Σαν σήμερα, 18 Νοεμβρίου 1902: Οι εκλογές-θρίλερ που «γέννησαν» τα Σανιδικά και την κυβερνητική ασφυξία

Σαν σήμερα, στις 18 Νοεμβρίου του 1902, η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με μία βαθιά πολιτική κρίση και εκτεταμένες κοινωνικές αναταραχές που έμειναν στην ιστορία ως τα «Σανιδικά». Η κρίση αυτή ήταν η άμεση συνέπεια των βουλευτικών εκλογών που διεξήχθησαν την προηγούμενη ημέρα, στις 17 Νοεμβρίου, και οι οποίες, αντί να δώσουν λύση στην πολιτική αστάθεια, την κορύφωσαν σε πρωτοφανές επίπεδο.

Οι εκλογές του 1902, οι πρώτες του 20ού αιώνα, διεξήχθησαν σε ένα κλίμα έντονης πολιτικής πόλωσης και αντιπαράθεσης ανάμεσα στις δύο μεγάλες παρατάξεις της εποχής: τους Δεληγιαννικούς (με επικεφαλής τον θρυλικό Θεόδωρο Δηλιγιάννη) και τους Θεοτοκικούς (με αρχηγό τον Γεώργιο Θεοτόκη). Η πολιτική σκηνή της εποχής χαρακτηριζόταν από την έντονη προσωπολατρία γύρω από τους αρχηγούς και την απουσία σαφών ιδεολογικών διαφορών, κάτι που έκανε τον κομματικό ανταγωνισμό σκληρό και συχνά βίαιο.

Το αποτέλεσμα των εκλογών ήταν ένα ισοδύναμο θρίλερ που έριξε τη χώρα σε ακυβερνησία: σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, τα κόμματα του Δηλιγιάννη και του Θεοτόκη κατέλαβαν σχεδόν τον ίδιο αριθμό εδρών, συγκεκριμένα από 102 βουλευτές το καθένα επί συνόλου 234. Αυτή η απόλυτη κοινοβουλευτική ισοπαλία σήμαινε ότι κανένας πολιτικός αρχηγός δεν διέθετε την απαιτούμενη αυτοδυναμία για τον σχηματισμό βιώσιμης κυβέρνησης.

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Η εμπλοκή του στέμματος και η αντίδραση του Δήμου

Την επομένη των εκλογών, στις 18 Νοεμβρίου, η Αθήνα και ολόκληρη η χώρα βρέθηκαν σε κατάσταση αναβρασμού. Η κυβερνητική αστάθεια ήταν πλέον γεγονός. Ο Βασιλιάς Γεώργιος Α’, αντιμέτωπος με το αδιέξοδο, αναζήτησε λύσεις εκτός του στενού κομματικού πλαισίου. Αρχικά, αντιπρότεινε τον σχηματισμό μίας «άχρωμης» ή υπηρεσιακής κυβέρνησης, ενδεχομένως υπό τον υπασπιστή του, στρατηγό Ι. Παπαδιαμαντόπουλο, ή ακόμη και μίας αμιγώς στρατιωτικής κυβέρνησης, με σκοπό την εκκαθάριση της πολιτικής κατάστασης και την εκτόνωση των παθών.

Ωστόσο, η σκληρή πολιτική αντιπαράθεση, οι προσωπικές αντιζηλίες των δύο κορυφαίων πολιτικών και η αδυναμία τους να συμβιβαστούν, σε συνδυασμό με την ένταση που επικρατούσε στους δρόμους, κατέστησαν κάθε συμβιβαστική λύση αδύνατη. Οι οπαδοί των δύο παρατάξεων, με τη θερμότητα των κομματικών παθών, άρχισαν να συγκρούονται ανοιχτά.

Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης, εκμεταλλευόμενος την λαϊκή υποστήριξη που θεωρούσε ότι δικαιωματικά του ανήκε, ήρθε σε συμφωνία με τον Αλέξανδρο Ζαΐμη, τον αρχηγό του μικρότερου κόμματος (που είχε κερδίσει 19 έδρες), καταφέρνοντας θεωρητικά να αποκτήσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Όμως, η λαϊκή οργή και η πίεση προς το Στέμμα είχαν ήδη ξεφύγει από τα όρια της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.

Τα «Σανιδικά» επεισόδια: Η βία εισβάλει στην πολιτική

Η κορύφωση της κρίσης ήρθε με τα βίαια γεγονότα που έμειναν στην ιστορία ως «Σανιδικά». Εξαγριωμένοι υποστηρικτές του Θεόδωρου Δηλιγιάννη, οι οποίοι θεωρούσαν ότι το Στέμμα και οι αντίπαλοί τους προσπαθούσαν να ακυρώσουν τη λαϊκή ετυμηγορία, κατέκλυσαν τους δρόμους της Αθήνας.

Τα επεισόδια πήραν το όνομά τους από τις σανίδες (κομμάτια ξύλου, μαδέρια) που χρησιμοποίησαν οι διαδηλωτές, μαζί με πέτρες και άλλα αυτοσχέδια όπλα, στις συγκρούσεις με τους οπαδούς των Θεοτοκικών και τις αστυνομικές δυνάμεις. Ήταν μια περίοδος σοβαρών ταραχών, με εκτεταμένες φθορές, τραυματισμούς και κλίμα αναρχίας που δοκίμασε τα όρια της δημόσιας τάξης. Η βία, η οποία εκδηλώθηκε με πρωτοφανή οξύτητα, κατέδειξε το πόσο εύθραυστο ήταν το πολιτικό σύστημα και πόσο μεγάλο ήταν το ρήγμα μεταξύ των πολιτών.

Οι διαδηλώσεις και οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν με αμείωτη ένταση για αρκετές ημέρες. Τελικά, η κατάσταση εκτονώθηκε μόνο όταν ο Βασιλιάς Γεώργιος Α’, υπό την πίεση της βίαιης λαϊκής κινητοποίησης και του πολιτικού αδιεξόδου, αναγκάστηκε να υποχωρήσει και ανέθεσε στον Θεόδωρο Δηλιγιάννη τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η «Σανιδική Κυβέρνηση» και ο επιθανάτιος ρόγχος της παλαιάς πολιτικής

Στις 24 Νοεμβρίου 1902, μία εβδομάδα μετά τις εκλογές, ο Δηλιγιάννης ορκίστηκε Πρωθυπουργός, σχηματίζοντας την τέταρτη κυβέρνηση της καριέρας του, η οποία έμεινε στην ιστορία γνωστή ως η «Σανιδική Κυβέρνηση Δηλιγιάννη». Η κυβέρνηση αυτή, αν και αποτέλεσμα λαϊκής πίεσης, είχε εύθραυστη κοινοβουλευτική βάση και βραχύβια διάρκεια, καθώς διαλύθηκε τον Ιούνιο του 1903.

Τα «Σανιδικά» επεισόδια και η κυβερνητική αστάθεια που ακολούθησε τις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1902 αποτέλεσαν ένα κρίσιμο σημείο στην ιστορία του Ελληνικού Βασιλείου. Κατέδειξαν την αναγκαιότητα για αλλαγή του πολιτικού σκηνικού, την ανάδυση νέων πολιτικών δυνάμεων (όπως θα φανεί αργότερα με τον Ελευθέριο Βενιζέλο) και την αδυναμία του παλαιού κομματικού συστήματος να διαχειριστεί τις νέες προκλήσεις. Η πολιτική ένταση και η βία των ημερών εκείνων λειτούργησαν ως ένα προειδοποιητικό σημάδι για την επερχόμενη μεγάλη αλλαγή που θα ερχόταν με το Κίνημα στο Γουδί λίγα χρόνια αργότερα.