Σαν σήμερα, 20 Νοεμβρίου 1945: Το εδώλιο της ιστορίας – Η έναρξη της Δίκης της Νυρεμβέργης

Σαν σήμερα, 20 Νοεμβρίου 1945, ο κόσμος, μόλις λίγους μήνες μετά την αιματηρή λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, στράφηκε στην πόλη της Νυρεμβέργης, η οποία, αν και βομβαρδισμένη, επιλέχθηκε συμβολικά ως ο τόπος όπου το ναζιστικό καθεστώς είχε τελέσει τα μεγάλα του συνέδρια. Εκεί, στο Δικαστικό Μέγαρο, ξεκίνησε η Δίκη της Νυρεμβέργης, μια δικαστική διαδικασία που δεν είχε προηγούμενο στα χρονικά. Δεν επρόκειτο για τη δίκη απλών στρατιωτών, αλλά για την πρώτη διεθνή δίκη στην ιστορία που στόχευε να αποδώσει νομική ευθύνη στα ηγετικά στελέχη ενός καθεστώτος για τις θηριωδίες που διαπράχθηκαν υπό την καθοδήγησή τους. Η έναρξη αυτής της δίκης έθεσε τα θεμέλια του σύγχρονου διεθνούς ποινικού δικαίου και δημιούργησε ένα ορόσημο στην παγκόσμια ιστορία της δικαιοσύνης.

Το δικαστήριο των νικητών και οι αρχιτέκτονες του τρόμου

Το δικαστήριο που συγκροτήθηκε ήταν το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο (IMT), το οποίο αποτελούνταν από εκπροσώπους των τεσσάρων Συμμαχικών Δυνάμεων: των Ηνωμένων Πολιτειών, της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της Σοβιετικής Ένωσης. Ο στόχος ήταν σαφής: να αποδοθεί δικαιοσύνη με βάση το δίκαιο και όχι την εκδίκηση, αποδεικνύοντας ότι ο νόμος μπορούσε να επιβληθεί ακόμη και στους πιο ισχυρούς εγκληματίες.

Στο εδώλιο κάθισαν 24 υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του ναζιστικού καθεστώτος, εκ των οποίων ορισμένοι θεωρούνταν οι πλέον σημαντικοί εν ζωή, μετά την αυτοκτονία του Αδόλφου Χίτλερ, του Χάινριχ Χίμλερ και του Γιόζεφ Γκέμπελς. Ανάμεσά τους βρίσκονταν εμβληματικές φυσιογνωμίες του Τρίτου Ράιχ, όπως ο Χέρμαν Γκέρινγκ (διοικητής της Λουφτβάφε), ο Ρούντολφ Ες (πρώην αναπληρωτής του Χίτλερ), ο Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ (Υπουργός Εξωτερικών) και ο Άλμπερτ Σπέερ (αρχιτέκτονας και υπουργός Εξοπλισμών).

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Οι πρωτοποριακές κατηγορίες: Η νομική επανάσταση

Το πιο επαναστατικό στοιχείο της Δίκης της Νυρεμβέργης ήταν η θέσπιση τεσσάρων νέων κατηγοριών, οι οποίες έθεταν τα θεμέλια του σύγχρονου διεθνούς ποινικού δικαίου. Μέχρι τότε, δεν υπήρχε σαφές νομικό πλαίσιο για την τιμωρία τέτοιων πράξεων σε διεθνές επίπεδο. Οι κατηγορίες ήταν:

• Συνωμοσία για τη διάπραξη εγκλημάτων κατά της ειρήνης.
• Εγκλήματα κατά της Ειρήνης: Η οργάνωση, η έναρξη και η διεξαγωγή ενός επιθετικού πολέμου. Η κατηγορία αυτή ήταν εντελώς νέα και κατοχύρωσε την αρχή ότι η έναρξη ενός πολέμου δεν είναι απλώς πολιτική πράξη, αλλά ένα διεθνές έγκλημα.
• Εγκλήματα Πολέμου: Η παραβίαση των νόμων και των εθίμων του πολέμου (π.χ., κακοποίηση αιχμαλώτων, δολοφονίες αμάχων).
• Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας: Οι μαζικές δολοφονίες, οι εκτοπίσεις, οι εξανδραποδισμοί και, κυρίως, η γενοκτονία (αν και ο όρος δεν χρησιμοποιήθηκε με τη σημερινή του νομική μορφή, περιέγραφε το Ολοκαύτωμα).

Η κατηγορία των «Εγκλημάτων κατά της Ανθρωπότητας» ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς επέτρεψε τη δίωξη πράξεων που διαπράχθηκαν από ένα κράτος κατά των ίδιων του των πολιτών (ή κατοίκων), όπως συνέβη με τους Εβραίους, και ανέτρεψε την παραδοσιακή αρχή της κυριαρχίας του κράτους στα εσωτερικά του θέματα.

Η διαδικασία, τα τεκμήρια και η ετυμηγορία

Η διαδικασία διήρκησε σχεδόν έναν χρόνο, ολοκληρώνοντας τις εργασίες της την 1η Οκτωβρίου 1946. Η δίκη ήταν μνημειώδης, με την παρουσίαση χιλιάδων εγγράφων που προέρχονταν από τα ίδια τα αρχεία των Ναζί και την προβολή κινηματογραφικών ντοκουμέντων που κατέγραφαν τις φρικαλεότητες των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Η χρήση αυτού του υλικού, που περιελάμβανε τις φωνές των θυμάτων και των επιζώντων, σοκάρισε το παγκόσμιο κοινό και επιβεβαίωσε το μέγεθος της φρίκης.

Μία από τις βασικές νομικές προκλήσεις ήταν η υπεράσπιση, η οποία συχνά επικαλούνταν την αρχή “tu quoque” (εσύ επίσης), υποστηρίζοντας ότι και οι Συμμαχικές Δυνάμεις είχαν διαπράξει εγκλήματα πολέμου, και την αρχή της «υπακοής σε ανώτερη διαταγή». Ωστόσο, το Δικαστήριο απέρριψε την υπεράσπιση της «υπακοής», θεσπίζοντας την αρχή της ατομικής ευθύνης: κάθε άτομο, ανεξάρτητα από τη θέση του, φέρει την ευθύνη για τα εγκλήματα που διαπράττει κατά του διεθνούς δικαίου.

Η ετυμηγορία του Δικαστηρίου ήταν η ακόλουθη: δώδεκα από τους κατηγορούμενους καταδικάστηκαν σε θάνατο δια απαγχονισμού (μεταξύ αυτών ο Γκέρινγκ, ο Ρίμπεντροπ και ο Κάιτελ), τρεις καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη, τέσσερις σε ποινές φυλάκισης που κυμαίνονταν από 10 έως 20 χρόνια, και τρεις αθωώθηκαν. Ο Χέρμαν Γκέρινγκ αυτοκτόνησε με δηλητήριο λίγες ώρες πριν την εκτέλεσή του.

Οι Αρχές της Νυρεμβέργης

Η Δίκη της 20ής Νοεμβρίου 1945 δεν ήταν μια απλή τελετή εκδίκησης, αλλά η θεμελιώδης πράξη που κατοχύρωσε ότι «υπάρχει δικαιοσύνη πέρα από το εθνικό δίκαιο». Η κληρονομιά της είναι τεράστια και συνοψίζεται στις «Αρχές της Νυρεμβέργης», οι οποίες αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος του διεθνούς δικαίου.

Αυτές οι αρχές αποτέλεσαν τον νομικό και ηθικό προπομπό για τη δημιουργία όλων των μεταγενέστερων διεθνών δικαστηρίων, συμπεριλαμβανομένου του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC) της Χάγης, καθώς και για τα ad hoc δικαστήρια για τη Ρουάντα και την πρώην Γιουγκοσλαβία. Η δίκη καθιέρωσε την έννοια της «υπερεθνικής» νομικής ευθύνης, αποδεικνύοντας ότι τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν είναι απλά εσωτερικά ζητήματα, αλλά προσβολή σε ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Η έναρξη της Δίκης της Νυρεμβέργης σαν σήμερα, υπενθυμίζει ότι, ακόμη και μετά τις πιο σκοτεινές πράξεις, η διεθνής κοινότητα έχει τη δυνατότητα να επιλέξει τον δρόμο του νόμου αντί του χάους, καθιστώντας το 1945 ένα έτος δικαστικής αναγέννησης.