Σαν σήμερα, 28 Νοεμβρίου 1925: Οι παιδαγωγοί Γληνός και Δελμούζος παύονται από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία – Η διδασκαλία τους κρίνεται εθνικά επιβλαβής

Σαν σήμερα, στις 28 Νοεμβρίου του 1925, γράφτηκε ένα από τα πιο μελανά κεφάλαια στην ιστορία της νεοελληνικής εκπαίδευσης και των ιδεολογικών συγκρούσεων που τη χαρακτήρισαν. Οι δύο κορυφαίες μορφές της παιδαγωγικής και του δημοτικισμού, ο Δημήτριος Γληνός και ο Αλέξανδρος Δελμούζος, παύθηκαν από τις θέσεις τους στη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία, κατόπιν απόφασης που έκρινε το διδακτικό τους έργο ως «εθνικά επιβλαβές». Το γεγονός αυτό, γνωστό ως τα «Μαρασλειακά», δεν ήταν απλώς μια διοικητική πράξη, αλλά η κορύφωση μιας δεκαετούς μάχης μεταξύ των προοδευτικών μεταρρυθμιστών και των συντηρητικών δυνάμεων που έβλεπαν στο δημοτικισμό και στις νέες παιδαγωγικές μεθόδους μία απειλή για την εθνική ταυτότητα και τη θρησκευτική πίστη.

Η υπόθεση των Μαρασλειακών αποτελούσε την τρίτη, και ίσως την πιο καταλυτική, αποτυχία του κινήματος για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, μετά το πείραμα του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου του Βόλου (1908-1911) και τη μετέπειτα Δίκη του Ναυπλίου (1914). Ενώ ο Βενιζέλος είχε επιχειρήσει στη δεκαετία του 1910 να εφαρμόσει μια φιλελεύθερη αστική μεταρρύθμιση στην εκπαίδευση, με τους τρεις ηγέτες του Εκπαιδευτικού Ομίλου – τον Δελμούζο, τον Γληνό και τον Τριανταφυλλίδη – στην πρώτη γραμμή, η πολιτική αστάθεια, ο Διχασμός και η Μικρασιατική Καταστροφή διαμόρφωσαν ένα εύφλεκτο ιδεολογικό κλίμα.

Ο Δελμούζος, ο οποίος είχε αναλάβει το Μαράσλειο Διδασκαλείο (για την εκπαίδευση των δασκάλων) και ο Γληνός, ως διευθυντής της Μαράσλειου Παιδαγωγικής Ακαδημίας, είχαν ξεκινήσει μία προσπάθεια για την εισαγωγή σύγχρονων παιδαγωγικών πρακτικών και την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας. Οι προσπάθειες αυτές αποτελούσαν την πρακτική εφαρμογή των ιδεών του Εκπαιδευτικού Ομίλου, ο οποίος είχε ιδρυθεί το 1910 για να αγωνιστεί για την επικράτηση του δημοτικισμού.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Το σπίρτο που άναψε τη μεγάλη φωτιά των Μαρασλειακών μπήκε τον Μάρτιο του 1925 στο Μαράσλειο Διδασκαλείο. Η αφορμή ήταν ο τρόπος με τον οποίο η καθηγήτρια Ρόζα Ιμβριώτη δίδασκε το μάθημα της Ιστορίας και ειδικότερα την Επανάσταση του 1821. Οι κατηγορίες που εξαπολύθηκαν δεν περιορίστηκαν στο διδακτικό έργο της Ιμβριώτη, αλλά επεκτάθηκαν σε μία ολομέτωπη επίθεση κατά του συνολικού μεταρρυθμιστικού έργου που συντελούνταν στο Μαράσλειο συγκρότημα, αμφισβητώντας τις επιστημονικές και εκπαιδευτικές μεθόδους του Δελμούζου και του Γληνού. Η υπόθεση σύντομα ξεπέρασε τα όρια του σχολείου και απασχόλησε την κοινή γνώμη, τον πολιτικό κόσμο και την Εκκλησία για μία κρίσιμη διετία (1925-1927).

Οι κατηγορίες που εκτοξεύθηκαν κατά των πρωτεργατών του δημοτικισμού και της παιδαγωγικής μεταρρύθμισης ήταν βαρύτατες. Εκτός από την «εθνική επιβλάβεια», που επικεντρωνόταν στην υποτιθέμενη «αντιπατριωτική» διδασκαλία της Ιστορίας, τους καταλογιζόταν αθεΐα, έλλειψη πατριωτισμού και ανηθικότητα, κατηγορίες που απηχούσαν τους φόβους και τις ιδεολογικές εμμονές των συντηρητικών κύκλων της εποχής. Οι αντίπαλοι της μεταρρύθμισης, φοβούμενοι την αναθεώρηση της εθνικής ταυτότητας και των κυρίαρχων πολιτειακών σχημάτων που προωθούσαν οι δημοτικιστές, είδαν στα Μαρασλειακά την ευκαιρία να ακυρώσουν, για μία ακόμη φορά, κάθε προοδευτικό βήμα στην εκπαίδευση.

Η αποπομπή του Γληνού και του Δελμούζου στις 28 Νοεμβρίου 1925 σήμανε την επίσημη ανακοπή της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας. Αν και τα πορίσματα έρευνας αργότερα δικαίωσαν τον Δελμούζο και την εφαρμοζόμενη παιδαγωγική πρακτική, η ζημιά είχε ήδη γίνει. Το Μαράσλειο εκκαθαρίστηκε από το μεταρρυθμιστικό του πνεύμα, και οι δάσκαλοι που εκπαιδεύονταν εκεί έχασαν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με τις σύγχρονες μεθόδους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα Μαρασλειακά επιτάχυναν και τις ιδεολογικές ζυμώσεις μέσα στον ίδιο τον Εκπαιδευτικό Όμιλο. Ο Δελμούζος, διαχωρίζοντας τη θέση του από τις σοσιαλιστικές πολιτικές προεκτάσεις που έπαιρνε το σωματείο υπό την επίδραση του Γληνού, αποχώρησε και οδήγησε στη διάσπαση του Ομίλου το 1927. Ο Δημήτρης Γληνός ενέτεινε την πολιτική του δράση στις τάξεις του κομμουνιστικού κινήματος, ενώ ο Αλέξανδρος Δελμούζος συνέχισε να μάχεται για την παιδαγωγική επιστήμη, εκλεγόμενος το 1929 στην έδρα της Παιδαγωγικής στη Θεσσαλονίκη, όπου διηύθυνε το Πειραματικό Σχολείο.

Τα Μαρασλειακά, παρά τη δυσάρεστη έκβασή τους, αποτελούν ένα σημαντικό ορόσημο που αποδεικνύει την ένταση της διχόνοιας στην ελληνική κοινωνία και το πόσο βαθιά συνδεόταν το γλωσσικό και παιδαγωγικό ζήτημα με τις ευρύτερες ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις του Μεσοπολέμου. Η ακύρωση της μεταρρύθμισης αποτέλεσε την επικράτηση των συντηρητικών δυνάμεων έναντι της προοδευτικής σκέψης, αναβάλλοντας την ουσιαστική αναμόρφωση της ελληνικής εκπαίδευσης για πολλές δεκαετίες.