Σαν σήμερα, 23 Οκτωβρίου 1942: Η δεύτερη μάχη του Ελ Αλαμέιν – Όταν ο Μοντγκόμερι έβαλε τέλος στο όνειρο του Ρόμελ

Η 23η Οκτωβρίου 1942 είναι μια ημερομηνία που άλλαξε οριστικά την πορεία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Με την έναρξη της Δεύτερης Μάχης του Ελ Αλαμέιν στην έρημο της Αιγύπτου, ο Στρατάρχης Έρβιν Ρόμελ, το «Λιοντάρι της Ερήμου», βρέθηκε αντιμέτωπος με την καλά προετοιμασμένη 8η Βρετανική Στρατιά, υπό τον Στρατηγό Μπέρναρντ Μοντγκόμερι. Η αποφασιστική νίκη των Συμμάχων, στην οποία συμμετείχε η ελληνική 1η Ταξιαρχία, σηματοδότησε την αρχή του τέλους του Άξονα στη Βόρεια Αφρική και, σύμφωνα με τον Τσόρτσιλ, «το τέλος της αρχής» του πολέμου.

Η Βόρεια Αφρική αποτελούσε ένα κρίσιμο θέατρο επιχειρήσεων στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς ο έλεγχος της περιοχής σήμαινε τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ και την απρόσκοπτη πρόσβαση στις πετρελαιοπηγές της Μέσης Ανατολής. Ο Γερμανός Στρατάρχης Έρβιν Ρόμελ είχε φέρει τις δυνάμεις του Άξονα (γερμανικές και ιταλικές) σε απόσταση αναπνοής από την Αλεξάνδρεια, απειλώντας την καρδιά της βρετανικής αυτοκρατορίας.

Μετά την αναχαίτιση της προέλασης του Ρόμελ στην Πρώτη Μάχη του Ελ Αλαμέιν τον Ιούλιο του 1942, ο Βρετανός Στρατηγός Μπέρναντ Μοντγκόμερι ανέλαβε τη διοίκηση της 8ης Στρατιάς. Ο Μοντγκόμερι, μεθοδικός και πεισματάρης, προετοίμασε επί μήνες μια σχολαστικά σχεδιασμένη αντεπίθεση.

Οι δυνάμεις και η στρατηγική

Η Δεύτερη Μάχη του Ελ Αλαμέιν, η οποία ξεκίνησε το βράδυ της 23ης Οκτωβρίου 1942, ήταν μια επίθεση που βασιζόταν στην αριθμητική και υλική υπεροχή των Συμμάχων, σε αντίθεση με τις τολμηρές, γρήγορες επιθέσεις που εφάρμοζε ο Ρόμελ.

VIRAL

Αλέξης Σταμάτης: Ποιος ήταν ο συγγραφέας που «έφυγε» στα 67 – Η μητέρα του Μπέτυ Αρβανίτη, η μάχη με το αλκοόλ και η σπάνια ασθένεια

«Θολώνει» ακόμη περισσότερο το θρίλερ της Κυψέλης – Η ανατριχιαστική λεπτομέρεια που αποκάλυψε η νεκροψία

«Μαμά, σώσε με»: Το 3χρονο αγγελούδι έβλεπε τον πατέρα του να σακατεύει τη μητέρα του σε διάδρομο ξενοδοχείου στο Ηράκλειο!

• Συμμαχικές δυνάμεις: Περίπου 230.000 άνδρες, 1.440 άρματα μάχης και 2.311 πυροβόλα.
• Δυνάμεις του άξονα: Περίπου 80.000 άνδρες, μόλις 540 άρματα μάχης και 1.219 πυροβόλα. Ο Ρόμελ αντιμετώπιζε σοβαρή έλλειψη ανεφοδιασμού και καυσίμων.

Στις 21:30 της 23ης Οκτωβρίου, 900 συμμαχικά πυροβόλα ξεκίνησαν έναν καταιγιστικό βομβαρδισμό στις εχθρικές θέσεις. Ο ήχος των εκρήξεων ήταν τόσο εκκωφαντικός που ακούγονταν μέχρι την Αλεξάνδρεια, 100 χιλιόμετρα μακριά.

Έρβιν Ρόμελ (1891 – 1944)

Η ελληνική συμμετοχή: Η 1η Ταξιαρχία

Στην αποφασιστική αυτή σύγκρουση, η Ελλάδα είχε σημαντική συμβολή. Η 1η Ελληνική Ταξιαρχία, η οποία είχε συγκροτηθεί στη Μέση Ανατολή και αριθμούσε 5.325 άνδρες και 325 αξιωματικούς υπό τη διοίκηση του Συνταγματάρχη Παυσανία Κατσώτα, συμμετείχε ενεργά στη συμμαχική επίθεση. Η Ταξιαρχία τέθηκε υπό τη διοίκηση της 50ης Βρετανικής Μεραρχίας Πεζικού και ανέλαβε κρίσιμες αποστολές.

Το διάστημα από τις 23 Οκτωβρίου έως τις 3 Νοεμβρίου, η Ελληνική Ταξιαρχία εκτέλεσε πολλές επιδρομές εναντίον των εχθρικών γραμμών, επιδεικνύοντας έντονη μαχητικότητα και γράφοντας λαμπρές σελίδες δόξας. Μετά την έναρξη της γερμανικής υποχώρησης, η Ταξιαρχία ανέλαβε την καταδίωξη του εχθρού στον τομέα της, προελαύνοντας σε βάθος 100 χιλιομέτρων.

Οι απώλειες των Ελλήνων ήταν βαρύτατες αναλογικά με τη δύναμή τους: 6 αξιωματικοί και 83 οπλίτες νεκροί, και 26 αξιωματικοί και 202 οπλίτες τραυματίες.

Η συντριβή του άξονα και το τέλος της αρχής

Παρά τη διαταγή του Χίτλερ στις 3 Νοεμβρίου να κρατηθεί η τοποθεσία «μέχρι τον τελευταίο άνδρα» («Νίκη ή Θάνατος»), ο Ρόμελ, βλέποντας ότι η μάχη είχε κριθεί, διέταξε την υποχώρηση.

Η μάχη έληξε επίσημα στις 11 Νοεμβρίου 1942 με αποφασιστική νίκη των Συμμάχων. Οι απώλειες του Άξονα ήταν συντριπτικές, με 55.000 άνδρες, 320 άρματα μάχης και περίπου 1.000 πυροβόλα να έχουν χαθεί.

Η νίκη στο Ελ Αλαμέιν θεωρείται το σημείο καμπής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

• Εκδίωξη από τη Βόρεια Αφρική: Ήταν η αρχή της οριστικής απομάκρυνσης των Γερμανοϊταλών από τη Βόρεια Αφρική.
• Διπλωματικό κέρδος: Οι Βρετανοί διατήρησαν τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ και των πετρελαίων της Μέσης Ανατολής.
• Σύμμαχος στην Ευρώπη: Η νίκη επέτρεψε στους Συμμάχους να αποκτήσουν βάση για την εισβολή στη Σικελία το 1943, γεγονός που οδήγησε στην απομάκρυνση της Ιταλίας από τον Άξονα.

Ο Βρετανός Πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ συνόψισε τη σημασία της μάχης με την ιστορική δήλωση: «Πριν από το Ελ Αλαμέιν ποτέ δεν είχαμε μια νίκη. Μετά το Ελ Αλαμέιν, ποτέ δεν είχαμε μια ήττα. Αυτό δεν είναι το τέλος, ούτε καν η αρχή του τέλους, όμως είναι, ίσως, το τέλος της αρχής».