Σαν σήμερα, 26 Νοεμβρίου 1812: Η φρίκη της Μάχης της Μπερεζίνα – Η αρχή του τέλους του Μεγάλου Στρατού

Η 26η Νοεμβρίου 1812 είναι μια ημερομηνία που, αν και επισκιάζεται συχνά από την καταστροφή της Μόσχας, αποτελεί το πιο τραγικό και αιματηρό κεφάλαιο του τέλους της ναπολεόντειας εποποιίας στη Ρωσία. Σαν σήμερα, ξεκίνησε η Μάχη της Μπερεζίνα (Berezina), μια στρατιωτική εμπλοκή που διήρκεσε έως τις 29 Νοεμβρίου και μετατράπηκε σε πανωλεθρία για τους Γάλλους εισβολείς. Η Μάχη της Μπερεζίνα δεν ήταν μια νίκη των Ρώσων στο πεδίο, όσο μία νίκη του ρωσικού χειμώνα και της στρατηγικής περικύκλωσης, που ουσιαστικά διέλυσε τις ελπίδες του Ναπολέοντα να διασώσει τον «Μεγάλο Στρατό» του (Grande Armée).

Η οπισθοχώρηση: Ένας στρατός στην άβυσσο

Μετά την κατάληψη και την ακόλουθη πυρπόληση της Μόσχας, ο Ναπολέων Βοναπάρτης, αντιλαμβανόμενος το αδιέξοδο και την άρνηση του Τσάρου Αλέξανδρου Α’ να συνθηκολογήσει, αποφάσισε τη μοιραία οπισθοχώρηση τον Οκτώβριο του 1812. Ο «Μεγάλος Στρατός», που αρχικά αριθμούσε πάνω από 600.000 άνδρες, είχε ήδη αποδεκατιστεί από τις μάχες, τις αρρώστιες και κυρίως από τις εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες του ρωσικού χειμώνα, ο οποίος έπληξε τη στρατιά νωρίτερα και με μεγαλύτερη ένταση από το αναμενόμενο.

Η πείνα, οι ασθένειες και οι συνεχείς επιθέσεις των Ρώσων Κοζάκων είχαν μειώσει τις τάξεις των Γάλλων σε έναν κουρασμένο, πεινασμένο και ανοργάνωτο όχλο. Ο στόχος του Ναπολέοντα ήταν να φτάσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα στα ασφαλή εδάφη της Πολωνίας και της Λιθουανίας, προκειμένου να αναδιοργανώσει τις δυνάμεις του. Ωστόσο, η διάβαση του ποταμού Μπερεζίνα (σημερινή Λευκορωσία) αποδείχθηκε το καθοριστικό σημείο αυτής της οπισθοχώρησης.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Το παγιδευμένο σχέδιο των Ρώσων

Οι Ρώσοι, υπό την ηγεσία των στρατηγών Μιχαήλ Κουτούζοφ, Πάβελ Τσιτσαγκόφ και Πίτερ Βίτγκενσταϊν, είχαν κατανοήσει ότι ο ποταμός Μπερεζίνα αποτελούσε το φυσικό εμπόδιο όπου θα μπορούσαν να παγιδεύσουν και να καταστρέψουν οριστικά τον Ναπολέοντα. Ο ποταμός, αν και δεν ήταν ιδιαίτερα πλατύς, είχε μετατραπεί σε έναν παγωμένο βάλτο λόγω του πρόσφατου ξαφνικού λιωσίματος των πάγων, καθιστώντας τον σχεδόν αδύνατο να διασχιστεί από άρματα και πεζικό. Επιπλέον, οι Ρώσοι είχαν καταλάβει την κύρια γέφυρα στο Μπορίσοφ.

Ο Ναπολέων, φτάνοντας στον ποταμό, αντιλήφθηκε ότι βρισκόταν εγκλωβισμένος ανάμεσα στους τρεις ρωσικούς στρατούς που τον περικύκλωναν: τον Τσιτσαγκόφ στα δυτικά, τον Βίτγκενσταϊν στα βόρεια και τον Κουτούζοφ στα ανατολικά. Η κατάσταση ήταν απελπιστική.

Η διορατική απόφαση: Οι ξύλινες γέφυρες του Στούτζιανκα

Στις 26 Νοεμβρίου, ξεκίνησε η μάχη. Ο Ναπολέων, επιδεικνύοντας μία από τις τελευταίες μεγάλες στρατηγικές του στιγμές, διέταξε τους μηχανικούς του να κατασκευάσουν δύο πρόχειρες γέφυρες (pontoon bridges) στο χωριό Στούτζιανκα (Studzianka), λίγα χιλιόμετρα βόρεια του Μπορίσοφ.

Η επιτυχία της διάβασης οφείλεται στην υπεράνθρωπη προσπάθεια των μηχανικών – κυρίως του Στρατηγού Ζαν-Πιερ Εμπλέ και των Ολλανδών pontooniers – οι οποίοι εργάζονταν μέσα σε παγωμένα νερά, με θερμοκρασίες κάτω του μηδενός, για να κατασκευάσουν τις ξύλινες κατασκευές. Πολλοί από αυτούς πέθαναν από το κρύο ή πνίγηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών.

Ενώ οι μηχανικοί δούλευαν, οι Γάλλοι προχώρησαν σε αντιπερισπασμό στο Μπορίσοφ, πείθοντας τον Στρατηγό Τσιτσαγκόφ ότι θα επιχειρούσαν τη διάβαση εκεί. Αυτό κέρδισε στον Ναπολέοντα το απαραίτητο πολύτιμο 24ωρο για να ξεκινήσει η διέλευση του στρατού.

Η πανωλεθρία: Χάος και τρόμος

Από τις 26 έως τις 29 Νοεμβρίου, διεξήχθη η κρίσιμη μάχη και η ταυτόχρονη, χαοτική διέλευση. Ο Ναπολέων πέρασε πρώτος το ποτάμι με την αυτοκρατορική του φρουρά.

Ο τρόμος και η πανωλεθρία εκδηλώθηκαν όταν οι ρωσικοί στρατοί συνέκλιναν προς το Στούτζιανκα. Ο στρατός του Βίτγκενσταϊν επιτέθηκε στους Γάλλους στα ανατολικά, ενώ οι δυνάμεις του Τσιτσαγκόφ συνειδητοποίησαν το λάθος τους και άρχισαν να βομβαρδίζουν τις γέφυρες.

Ο πανικός έγινε κυρίαρχος. Χιλιάδες στρατιώτες και πολίτες που ακολουθούσαν τον στρατό (οι vivandières) προσπάθησαν να περάσουν ταυτόχρονα τις στενές γέφυρες. Οι νεκροί και οι τραυματίες ποδοπατήθηκαν, και πολλοί έπεσαν στα παγωμένα νερά. Η δεύτερη γέφυρα κατέρρευσε, επιδεινώνοντας την κατάσταση.

Την νύχτα της 28ης προς 29η Νοεμβρίου, ο Ναπολέων διέταξε την ανατίναξη των γεφυρών για να αποτρέψει την περαιτέρω διέλευση των Ρώσων, αφήνοντας πίσω του χιλιάδες Γάλλους στρατιώτες που δεν είχαν προλάβει να περάσουν.

[email protected]

Ο απολογισμός: Η πικρή νίκη της επιβίωσης

Η Μάχη της Μπερεζίνα κόστισε στον Ναπολέοντα περίπου 20.000 έως 30.000 άνδρες (νεκρούς, τραυματίες ή αιχμαλώτους). Ωστόσο, κατάφερε να διασώσει τον πυρήνα του στρατού του – περίπου 30.000 πειθαρχημένους στρατιώτες, μαζί με τους εναπομείναντες μηχανικούς και το επιτελείο του. Αυτή η διάσωση θεωρήθηκε μια πικρή, τακτική νίκη του Ναπολέοντα, καθώς απέφυγε την ολοκληρωτική αιχμαλωσία.

Στην πραγματικότητα, η Μπερεζίνα ήταν μία από τις μεγαλύτερες πανωλεθρίες της στρατιωτικής ιστορίας. Ο Μεγάλος Στρατός έπαψε να υφίσταται ως αξιόμαχη δύναμη. Η ίδια η λέξη «Berezina» εισήλθε στο γαλλικό λεξιλόγιο ως συνώνυμο της ολοκληρωτικής καταστροφής και της απόλυτης τραγωδίας.

Η Μάχη της Μπερεζίνα ήταν το τελειωτικό χτύπημα στην εκστρατεία της Ρωσίας και ο προάγγελος της τελικής πτώσης του Ναπολέοντα. Η φρίκη του παγετού, η πείνα και ο τρόμος που βίωσαν οι Γάλλοι στις όχθες του ποταμού έμειναν στην ιστορία ως η πιο ζοφερή εικόνα της ανθρώπινης και στρατιωτικής κατάρρευσης.