστασιακή δύναμη της χώρας, η οποία ουσιαστικά ήλεγχε το μεγαλύτερο μέρος της επικράτειας, συμπεριλαμβανομένων των λαϊκών συνοικιών της Αθήνας.

Το κεντρικό ζήτημα που πυροδότησε την κρίση ήταν η διαφωνία για τον αφοπλισμό των αντιστασιακών οργανώσεων και τη συγκρότηση ενός νέου εθνικού στρατού. Η κυβέρνηση, υπό την ισχυρή πίεση του Βρετανού στρατηγού Ρόναλντ Σκόμπι, αξίωνε τον μονομερή αφοπλισμό του ΕΛΑΣ, διατηρώντας μόνο την Ορεινή Ταξιαρχία (Ταξιαρχία του Ρίμινι) και τον Ιερό Λόχο, δυνάμεις πιστές στην κυβέρνηση. Το ΕΑΜ είδε αυτή την απαίτηση ως μια ευθεία προσπάθεια εξουδετέρωσής του και ως εμπόδιο στην εδραίωση μιας πραγματικά δημοκρατικής και αντιφασιστικής μεταπολεμικής Ελλάδας. Ως αποτέλεσμα, οι έξι υπουργοί του ΕΑΜ αποχώρησαν από την κυβέρνηση του Παπανδρέου την 1η Δεκεμβρίου, και η πολιτική κρίση κορυφώθηκε.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Την Κυριακή, 3 Δεκεμβρίου 1944, το ΕΑΜ κάλεσε σε παλλαϊκή διαδήλωση στο Σύνταγμα, παρά την κυβερνητική απαγόρευση που είχε εκδοθεί τα μεσάνυχτα της προηγούμενης μέρας. Η ανταπόκριση του λαού υπήρξε μαζική και συντριπτική. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, μια πραγματική λαοθάλασσα από τις φτωχές συνοικίες της Αθήνας και του Πειραιά, συρρέουν στο κέντρο. Ήταν μια οργισμένη αλλά άοπλη διαδήλωση, με κόκκινες σημαίες και υψωμένες γροθιές, που ζητούσε δημοκρατία, τιμωρία των δοσιλόγων και δίκαιη εκπροσώπηση στη νέα εξουσία.

Η κεφαλή της πορείας, φτάνοντας μπροστά στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, αντίκρισε τις δυνάμεις της Αστυνομίας Πόλεων και ένοπλους φιλοκυβερνητικούς ακροβολισμένους στα γύρω κτίρια, ιδίως στα Παλαιά Ανάκτορα (τη σημερινή Βουλή), αλλά και στην ταράτσα της Γενικής Ασφάλειας. Ενώ η πλατεία γέμιζε ασφυκτικά, λίγο μετά τις 11 το πρωί, έπεσε η πρώτη σφαίρα. Αυτόπτες μάρτυρες και ιστορικές μαρτυρίες συγκλίνουν στο ότι τα πυρά προήλθαν από την πλευρά της Αστυνομίας. Ακολούθησε καταιγισμός πυρών από διάφορα σημεία, που στόχευαν εν ψυχρώ το άοπλο πλήθος.

Η Αμαλίας και η πλατεία Συντάγματος μετατράπηκαν σε πεδίο σφαγής. Μέσα σε λίγα λεπτά, η άσφαλτος βάφτηκε με αίμα. Ο τραγικός απολογισμός της «Ματωμένης Κυριακής» ήταν φρικτός: τουλάχιστον 28 νεκροί και περισσότεροι από 100 τραυματίες, στην πλειοψηφία τους πολίτες και νέοι. Ο Μίκης Θεοδωράκης, που συμμετείχε στη διαδήλωση, περιέγραψε συγκλονισμένος πώς ένας σύντροφός του βούτηξε τη σημαία μέσα στο αίμα των νεκρών για να τη βάψει κατακόκκινη.

Η σφαγή της 3ης Δεκεμβρίου ήταν η σπίθα που πυροδότησε την έκρηξη. Την επόμενη μέρα, 4 Δεκεμβρίου, η κηδεία των θυμάτων εξελίχθηκε σε μια νέα τεράστια, μαχητική διαδήλωση, η οποία δέχθηκε νέα πυρά. Η αντίδραση του ΕΛΑΣ υπήρξε άμεση. Οι δυνάμεις του άρχισαν να καταλαμβάνουν αστυνομικά τμήματα και κρίσιμα κτίρια στις λαϊκές συνοικίες, επιχειρώντας να εξουδετερώσουν τις κυβερνητικές δυνάμεις και τα Τάγματα Ασφαλείας. Μέσα σε λίγες ώρες, η Αθήνα μετατράπηκε σε ένα απέραντο πεδίο μάχης.

Ουσιαστικά, η 3η Δεκεμβρίου του 1944 σηματοδότησε την αρχή ενός νέου πολέμου. Οι μάχες διήρκεσαν 33 ημέρες, με τον ΕΛΑΣ να μάχεται κατά των βρετανικών στρατευμάτων, τα οποία ο Ουίνστον Τσώρτσιλ είχε διατάξει να δράσουν «σαν στρατός κατοχής», με σκοπό την πλήρη εξουδετέρωση της Αριστεράς και τη διασφάλιση της Ελλάδας στη δυτική σφαίρα επιρροής. Τα Δεκεμβριανά έληξαν τυπικά με την υποχώρηση του ΕΛΑΣ από την Αθήνα τον Ιανουάριο του 1945 και τη Συμφωνία της Βάρκιζας, ωστόσο, η αιματοχυσία του Δεκέμβρη δεν ήταν το τέλος, αλλά το θλιβερό προοίμιο του Εμφυλίου Πολέμου που θα ακολουθούσε. Η ημερομηνία αυτή παραμένει χαραγμένη ως υπενθύμιση του ολέθριου διχασμού και του εξωτερικού παράγοντα που σημάδεψαν ανεξίτηλα την πορεία της Ελλάδας στον μεταπολεμικό κόσμο.