Το τέλος της συναδελφικής αλληλεγγύης: Σαν σήμερα, (30/10/2003) η Βουλή αίρει την ασυλία 5 Βουλευτών και αλλάζει τους κανόνες

Σαν σήμερα, στις 30 Οκτωβρίου 2003, η Βουλή των Ελλήνων έλαβε μία ιστορική απόφαση που σηματοδότησε την έναρξη μιας νέας εποχής λογοδοσίας στο πολιτικό σύστημα, κλείνοντας ένα κεφάλαιο «κακώς εννοούμενης συναδελφικής αλληλεγγύης». Για πρώτη φορά μετά από έξι δεκαετίες, το ελληνικό Κοινοβούλιο υπερψήφισε την άρση της βουλευτικής ασυλίας πέντε βουλευτών, ανοίγοντας τον δρόμο για την ποινική τους δίωξη από τη Δικαιοσύνη.

Η κίνηση αυτή, αν και τυπική διαδικασία σε κάθε δημοκρατικό πολίτευμα, στην Ελλάδα αποτέλεσε τομή, καθώς, μέχρι τότε, το άρθρο 62 του Συντάγματος, το οποίο καθιερώνει το ακαταδίωκτο του βουλευτή, είχε μετατραπεί σε ασπίδα ατιμωρησίας για τους πολιτικούς, ανεξάρτητα από τη φύση του αδικήματος που τους αποδιδόταν. Η βουλευτική ασυλία, θεσμοθετημένη για να προστατεύει την ελεύθερη άσκηση του κοινοβουλευτικού έργου και να αποτρέπει πολιτικές διώξεις, χρησιμοποιούνταν συχνά ως δικλείδα για την αποφυγή της δίωξης ακόμα και για κοινά πλημμελήματα.

Η μεταρρύθμιση του κανονισμού και η πίεση του Στρασβούργου

Η ψηφοφορία του Οκτωβρίου του 2003 δεν ήταν τυχαία. Ήρθε ως αποτέλεσμα μιας επιτακτικής ανάγκης για θεσμική κάθαρση και, κυρίως, υπό την ισχυρή πίεση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) στο Στρασβούργο.

Μέχρι τότε, η Βουλή αποφάσιζε για την άρση της ασυλίας με μυστική ψηφοφορία, γεγονός που ευνοούσε την απόρριψη των αιτημάτων, καθώς οι βουλευτές, προστατευμένοι από την ανωνυμία, ψήφιζαν κατά της δίωξης των συναδέλφων τους. Η αλλαγή ήρθε με την τροποποίηση του Κανονισμού της Βουλής το 2003, η οποία καθιέρωσε την φανερή ψηφοφορία (με ανάταση του χεριού ή ονομαστική).

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Παράλληλα, το ΕΔΔΑ, με τις αποφάσεις του σε υποθέσεις κατά της Ιταλίας (π.χ. Cordova), είχε ήδη νομολογήσει ότι η άρνηση πρόσβασης στη Δικαιοσύνη, με μοναδική δικαιολογία την πολιτική ιδιότητα του κατηγορουμένου, συνιστούσε παραβίαση του δικαιώματος δίκαιης δίκης των πολιτών, όπως αυτό κατοχυρώνεται στο Άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Το Δικαστήριο έθετε πλέον ως όρο τη σύνδεση του αδικήματος με την άσκηση του κοινοβουλευτικού έργου, περιορίζοντας το ευρύ περιθώριο διακριτικής ευχέρειας που παραδοσιακά απολάμβανε η ελληνική Βουλή.

Βουλή

Τα αδικήματα: Τροχαίες παραβάσεις και κοινά πλημμελήματα

Οι πέντε βουλευτές, των οποίων η ασυλία ήρθη στις 30 Οκτωβρίου 2003, δεν κατηγορούνταν για πολιτικά αδικήματα ή για πράξεις που σχετίζονταν με τη γνώμη ή την ψήφο τους. Αντιθέτως, τα αιτήματα αφορούσαν, κυρίως, τροχαίες παραβάσεις και κοινά πλημμελήματα που είχαν τελεστεί εκτός της άσκησης των βουλευτικών τους καθηκόντων.

Η άρση της ασυλίας τους για τέτοια αδικήματα ήταν συμβολική, καθώς έδειχνε ότι η προστασία του θεσμού έπαυε να καλύπτει την προσωπική ατιμωρησία. Η νέα πρακτική της Βουλής, που έκρινε με βάση τη φύση του αδικήματος και τη σύνδεσή του με το βουλευτικό έργο, έστειλε ένα σαφές μήνυμα στους πολίτες ότι κανένας δεν είναι υπεράνω του νόμου, έστω και για μικρές παραβάσεις, όταν αυτό δεν υποκρύπτει πολιτική σκοπιμότητα.

Η ψηφοφορία εκείνης της ημέρας ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής βούλησης, υπό την προεδρία του Απόστολου Κακλαμάνη, να συμμορφωθεί το Κοινοβούλιο με τις σύγχρονες ευρωπαϊκές επιταγές περί λογοδοσίας και διαφάνειας. Ο Πρόεδρος της Βουλής είχε τονίσει ότι η τροποποίηση του Κανονισμού ήταν απαραίτητη για να διασφαλιστεί ότι η βουλευτική ασυλία, ως θεσμική εγγύηση, δεν θα εκλαμβανόταν ως προσωπικό προνόμιο.

Η κληρονομιά του 2003

Η 30η Οκτωβρίου 2003, με την άρση της ασυλίας των πέντε βουλευτών, δεν άλλαξε μόνο μια κοινοβουλευτική διαδικασία· άλλαξε την αντίληψη των πολιτών και των ίδιων των βουλευτών για τον θεσμό.

• Θεσμική αλλαγή: Η καθιέρωση της φανερής ψηφοφορίας και η εντατικοποίηση του ελέγχου για το αν οι κατηγορούμενες πράξεις συνδέονται με την πολιτική δραστηριότητα, περιόρισαν σημαντικά το φαινόμενο της συλλογικής συγκάλυψης και της «ομερτά» μεταξύ των βουλευτών.
• Πρόσβαση στη δικαιοσύνη: Η απόφαση αυτή ενίσχυσε το δικαίωμα πρόσβασης στη Δικαιοσύνη για τους πολίτες που θεωρούσαν ότι είχαν θιγεί από ενέργειες πολιτικών, διασφαλίζοντας ότι η θεσμική προστασία δεν θα οδηγούσε σε παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους.

Η άρση της ασυλίας πέντε βουλευτών το 2003, μετά από έξι δεκαετίες σχεδόν πλήρους άρνησης, αποτελεί μέχρι σήμερα ένα σημαντικό ορόσημο στην πορεία του ελληνικού Κοινοβουλίου προς τη μεγαλύτερη διαφάνεια και την ενίσχυση της δημοκρατικής λογοδοσίας, αποδεικνύοντας ότι οι εθνικοί θεσμοί μπορούν να μεταρρυθμίζονται κάτω από την πίεση των σύγχρονων απαιτήσεων και του ευρωπαϊκού κεκτημένου.