Σαν σήμερα, 23 Οκτωβρίου 1956: Η δεκαπενθήμερη άνοιξη της Ουγγαρίας – Πώς τα Σοβιετικά τανκς έπνιξαν στο αίμα την πρώτη προλεταριακή εξέγερση του Ψυχρού Πολέμου

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, 23η Οκτωβρίου 1956, η Βουδαπέστη έγινε το επίκεντρο μιας ιστορικής και τραγικής εξέγερσης. Φοιτητές και εργάτες της Ουγγαρίας ξεχύθηκαν στους δρόμους, διεκδικώντας δημοκρατία, εθνική ανεξαρτησία και την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων. Η αντικομμουνιστική αυτή επανάσταση, που κράτησε μόλις 12 ημέρες, όχι μόνο κλόνισε τη σοβιετική εξουσία στον πυρήνα της, αλλά αποκάλυψε διεθνώς την πραγματική, εκμεταλλευτική φύση των σταλινικών καθεστώτων του Ανατολικού Μπλοκ. Ο ηρωικός αγώνας του ουγγρικού λαού, πληρωμένος με το αίμα χιλιάδων ανθρώπων, έμελλε να συντριβεί κάτω από τις ερπύστριες των σοβιετικών τανκς στις 4 Νοεμβρίου, αφήνοντας πίσω του το στίγμα της «ένοχης σιωπής» της Δύσης.

Το χρονικό της έκρηξης

Η Ουγγρική Επανάσταση του 1956, ή Ουγγρική Εξέγερση, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Προήλθε από την έντονη δυσαρέσκεια των μαζών προς το σταλινικό καθεστώς του Mátyás Rákosi και, αργότερα, του Ernő Gerő, καθώς και από τη γενικότερη «αποσταλινοποίηση» που ξεκίνησε ο Νικίτα Χρουστσόφ στη Σοβιετική Ένωση τον Φεβρουάριο του 1956. Αυτή η χαλάρωση της πίεσης έδωσε θάρρος στους Ούγγρους πολίτες και διανοούμενους.

Στις 23 Οκτωβρίου, φοιτητές της Βουδαπέστης ξεκίνησαν μια μεγάλη διαδήλωση αλληλεγγύης προς τα αντίστοιχα κινήματα της Πολωνίας, με βασικά αιτήματα την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων, τον εκδημοκρατισμό και την ανάληψη της ηγεσίας από τον μεταρρυθμιστή κομμουνιστή Ίμρε Νάγκυ (Imre Nagy). Καθώς το πλήθος, που έφτασε τις 100.000, συγκεντρώθηκε έξω από το Κτίριο του Κοινοβουλίου, η κατάσταση κλιμακώθηκε. Η στιγμή που μετέτρεψε την ειρηνική διαμαρτυρία σε ένοπλη επανάσταση ήταν όταν η Αστυνομία Κρατικής Προστασίας (ÁVH) πυροβόλησε τους διαδηλωτές έξω από το κτίριο της ραδιοφωνίας, όπου φοιτητές προσπαθούσαν να μεταδώσουν τα αιτήματά τους.

Η βία αυτή εξαπλώθηκε σαν πυρκαγιά. Χιλιάδες Ούγγροι, πολλοί από τους οποίους ήταν νέοι, εργάτες και φοιτητές, οπλίστηκαν.

Η σύντομη στιγμή της ελευθερίας και ο Νάγκυ

Κατά τη διάρκεια των επόμενων ημερών, η εξέγερση πήρε επαναστατικό χαρακτήρα. Οι εξεγερμένοι άρχισαν να σχηματίζουν εργατικά συμβούλια και τοπικά λαϊκά συμβούλια, αφαιρώντας τον δημοτικό έλεγχο από το κυβερνών κομμουνιστικό κόμμα. Οι Ούγγροι εργάτες, με το όπλο στο χέρι, απέδειξαν την ικανότητά τους να πάρουν την υπόθεσή τους στα χέρια τους.

Στις 24 Οκτωβρίου, ο Ίμρε Νάγκυ ορίστηκε πρωθυπουργός. Η κυβέρνησή του προχώρησε σε ριζοσπαστικές κινήσεις: διέλυσε την ÁVH (την τρομοκρατική μυστική αστυνομία), διακήρυξε την πρόθεση της Ουγγαρίας να αποσυρθεί από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας και δεσμεύτηκε για τη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών. Μέχρι το τέλος Οκτωβρίου, οι μάχες είχαν σχεδόν σταματήσει, και για λίγες μέρες, η Ουγγαρία έζησε την ψευδαίσθηση της ελευθερίας.

Η καταστολή: Ο Νοέμβριος του αίματος

Η Σοβιετική Ένωση δεν μπορούσε να επιτρέψει την επιτυχία μιας τέτοιας επανάστασης. Η εξάπλωση του κινήματος σε άλλα κράτη-δορυφόρους (ή ακόμα και στο εσωτερικό της ΕΣΣΔ) ήταν ζήτημα χρόνου. Παρόλο που ο Τσάρος (Σοβιετικός ηγέτης) Νικίτα Χρουστσόφ είχε αρχικά δώσει εντολή για αποχώρηση των στρατευμάτων, η Μόσχα άλλαξε δραματικά την τακτική της.

Τη νύχτα της 3ης Νοεμβρίου, περίπου 60.000 Σοβιετικά στρατεύματα εισήλθαν στην Ουγγαρία, περικυκλώνοντας την πρωτεύουσα. Το πρωί της 4ης Νοεμβρίου 1956, τα σοβιετικά τανκς κύλησαν στους δρόμους της Βουδαπέστης με μεγάλη ισχύ, συντρίβοντας βίαια την επανάσταση.

Ακολούθησαν σφοδρές μάχες στους δρόμους, με τους Ούγγρους «μαχητές της ελευθερίας» (όπως τους ονόμασε η Δύση) να προβάλλουν απελπισμένη αντίσταση.

Ο φόρος αίματος και η ταφόπλακα του Σταλινισμού

Η καταστολή ήταν βίαιη. Υπολογίζεται ότι περίπου 2.500 Ούγγροι πολίτες σκοτώθηκαν και περίπου 20.000 τραυματίστηκαν. Οι σοβιετικές απώλειες ανήλθαν σε περίπου 700 στρατιώτες. Μετά την ήττα, ακολούθησαν μαζικές συλλήψεις και εκτελέσεις, με χιλιάδες Ούγγρους να στέλνονται στη Σοβιετική Ένωση.

Ο Ίμρε Νάγκυ, ο οποίος αναζήτησε άσυλο στην Πρεσβεία της Γιουγκοσλαβίας, συνελήφθη, δικάστηκε σε μυστική δίκη και εκτελέστηκε το 1958 για προδοσία.

Περίπου 200.000 Ούγγροι πολίτες εγκατέλειψαν τη χώρα, βρίσκοντας άσυλο κυρίως στην Αυστρία και τη Δύση. Η Ουγγρική Επανάσταση του 1956 θεωρείται από πολλούς ιστορικούς η οριστική ταφόπλακα του σταλινισμού και η πρώτη μεγάλη απόδειξη ότι τα καθεστώτα του Ανατολικού Μπλοκ στηρίζονταν αποκλειστικά στη σοβιετική στρατιωτική δύναμη. Ήταν μια σύντομη στιγμή ελευθερίας που πλήρωσε με αίμα, αλλά άνοιξε τον δρόμο για τις ρήξεις που θα ακολουθούσαν δεκαετίες αργότερα.