Σαν σήμερα, 04 Νοεμβρίου 1828: Η πρώτη «σφραγίδα» της ελληνικής επικράτειας – Το Πρωτόκολλο του Ισθμού
Σαν σήμερα, στις 4 Νοεμβρίου του 1828 (ή 16 Νοεμβρίου με το νέο ημερολόγιο), η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η Ρωσία, οι τρεις Προστάτιδες Δυνάμεις, υπέγραψαν στο Λονδίνο ένα κείμενο κομβικής σημασίας για την τύχη του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου της 4ης Νοεμβρίου 1828, αν και σήμερα επισκιάζεται από τα μεταγενέστερα και πιο ευνοϊκά πρωτόκολλα, ήταν η πρώτη επίσημη διπλωματική πράξη που όριζε τα εδάφη της Ελλάδας, θέτοντας υπό την προστασία των Δυνάμεων την Πελοπόννησο και τις Κυκλάδες, έως ότου αποφασιστούν οριστικώς τα όρια, κατόπιν διαπραγματεύσεων με την Οθωμανική Πύλη.
Το διπλωματικό κλίμα: Μετά το Ναυαρίνο, πριν την ανεξαρτησία
Η υπογραφή του Πρωτοκόλλου ήρθε σε μια κρίσιμη συγκυρία για τον Αγώνα. Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου τον Οκτώβριο του 1827 είχε ήδη καταστρέψει τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο, αναγκάζοντας τον Σουλτάνο να επανεξετάσει τη στάση του. Ωστόσο, η στάση των Μεγάλων Δυνάμεων, και ειδικά της Αγγλίας, μετά τον θάνατο του φιλέλληνα Υπουργού Εξωτερικών Τζωρτζ Κάνινγκ, είχε γίνει δυσμενής για τους Έλληνες. Η Αγγλία, φοβούμενη την επέκταση της ρωσικής επιρροής στην περιοχή, άρχισε να πιέζει για τη συρρίκνωση των ελληνικών συνόρων.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας, που είχε φτάσει στην Ελλάδα ως Κυβερνήτης τον Ιανουάριο του 1828, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια σκληρή διπλωματική πραγματικότητα.
Οι δυσμενείς όροι του πρωτοκόλλου
Το Πρωτόκολλο της 4ης Νοεμβρίου 1828 ήταν, για τα ελληνικά συμφέροντα, το πιο περιοριστικό από όλα τα Πρωτόκολλα του Λονδίνου. Ενώ προηγούμενες προτάσεις έκαναν λόγο για σύνορα στη γραμμή Αμβρακικού-Παγασητικού, το κείμενο του Νοεμβρίου περιόριζε το μέλλον του αυτόνομου ελληνικού κράτους μόνο στα νησιά και την Πελοπόννησο.
VIRAL
Συγκεκριμένα:
- Σύνορα: Η Ελλάδα εκτεινόταν μόλις μέχρι τον Ισθμό της Κορίνθου.
- Εδάφη: Περιλαμβάνονταν η Πελοπόννησος, οι παρακείμενες νήσοι και οι Κυκλάδες.
- Καθεστώς: Το νέο κράτος προοριζόταν να είναι αυτόνομο, αλλά υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου.
Αυτοί οι όροι προκάλεσαν την εντονότατη αντίδραση του Καποδίστρια, ο οποίος έβλεπε να χάνεται η Στερεά Ελλάδα, όπου ο Αγώνας συνεχιζόταν με μεγάλες θυσίες. Μάλιστα, το Πρωτόκολλο είχε μια πρόσθετη δυσμενή πρόβλεψη: να απομακρυνθούν τα ελληνικά στρατεύματα εκτός του Ισθμού, πράγμα που θα έθετε σε κίνδυνο τις κατακτηθείσες περιοχές.
Η διπλωματική μάχη του Καποδίστρια
Ο Καποδίστριας δεν αποδέχτηκε ποτέ σιωπηρά τους όρους αυτού του Πρωτοκόλλου. Απέστειλε εμπιστευτικό Υπόμνημα στις τρεις Δυνάμεις, διαμαρτυρόμενος για τα πολύ περιορισμένα σύνορα, αποφεύγοντας, ωστόσο, να θέσει ακόμα ρητά το ζήτημα της πλήρους ανεξαρτησίας. Ουσιαστικά, ο Κυβερνήτης ξεκίνησε έναν συστηματικό και ανένδοτο διπλωματικό αγώνα για τη διεύρυνση των συνόρων, εκμεταλλευόμενος τις διαφωνίες και τον ανταγωνισμό μεταξύ των τριών Μεγάλων Δυνάμεων.
Η πολιτική του Καποδίστρια άρχισε να αποδίδει καρπούς λίγο αργότερα. Ήδη από τον Μάρτιο του 1829, με το δεύτερο Πρωτόκολλο του Λονδίνου, ορίστηκε να προταθούν στους Οθωμανούς ευνοϊκότερα σύνορα στη γραμμή Αμβρακικού–Παγασητικού. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, αποδυναμωμένη και μετά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1828-1829, αναγκάστηκε να αποδεχθεί τελικά τους όρους.
Η ιστορική σημασία
Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου της 4ης Νοεμβρίου 1828, παρότι δυσμενές, ήταν ένα αναγκαίο βήμα στη μακρά πορεία προς την ανεξαρτησία. Ήταν η πρώτη φορά που οι Μεγάλες Δυνάμεις έδωσαν συγκεκριμένη εδαφική υπόσταση στην Ελλάδα, έστω και περιορισμένη. Η αντίδραση και ο διπλωματικός χειρισμός του Καποδίστρια απέδειξαν ότι η διπλωματική ευστροφία ήταν εξίσου σημαντική με τη στρατιωτική νίκη.
Η τελική ρύθμιση του ελληνικού ζητήματος, που ολοκλήρωσε τη θεσμική αναγνώριση της Ελλάδας ως κυρίαρχου και ανεξάρτητου κράτους, ήρθε με το Πρωτόκολλο της 3ης Φεβρουαρίου 1830 και την τελική οριοθέτηση των συνόρων τον Αύγουστο του 1832. Ωστόσο, η 3η Νοεμβρίου 1828 έμεινε στην ιστορία ως η ημέρα που η Πελοπόννησος και οι Κυκλάδες μπήκαν, έστω και υπό προϋποθέσεις, κάτω από την ασπίδα της ευρωπαϊκής προστασίας.
0 ΣΧΟΛΙΑ