Σαν σήμερα, 10 Νοεμβρίου 1938: Πεθαίνει ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ από βαριάς μορφής κίρρωση του ήπατος

Σαν σήμερα, τη 10η Νοεμβρίου του 1938, η Τουρκική Δημοκρατία βυθίστηκε σε εθνικό πένθος. Στις 9:05 το πρωί, στο Ανάκτορο Ντολμαμπαχτσέ (Dolmabahçe) της Κωνσταντινούπολης, άφησε την τελευταία του πνοή ο ιδρυτής, ο πρώτος Πρόεδρος και ο αναμορφωτής της σύγχρονης Τουρκίας, ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ (Mustafa Kemal Atatürk). Ο θάνατός του, σε ηλικία μόλις 57 ετών, ήταν το τραγικό επιστέγασμα μιας βαριάς μορφής κίρρωσης του ήπατος, μιας ασθένειας που επιδεινώθηκε ραγδαία λόγω της επί σειρά ετών κατάχρησης αλκοόλ, μιας από τις ελάχιστες, αλλά μοιραίες, αδυναμίες του ισχυρού άνδρα.

Η είδηση του θανάτου του Ατατούρκ προκάλεσε συγκλονισμό σε ολόκληρη την Τουρκία, αλλά και παγκοσμίως. Για τους Τούρκους, ο Ατατούρκ δεν ήταν απλώς ένας πολιτικός ηγέτης ή ένας στρατιωτικός. Ήταν ο «Πατέρας των Τούρκων», ο άνθρωπος που ανέστησε ένα κράτος από τις στάχτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έπειτα από την ήττα στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον επακόλουθο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας.

Η κληρονομιά του αναμορφωτή και ο αυταρχισμός

Ο Μουσταφά Κεμάλ, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1881, είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διάσωση του τουρκικού έθνους. Η στρατιωτική του ευφυΐα φάνηκε στη Μάχη της Καλλίπολης και κορυφώθηκε με τη νίκη επί των ελληνικών δυνάμεων στη Μικρασιατική Εκστρατεία, η οποία κατέληξε στη Μικρασιατική Καταστροφή και στον ξεριζωμό των Ελλήνων και άλλων πληθυσμών από την Ανατολία. Το 1923, ανακήρυξε την Τουρκική Δημοκρατία, εγκαθιστώντας την πρωτεύουσα στην Άγκυρα και ξεκινώντας ένα σαρωτικό μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα με στόχο τον εκσυγχρονισμό και τη δυτικοποίηση της χώρας.

Οι μεταρρυθμίσεις του ήταν ριζικές και συχνά αυταρχικές. Κατάργησε το Σουλτανάτο και το Χαλιφάτο, χωρίζοντας οριστικά την Εκκλησία από το Κράτος, επιβάλλοντας έναν κοσμικό χαρακτήρα (laïcité) στο νέο τουρκικό κράτος. Αντικατέστησε το αραβικό αλφάβητο με το λατινικό, καθιέρωσε το δυτικό κώδικα ενδυμασίας (απαγορεύοντας το φέσι), έδωσε δικαιώματα ψήφου στις γυναίκες πριν από πολλές ευρωπαϊκές χώρες και θέσπισε νέο αστικό κώδικα. Η πολιτική του, ωστόσο, ήταν παράλληλα σκληρή και εθνικιστική, καθώς είχε ως στόχο τη δημιουργία ενός ομοιογενούς τουρκικού έθνους, μια διαδικασία που συμπεριλάμβανε και την εξόντωση ή τον ξεριζωμό των μη τουρκικών και μη μουσουλμανικών πληθυσμών.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Η μάχη με την ασθένεια

Παρά τη σιδηρά του θέληση και τον απόλυτο έλεγχο που ασκούσε στη χώρα του, ο Ατατούρκ δεν μπόρεσε να νικήσει την ασθένεια που τον κατέβαλλε. Η έντονη κατανάλωση ρακί και το βαρύ κάπνισμα ήταν οι αιτίες που οδήγησαν στην εμφάνιση της κίρρωσης. Αν και οι γιατροί τον είχαν προειδοποιήσει ήδη από το 1937, ο ίδιος δυσκολευόταν να ακολουθήσει τις αυστηρές οδηγίες.

Το τελευταίο έτος της ζωής του σημαδεύτηκε από δημόσια εμφάνιση αδυναμίας και επιδείνωση της υγείας του. Πέρασε μεγάλο μέρος του τελευταίου του χρόνου στο Ανάκτορο Ντολμαμπαχτσέ, το οποίο χρησίμευε ως προεδρική κατοικία στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί, στις 10 Νοεμβρίου 1938, άφησε την τελευταία του πνοή. Η σορός του μεταφέρθηκε αργότερα στο Anıtkabir, ένα μεγαλοπρεπές μαυσωλείο στην Άγκυρα, το οποίο αποτελεί σήμερα τον ιερότερο τόπο της σύγχρονης Τουρκίας.

Η σιγή των 9:05

Ο θάνατος του Ατατούρκ δεν ήταν απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά μια στιγμή εθνικής μνήμης και ταυτότητας. Μέχρι και σήμερα, κάθε χρόνο, στις 10 Νοεμβρίου, στις 9:05 το πρωί, την ακριβή ώρα του θανάτου του, η Τουρκία σταματά για ένα λεπτό. Η σιγή που επικρατεί είναι εκκωφαντική. Οι σειρήνες ηχούν, τα αυτοκίνητα ακινητοποιούνται, οι πεζοί σταματούν στους δρόμους και οι μαθητές στις σχολικές αυλές στέκονται προσοχή, αποτίοντας φόρο τιμής στον ιδρυτή του έθνους. Αυτή η τελετουργική διακοπή της καθημερινής ζωής υπογραμμίζει την αδιάλειπτη σημασία της κληρονομιάς του, καθώς το κεμαλικό όραμα εξακολουθεί να αποτελεί τον θεμελιώδη λίθο της τουρκικής πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Η Τουρκία του 21ου αιώνα, παρά τις μεταβολές και τις πολιτικές συγκρούσεις, εξακολουθεί να ορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις αρχές και τις επιλογές του Μουσταφά Κεμάλ, του άνδρα που άλλαξε τον ρου της ιστορίας στην περιοχή.