Πώς τα Reels, TikTok και YouTube Shorts μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινότητά μας – Πότε πρόκειται για εθισμό

Τα τελευταία χρόνια τα σύντομα ψηφιακά βίντεο έχουν κατακτήσει την καθημερινότητα μας, μέσα από πλατφόρμες όπως το Instagram, TikTok, τα Reels, Youtube Shorts. Η σύντομη και γρήγορη μορφή τους, τα κάνει όλο και πιο ελκυστικά, προσφέροντας άμεση ψυχαγωγία και ενημέρωση. Ωστόσο, πίσω από αυτό βρίσκονται πολλοί κίνδυνοι για την υγεία μας, τόσο σωματικοί όσο ψυχικοί. Η συνεχής χρήση, η ασταμάτητη ροή περιεχομένου και η διέγερση που προκαλούν, δημιουργούν ερωτήματα για τον τρόπο επιρροής τους στην καθημερινότητα μας.

Ανάλυση ειδικού περί του θέματος

Ο ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής, Μάνος Χατζημανωλάς, αναλύει στο ΤζενερεισονΣΚ της ΕΡΤ, τις επιπτώσεις των σύντομων ψηφιακών βίντεο στην ψυχική υγεία και τη γνωστική λειτουργία των ανθρώπων, με κύριο θέμα το Gaming και ο Εθισμός έχοντας υπόψη την έρευνα στο American Psychological Association όπου το επιβεβαιώνει.

Η κατανάλωση σύντομων βίντεο, συγκεκριμένα το μέσο των 10 δευτερολέπτων είναι σαν να πίνουμε 7 γουλιές Coca Cola, πράγμα που έχει να κάνει με την ντοπαμίνη που παίρνουμε στον εγκέφαλο, ακόμα μεγαλύτερη επιρροή έχει σε παιδιά και νέους. Αυτό που συμβαίνει, είναι ότι η μπλε χροιά (blue light) που βγαίνει από τις οθόνες μας, δημιουργεί μια οπτική απογοήτευση. Είναι το κομμάτι του εγκεφάλου που ουσιαστικά ξυπνά με διάθεση το πρωί, σου λέει ότι ξημέρωσε, οπότε χρειάζεται ρύθμιση της συσκευής αλλά αυτό είναι στο ξεκίνημα έκθεσης του εαυτού μας στο φως.

Επίσης, το περιέχομενο είναι κάτι που μέσα σε 10-30 δευτερόλεπτα, δεν μπορεί να επεξεργαστεί ο νους, σκρολάρει. Είναι λοιπόν, σαν να πηγαίνεις για ύπνο, όπου περιμένει το υποσυνείδητο σου να ξανασκεφτεί όλες τις εμπειρίες και μνήμες της ημέρας σε κουτάκια και εσύ του δίνεις κάτι το οποίο δεν επεξεργάστηκες καθ’όλη τη διάρκεια της ημέρας σε λεπτά ή ώρες αλλά σε δευτερόλεπτα. Αυτό δημιουργεί ένα κόλλημα στον εγκέφαλο, όπου η ποιότητα του ύπνου δεν είναι καλή.

VIRAL

Ατζούν Ιλιτζαλί: Επισκέφθηκε τον Σταύρο Φλώρο και του έδωσε ένα μοναδικό δώρο – Η φωτογραφία που συγκλονίζει, ποια είναι τα δύο κορίτσια πλάι του;

Μέσα στην χλιδή τα γενέθλια της Αλεξάνδρας Νίκα: Μέσα στο νεοκλασικό της Κριθαριώτη – Δεν έλειπε η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ (βίντεο)

«Έτσι βρήκα τον Σεργιανόπουλο στο διαμέρισμα»: Ο Πάνος Σόμπολος για την εικόνα που αντίκρισε μετά τη δολοφονία

Συνηθίζουμε μετά από μια κουραστική μέρα και προτού πάμε για ύπνο να καθόμαστε να σκρολάρουμε στο κινητό μας, χάνοντας πολύ εύκολα την αίσθηση του χρόνου και ώρες ανεκπλήρωτου ύπνου, η προσπάθεια αυτή για ξεκούραση, τελικά είναι κούραση για τον εγκέφαλο. Εθίζουμε τον εγκέφαλο μας, όπως με το αλκόολ, το τσιγάρο και αισθανόμαστε μια ανακούφιση. Αυτή η ανακούφιση είναι ψευδής. Ουσιαστικά, η ανακούφιση της πίεσης του στερητικού δηλαδή αυτό συνιστά και εθισμό.

Με βάση την έρευνα καταναλώνουμε το σκανδαλώδες ποσοστό 30%, δηλαδή 6,30 ώρες την ημέρα. Ενώ μια τελευταία έρευνα διαπίστωσε ότι, η ωρίμανση του εγκεφάλου γίνεται στα 32-33 έτη μέσο όρο στους νέους. Τότε σταματάμε να είμαστε έφηβοι ψυχοσωματικά. Σε ηλικία κάτω των 35 αναπτύσουμε το ύψος στον εγκέφαλο μας και οτιδήποτε καταναλώνουμε στο σώμα ή στην συνείδηση μας, επηρεάζει και μας διαμορφώνει. Όλη αυτή η έκθεση, ιδιαίτερα στους νέοτερους, μη έχοντας την κοινωνική παιδεία που είχαν παλιότερα (πχ το σινεμά) γιατί ένας άνθρωπος μπορεί να αποσπαστεί σε μια πλοκή, να μείνει συγκέντρωμενος για 2 ώρες. Μας ευγνωμονεί ο εγκέφαλος μας, ο νους και το σώμα μας. Αυτό πια δεν το έχουμε, ούτε στο επίπεδο τηλεόρασης και του σαλονιού μας που έχουμε το τηλεκοντρόλ. Είναι η αλλαγή αυτή που μας δημιουργεί εκφυλισμό.

Παράλληλα, έχοντας δυο οθόνες μπροστά μας, το λεγόμενο multitasking μεταξύ διαφόρων ενασχολήσεων, πράγμα πολύ προκλητικό γιατί υπάρχει κάθε φορά καινούργια πληροφορία και εναλλαγή εικόνας σαν να είναι μια συνεχής ανανέωση του οπτικού μας πεδίου και αυτού του οποίου που γευόμαστε με την συνείδηση μας.

Επιρροές στην υγεία

Σωματική υγεία

Η ακατάπαυστη παρακολούθηση σύντομων βίντεων μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους, κόπωση ματιών, θολή όραση, προβλήματα στον ύπνο, όταν χρησιμοποιούμε τις οθόνες πριν τον ύπνο. Επιπλέον, η καθιστική ζωή για μεγάλα χρονικά διαστήματα συμβάλλει στη κακή στάση σώματος και μυοσκελετικών προβλημάτων.

Ψυχική υγεία

Τα σύντομα βίντεο έχουν συνεχώς καινούργια ερεθίσματα, μειώνοντας σημαντικά την ικανότητα συγκέντρωσης. Με την συνεχή έκθεση σε ιδανικές εικόνες και θέαση σε ζωές άλλων αυξάνει το άγχος και μειώνει σημαντικά την αυτοεκτίμηση μας. Η διαδικασία scrolling ανελιπώς έχει ως αποτέλεσμα μιας συνήθειας εθιστικής.

Γνωστική λειτουργία

Το βασικό συμπέρασμα της ομάδας των ερευνητών συνοψίζεται στη διαπίστωση ότι η υπερβολική έκθεση σε γρήγορο, χαμηλής ποιότητας περιεχόμενο «μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος δίνει προσοχή και επεξεργάζεται πληροφορίες». Για πολλούς χρήστες που αναρωτιούνται γιατί δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να διαβάσουν ή να εργαστούν χωρίς να στρέφουν το βλέμμα στο κινητό, η απάντηση, όπως δείχνουν τα νέα δεδομένα, ίσως βρίσκεται σε αυτήν ακριβώς τη συνήθεια.

Το scrolling ως εθισμός

Πότε μιλάμε για εθισμό και πότε είναι απλά χρήση;

Το gaming χρειάζεται σαν κάθε εργαλείο, να μην μας χρησιμοποιεί και να μην γινόμαστε το υποχείριο αυτής της χρήσης. Όταν στους νέους αλλά και στην δεύτερη γενιά gamers, όπως σε κάθε ναρκωτική ουσία, κάθε εθισμό, αρχίσει να παρεμβάλλεται η διατροφή μας, η όρεξη, ο ύπνος, η όξυνση συναισθημάτων, να νιώθουμε ότι παίζουμε από ανάγκη χωρίς να το απολαμβάνουμε, όταν έχει επίπτωση στις μαθησιακές, επαγγελματικές δεξιότητες, υποχρεώσεις ή γίνεται κρυφά, τότε καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει πρόβλημα, ξεπερνώντας το όριο.

Εθισμός των ενηλίκων / συνέπειες

Η βάση του είναι όπως λειτουργούν τα κοινωνικά δίκτυα, ο τζόγος, η πορνογραφία, είναι η συνεχής εναλλαγή, γρήγορη απόλαυση, ανταμοιβή σε επίπεδο ντοπαμίνης(like, επιβράβευση μιας οθόνης). Αυτό σε μια μικρότερη ηλικία δημιουργεί μια έλλειψη ποιότητας κοινωνικοποίησης, δημιουργεί σε παιδιά φόβους θανάτου, έκθεσης, ματαίωσης εαυτού. Είναι τοξικό όταν γίνεται χωρίς έλεγχο. Στα παιδιά τα πράγματα είναι απαισιόδοξα αλλά όχι απελπιστικά αλλά είναι στο χέρι μας να το αλλάξουμε αυτό. Καθώς και ειδικοί λένε ότι τώρα πια είναι σαν να υπάρχει ένας τρίτος γονιός στο σπίτι.

Aκατάπαυστο scrolling

Τρόποι αντιμετώπισης

Οι γονείς είναι υπεύθυνοι ώστε να κάνουν κάτι γι’αυτό. Σαν γονείς να μπορούμε να συζητάμε, να μπορούμε να παίξουμε και εμείς το ηλεκτρονικό παιχνίδι με το παιδί, να μην γίνεται κρυφά. Ένα παιδί χρειάζεται ρυθμό, επαφή, όρια. Αντίθετα, οι ενήλικες χρειάζεται να βγουν έξω και να μην προσδιορίζουν τις σχέσεις τους με βάση την οθόνη. Δημιούργησε επαφές που είναι αμήχανες, άβολες και θα σε κάνουν να απεγκλωβιστείς από τα πάρα πολύ έξυπνα κινητά. Μια αποτοξίνωση για μερικές μέρες, ώρες θα ήταν σίγουρα αποτελεσματική αν θεωρούμε ότι χρειάζεται.

Συμπέρασμα

Ως συμπέρασμα, τα σύντομα ψηφιακά βίντεο αποτελούν μέρος της σύγχρονης ψηφιακής κουλτούρας, προσφέροντας ψυχαγωγία και πληροφόρηση. Η υπερβολική χρήση όμως μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία μας, σωματικά και ψυχικά. Η ισορροπία αποτελεί έναν από τους καλύτερους τρόπους για να απολαμβάνουμε τα οφέλη, χωρίς να βάζουμε σε δεύτερη μοίρα την υγεία μας.