Σαν σήμερα, 27 Νοεμβρίου 1826: Ο Άγγλος φαρμακοποιός Τζον Γουόκερ εφευρίσκει τα σπίρτα

Σαν σήμερα, στις 27 Νοεμβρίου 1826, μια φαινομενικά ασήμαντη στιγμή στο εργαστήριο ενός Άγγλου φαρμακοποιού έμελλε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι χειρίζονταν τη φωτιά. Ο Τζον Γουόκερ (John Walker) από το Στόκτον-ον-Τις, δεν ήταν επιστήμονας με την έννοια του Νεύτωνα ή του Φαραντέι, αλλά ένας ταπεινός χημικός και φαρμακοποιός, ο οποίος, χάρη σε ένα απλό ατύχημα, έγινε ο εφευρέτης του πρώτου σπίρτου τριβής – μίας ανακάλυψης που έφερε την επανάσταση στην καθημερινή ζωή.

Η τυχαία ανακάλυψη στο εργαστήριο

Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, η προσπάθεια για την παραγωγή φωτιάς ήταν μια χρονοβόρα και κουραστική διαδικασία. Απαιτούσε τη χρήση του πυρείου (tinder box) – ένα κιβώτιο με πυρόλιθο, ατσάλι και προσάναμμα. Η σπίθα που παραγόταν από το χτύπημα του ατσαλιού στον πυρόλιθο έπρεπε να πέσει και να ανάψει το προσάναμμα, κάτι που συχνά απαιτούσε πολλές προσπάθειες και αρκετά λεπτά. Η άμεση και εύκολη φωτιά παρέμενε ένα άπιαστο όνειρο.

Ο Γουόκερ, γεννημένος το 1781, διατηρούσε ένα φαρμακείο, όπου, εκτός από την πώληση φαρμάκων, πειραματιζόταν με διάφορα χημικά μείγματα, συχνά αναζητώντας βελτιώσεις για τα καψούλια κρούσης των όπλων (percussion caps). Την περίοδο εκείνη, εργαζόταν με μια εύφλεκτη πάστα που αποτελούνταν από τρισουλφίδιο του αντιμονίου, χλωρικό κάλιο, αραβική γόμμα (κόλλα) και, πιθανώς, άμυλο.

Η καθοριστική στιγμή συνέβη το 1826. Ενώ ανακάτευε το χημικό μείγμα με ένα ξυλαράκι, ένα μικρό κομμάτι της πάστας στέγνωσε στην άκρη του. Με μια αβέβαιη κίνηση, ο Γουόκερ ξύστηκε το ξυλάκι στον πέτρινο πάτο του τζακιού (hearth) για να καθαρίσει την άκρη. Προς μεγάλη του έκπληξη, το ξυλάκι άρπαξε αμέσως φωτιά! Ο Γουόκερ συνειδητοποίησε αμέσως την τεράστια πρακτική αξία αυτής της τυχαίας ανακάλυψης.

VIRAL

10 μονάδες κάτω: Το σοκαριστικό αποτέλεσμα δημοσκόπησης που έφερε νευρική κρίση στη Νέα Δημοκρατία

Ποια είναι η Γιου Τινγκ: Είναι η 50χρονη επιχειρηματίας η νεκρή της βαλίτσας στην Κυψέλη; – Ο σύζυγος, η εξαφάνιση και τα 500.000 ευρώ

Χριστίνα Σούζη: «Έρχεται κόλαση 44 βαθμών – Δείτε πότε και πού θα ψηθεί η χώρα!»

Τα «φώτα τριβής» και η αρνόνια της ευρεσιτεχνίας

Ο Γουόκερ τελειοποίησε γρήγορα την εφεύρεσή του. Τα πρώτα του σπίρτα, τα οποία ονόμασε «Friction Lights» («Φώτα Τριβής»), ήταν ξύλινα λεπτά ξυλαράκια ή χαρτονένιες λωρίδες, επικαλυμμένες με το εύφλεκτο μείγμα. Για να τα ανάψει κανείς, έπρεπε να τα τρίψει δυνατά ανάμεσα σε ένα διπλωμένο κομμάτι γυαλόχαρτο που πωλούνταν μαζί με το κουτί.

Η πρώτη καταγεγραμμένη πώληση έγινε στις 7 Απριλίου 1827, όταν ένας ντόπιος δικηγόρος αγόρασε 100 «Φώτα Τριβής» για 1 σελίνι και 2 πένες, συν 2 πένες για ένα τσίγκινο κουτί. Η επιτυχία τους ήταν άμεση, καθιστώντας τον Γουόκερ έναν επιτυχημένο έμπορο στην περιοχή του.

Παρά την προτροπή φίλων, συμπεριλαμβανομένου του διάσημου επιστήμονα Μάικλ Φαραντέι (Michael Faraday), ο Τζον Γουόκερ αρνήθηκε να κατοχυρώσει με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας την εφεύρεσή του. Πίστευε ότι η ανακάλυψή του έπρεπε να είναι ελεύθερα διαθέσιμη προς όφελος της ανθρωπότητας.

Η πικρή συνέπεια της αρνόνιας και η εξέλιξη

Η άρνηση του Γουόκερ να πατεντάρει τα σπίρτα του είχε άμεσες και πικρές συνέπειες για την προσωπική του αναγνώριση. Άλλοι επιχειρηματίες, βλέποντας την επιτυχία, αντέγραψαν και εξέλιξαν την ιδέα.

• Σάμιουελ Τζόουνς (Samuel Jones): Το 1829, κατοχύρωσε ένα παρόμοιο προϊόν με την ονομασία «Lucifers».
• Σαρλ Σοριά (Charles Sauria): Το 1830, ο Γάλλος χημικός αντικατέστησε το τρισουλφίδιο του αντιμονίου με λευκό φώσφορο, δημιουργώντας το πρώτο «σπίρτο φωσφόρου». Αυτά τα σπίρτα άναβαν πιο εύκολα, αλλά ήταν εξαιρετικά τοξικά και επικίνδυνα για τους εργάτες, προκαλώντας τη φρικτή ασθένεια «φωσφονέκρωση της γνάθου» (phossy jaw).

Ο Τζον Γουόκερ, αν και συνέχισε να πωλεί τα δικά του «Φώτα Τριβής» μέχρι το 1858 και έζησε μια άνετη ζωή, πέθανε το 1859 χωρίς ποτέ να λάβει την επίσημη και παγκόσμια αναγνώριση που του άξιζε. Η ιστορία τον «ξέχασε» για αρκετές δεκαετίες.

Η εφεύρεση του Γουόκερ, έστω και σε αρχική μορφή, αποτέλεσε το θεμέλιο για τα σύγχρονα σπίρτα. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που ένας άνθρωπος μπορούσε να παράγει φλόγα άμεσα και αξιόπιστα, μετατρέποντας μια πολύπλοκη διαδικασία σε μια απλή κίνηση. Τα σπίρτα «ασφαλείας» (safety matches), που εφευρέθηκαν αργότερα στη Σουηδία και χρησιμοποιούν ερυθρό φώσφορο μόνο στην επιφάνεια τριβής, εξάλειψαν τους κινδύνους του λευκού φωσφόρου, αλλά η βασική αρχή της τριβής που οδηγεί σε ανάφλεξη προήλθε από τον φαρμακοποιό του Στόκτον.

Σήμερα, 199 χρόνια μετά, ο Τζον Γουόκερ έχει αναγνωριστεί ως ο αυθεντικός εφευρέτης του σπίρτου τριβής. Η εφεύρεσή του, γεννημένη από ένα ατύχημα και προσφερόμενη ελεύθερα στον κόσμο, άλλαξε την καθημερινότητα των νοικοκυριών, των ταξιδιωτών και των βιομηχάνων, σηματοδοτώντας την αρχή μιας νέας εποχής ευκολίας και αποτελεσματικότητας στην τιθάσευση της φωτιάς.