Σαν σήμερα, 04 Νοεμβρίου 1979: Η μέρα που έσπασε ο κόσμος – Η αιχμαλωσία της Τεχεράνης που καταδίκασε έναν πρόεδρο

Σαν σήμερα, στις 4 Νοεμβρίου του 1979, μια ομάδα οργισμένων Ιρανών ισλαμιστών φοιτητών εισέβαλε στην πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Τεχεράνη, αρχίζοντας μια κρίση που θα κράταγε 444 μέρες και θα άλλαζε ριζικά την πορεία της Μέσης Ανατολής και τη μοίρα του Αμερικανού Προέδρου, Τζίμι Κάρτερ. Η κατάληψη της πρεσβείας και η ομηρία των 63 Αμερικανών πολιτών και διπλωματών δεν ήταν απλώς ένα διπλωματικό επεισόδιο. Ήταν μια πράξη συμβολικής εκδίκησης που σηματοδότησε την επίσημη απαρχή μιας εικοσαετούς εχθρότητας μεταξύ της Ουάσινγκτον και της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.

Το υπόβαθρο: Ο σκιώδης ρόλος του Σάχη και η οργή της Επανάστασης

Η κρίση δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Προήλθε από την ένταση και τον αντιαμερικανισμό που κυριαρχούσε στο Ιράν μετά την Ιρανική Επανάσταση του Φεβρουαρίου 1979, η οποία ανέτρεψε τον φιλοδυτικό Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί. Για δεκαετίες, ο Σάχης ήταν ο στενότερος σύμμαχος των ΗΠΑ στην περιοχή, ενώ η διακυβέρνησή του θεωρούνταν από τους Ιρανούς ως αυταρχική και διεφθαρμένη, υποστηριζόμενη σθεναρά από την Ουάσινγκτον.

Η σπίθα άναψε όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, τον Οκτώβριο του 1979, επέτρεψαν στον εξόριστο, βαριά άρρωστο Σάχη να εισέλθει στην Αμερική για να υποβληθεί σε θεραπεία για τον καρκίνο. Αυτή η κίνηση εκλήφθηκε από τους Ιρανούς επαναστάτες, με την καθοδήγηση του Αγιοτόλαχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ως μια προσπάθεια των ΗΠΑ να επαναφέρουν τον Σάχη στην εξουσία, όπως είχαν κάνει και το 1953 με το πραξικόπημα κατά του Μοσαντέκ.

Η μέρα της εισβολής: «Το φρούριο της κατασκοπείας»

Το πρωί της 4ης Νοεμβρίου, μια ομάδα φοιτητών-ισλαμιστών που αυτοαποκαλούνταν «Μουσουλμάνοι Φοιτητές Οπαδοί της Γραμμής του Ιμάμη» (δηλαδή του Χομεϊνί) εισέβαλε στην πρεσβεία, την οποία αποκαλούσαν «φωλιά κατασκοπείας» των Αμερικανών. Αρχικά, η ενέργεια φάνηκε να είναι μια συμβολική διαμαρτυρία, αλλά γρήγορα εξελίχθηκε σε μαζική ομηρία.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Οι εισβολείς, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους ήταν φοιτητές πανεπιστημίου, κατέλαβαν το κτίριο και πήραν 63 Αμερικανούς ως ομήρους. Το αίτημά τους ήταν ένα και μοναδικό, αλλά αδιαπραγμάτευτο: οι ΗΠΑ να στείλουν τον πρώην Σάχη πίσω στο Ιράν για να δικαστεί για τα εγκλήματά του. Ο Αγιοτόλαχ Χομεϊνί, ο οποίος αρχικά δήλωσε ότι δεν γνώριζε για την εισβολή, γρήγορα ενέκρινε την ενέργεια, χαρακτηρίζοντάς την ως «τη δεύτερη επανάσταση» και ενισχύοντας την ένταση.

Η πολιτική ταπείνωση και η διπλωματική αδυναμία

Η ομηρία κράτησε 444 μέρες. Ο Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ βρέθηκε αντιμέτωπος με μια πρωτοφανή κρίση που κυριολεκτικά πάγωσε την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Οι εικόνες των ομήρων με δεμένα μάτια, που προβάλλονταν καθημερινά από τα διεθνή μέσα, συνιστούσαν μια τεράστια ταπείνωση για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι προσπάθειες του Κάρτερ για διπλωματική λύση απέτυχαν διαδοχικά. Ο Κάρτερ πάγωσε τα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία, επέβαλε εμπάργκο, αλλά οι Ιρανοί αρνούνταν να υποχωρήσουν. Η κρίση μετατράπηκε σε ένα δίχτυ του τρόμου που «έπνιγε» τις ελπίδες του Κάρτερ για επανεκλογή.

Η επιχείρηση «Νύχι Αετού» και η κατάρρευση του Κάρτερ

Αντιμέτωπος με την αδιέξοδη κατάσταση, ο Κάρτερ αποφάσισε την στρατιωτική λύση. Τον Απρίλιο του 1980, ξεκίνησε τη μυστική Επιχείρηση «Eagle Claw» (Νύχι Αετού), με στόχο τη διάσωση των ομήρων.

Η επιχείρηση, όμως, εξελίχθηκε σε φιάσκο. Λόγω κακής οργάνωσης και μιας απρόβλεπτης αμμοθύελλας στην έρημο (στο σημείο ανεφοδιασμού, γνωστό ως Desert One), τρία από τα οκτώ ελικόπτερα αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα. Όταν δόθηκε εντολή για ακύρωση της αποστολής, ένα ελικόπτερο συγκρούστηκε με ένα μεταγωγικό αεροπλάνο, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν οκτώ Αμερικανοί στρατιώτες. Ο Κάρτερ αναγκάστηκε να ανακοινώσει την καταστροφή, γεγονός που αποτέλεσε καταλυτικό πλήγμα στην πολιτική του εικόνα.

Η αποτυχία της διάσωσης, σε συνδυασμό με την αδυναμία του να τερματίσει την ομηρία, επισφράγισε το μέλλον του. Η κρίση κυριάρχησε στην προεκλογική εκστρατεία του 1980, με τον αντίπαλό του, Ρόναλντ Ρήγκαν, να επικρατεί θριαμβευτικά.

Η λήξη της κρίσης και η μακροχρόνια κληρονομιά

Η ομηρία έληξε τελικά στις 20 Ιανουαρίου 1981, την ίδια ημέρα που ο Ρόναλντ Ρήγκαν ορκιζόταν ως Πρόεδρος. Οι Ιρανοί, αφού εξασφάλισαν διπλωματικές και οικονομικές εγγυήσεις μέσω της Συμφωνίας του Αλγερίου, απελευθέρωσαν τους 52 εναπομείναντες ομήρους.

Η 4η Νοεμβρίου 1979 είναι η μέρα που η Μέση Ανατολή και η Αμερική άρχισαν να βαδίζουν σε διαφορετικούς δρόμους. Η κρίση του Ιράν αποτέλεσε ένα τραυματικό γεγονός για την αμερικανική υπερδύναμη και την αρχή μιας μακροχρόνιας εχθρότητας με την Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία συνεχίζει να διαμορφώνει την παγκόσμια γεωπολιτική σκηνή μέχρι σήμερα.