Σαν σήμερα, 22 Οκτωβρίου 1964: Όταν ο Ζαν Πολ Σαρτρ αρνήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας
Η 22α Οκτωβρίου 1964 πέρασε στην ιστορία, όχι για την απονομή του κορυφαίου λογοτεχνικού βραβείου, αλλά για την εκκωφαντική άρνησή του. Ο Γάλλος φιλόσοφος, συγγραφέας και θεμελιωτής του υπαρξισμού, Ζαν Πολ Σαρτρ, τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, αλλά αρνήθηκε να το παραλάβει, καθώς και το συνοδευτικό χρηματικό έπαθλο. Η πράξη του αυτή, που αρχικά προκάλεσε σκάνδαλο, ήταν απόλυτα συνεπής με τη φιλοσοφία του: «Ο συγγραφέας δεν πρέπει να επιτρέπει στον εαυτό του να μετατρέπεται σε θεσμό».
Η ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας στις 22 Οκτωβρίου 1964, ότι το Νόμπελ Λογοτεχνίας απονέμεται στον Ζαν Πολ Σαρτρ, ήταν αναμενόμενη. Ο Σαρτρ (Jean-Paul Sartre), θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος, κριτικός και πολιτικός ακτιβιστής, ήταν μία από τις σπουδαιότερες πνευματικές μορφές του 20ού αιώνα και η κινητήριος δύναμη πίσω από τον Υπαρξισμό. Η αναμενόμενη αποδοχή, ωστόσο, μετατράπηκε σε ένα παγκόσμιο πολιτιστικό σοκ.
Η επιστολή που έφτασε αργά και ο φιλοσοφικός λόγος
Ο Σαρτρ, μόλις πληροφορήθηκε τις φήμες ότι ήταν μεταξύ των υποψηφίων, έγραψε αμέσως στη Σουηδική Ακαδημία, ζητώντας να αποσυρθεί το όνομά του από τις υποψηφιότητες. Η Ακαδημία, όμως, τηρώντας την παράδοση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς διαβούλευση με τους υποψήφιους, τον τίμησε τελικά για το έργο του που ήταν «πλούσιο σε ιδέες, με πνεύμα ελευθερίας και αναζήτηση της αλήθειας».
VIRAL
Την επομένη της ανακοίνωσης, ο Σαρτρ επιβεβαίωσε την άρνησή του σε δήλωση στον σουηδικό Τύπο, παραθέτοντας προσωπικούς και αντικειμενικούς λόγους:
1. Ο φιλοσοφικός λόγος: Η Άρνηση του Θεσμού Ο Σαρτρ, ο οποίος είχε ήδη αρνηθεί τη Λεγεώνα της Τιμής (το ύψιστο βραβείο της Γαλλίας) το 1945 και άλλες επίσημες τιμές, θεωρούσε ότι η αποδοχή ενός τέτοιου βραβείου θα ακύρωνε την ουσία του έργου του.
«Δεν είναι το ίδιο να υπογράφω ‘Ζαν Πολ Σαρτρ’ και το να υπογράφω ‘Ζαν Πολ Σαρτρ, βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας’. Ένας συγγραφέας δεν πρέπει να επιτρέπει στον εαυτό του να μετατρέπεται σε θεσμό, έστω κι αν κάτι τέτοιο συντελείται με τον πιο τιμητικό τρόπο.»
Για τον κήρυκα του Υπαρξισμού, ο οποίος υποστήριζε ότι «η ύπαρξη προηγείται της ουσίας» και ότι ο άνθρωπος είναι «καταδικασμένος να είναι ελεύθερος», η αποδοχή ενός θεσμικού τίτλου θα τον τοποθετούσε στην αστική ιεραρχία, αλλοιώνοντας την ανεξαρτησία του πολιτικού και κοινωνικού του λόγου.
2. Ο πολιτικός λόγος: Ο Σαρτρ επέκρινε τον ευρωκεντρικό χαρακτήρα του Νόμπελ. Δήλωσε ότι το βραβείο δίνεται κυρίως σε «Δυτικούς ή σε αντάρτες της Ανατολής», υπονοώντας ότι χρησιμοποιείται ως πολιτικό όπλο και όχι μόνο ως λογοτεχνική αναγνώριση. Ο ίδιος επιδίωκε την επικοινωνία μεταξύ Ανατολής και Δύσης χωρίς τη μεσολάβηση θεσμών.
Το δίλημμα του χρηματικού επάθλου
Η άρνηση του Σαρτρ έγινε ακόμη πιο δραματική λόγω του μεγάλου χρηματικού επάθλου (273.000 σουηδικές κορόνες, ένα τεράστιο ποσό για την εποχή). Ο ίδιος παραδέχτηκε ότι τον «βασάνισε» το δίλημμα, καθώς μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα χρήματα για να υποστηρίξει κινήματα που θεωρούσε σημαντικά (όπως την επιτροπή κατά του Απαρτχάιντ στο Λονδίνο).
Τελικά, όμως, έκρινε ότι δεν μπορούσε να «πουλήσει» τις αρχές του για 250.000 κορώνες.
Διαβάστε επίσης
Συνέπειες και κληρονομιά
Η Σουηδική Ακαδημία, παρόλο που σεβάστηκε την απόφασή του (αναφέροντας ότι «η απονομή του βραβείου δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί»), τόνισε ότι η άρνηση «δεν τροποποιεί καθόλου την εγκυρότητα του βραβείου».
Η πράξη του Σαρτρ, η οποία τον κατέστησε τον μοναδικό λογοτέχνη που αρνήθηκε οικειοθελώς το βραβείο Νόμπελ μετά την ανακοίνωση, αποδείχθηκε η κορύφωση της φιλοσοφικής του στάσης.
Η κληρονομιά του είναι η υπενθύμιση ότι η διανοητική ανεξαρτησία και η πολιτική συνείδηση οφείλουν να παραμένουν πάνω από κάθε επίσημη τιμή ή θεσμική αναγνώριση. Ο Σαρτρ, ακόμα και με την άρνησή του, επιβεβαίωσε τον ρόλο του ως «στρατευμένος» διανοούμενος.
0 ΣΧΟΛΙΑ