Σαν σήμερα, 20 Οκτωβρίου 1921: Η Συμφωνία της Άγκυρας – Η πισώπλατη μαχαιριά της Γαλλίας που σφράγισε τη Μικρασιατική καταστροφή

Σαν σήμερα, 20 Οκτωβρίου 1921, μεσούσης της Μικρασιατικής Εκστρατείας, η Γαλλία συνήψε μονομερή ειρήνη με τον Μουσταφά Κεμάλ, παρακάμπτοντας τη διασυμμαχική ενότητα και την ελληνική κυβέρνηση. Η υπογραφή του Συμφώνου της Άγκυρας από τον Φρανκλέν Μπουγιόν αποτέλεσε ένα διπλωματικό πραξικόπημα, το οποίο όχι μόνο αναγνώρισε το κεμαλικό καθεστώς, αλλά και το ενίσχυσε στρατιωτικά, στήνοντας ουσιαστικά το φέρετρο του Μικρασιατικού Ελληνισμού.

Η ιστορική μνήμη συγκλίνει στο γεγονός ότι η 20ή Οκτωβρίου 1921 υπήρξε μία από τις πιο μαύρες σελίδες της νεότερης ελληνικής διπλωματίας. Εκείνη την ημέρα, στην Άγκυρα, ο Γάλλος βουλευτής και πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων, Ανρί Φρανκλέν Μπουγιόν (Henri Franklin-Bouillon), υπέγραψε με τον Κεμάλ Ατατούρκ την περίφημη Συμφωνία της Άγκυρας (γνωστή και ως Σύμφωνο Φρανκλέν-Μπουγιόν).

Η συμφωνία αυτή, που συνήφθη ενώ ο Ελληνικός Στρατός βρισκόταν ακόμη στην Ανατολία και μόλις δύο μήνες μετά τη σκληρή και άγονη πορεία προς τον Σαγγάριο, σήμανε την πρακτική διάλυση της Αντάντ ως ενιαίου μετώπου και τη διπλωματική απομόνωση της Ελλάδας.

Η ρήξη με τις συνθήκες και η αναγνώριση του «επαναστάτη»

Η κίνηση της Γαλλίας ήταν ένα μνημείο πραξικοπηματικού διπλωματικού χειρισμού. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η Συνθήκη των Σεβρών (1920) αποτελούσε τη βάση της ειρήνης, αναγνωρίζοντας ως νόμιμη κυβέρνηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκείνη του Σουλτάνου στην Κωνσταντινούπολη.

VIRAL

Στις τουαλέτες με σεντόνι: Έτσι αυτοκτόνησε η πρώην σύζυγος του Πολωνού καθηγητή – Οι τελευταίες λέξεις πριν το τέλος

«Δεν ρίχνεις λάδι στη φωτιά…»: Όλοι τον κατηγορούν πως δικαιολογεί τον συζυγοκτόνο της Καλαμάτας αλλά αυτός ο τύπος λέει την μεγαλύτερη αλήθεια

Κι άλλη μάνα δολοφονημένη μετά την Βασιλική: Την σκότωσε ο 30χρονος πατέρας των παιδιών και αυτοκτόνησε – «Με αναγκάζεις να σου κάνω κακό»

Με την υπογραφή της Συμφωνίας της Άγκυρας, η Γαλλία:

• Αναγνώρισε το Κεμαλικό καθεστώς: Παρέκαμψε τη νόμιμη σουλτανική κυβέρνηση και αναγνώρισε τον Μουσταφά Κεμάλ ως εγγυήτρια δύναμη της Τουρκίας.
• Μονομερής ειρήνη: Έκλεισε, πρώτη από τις δυνάμεις της Αντάντ, χωριστή ειρήνη με τον Κεμάλ, υπονομεύοντας τη διασυμμαχική ενότητα και ακυρώνοντας ουσιαστικά την ισχύ των Σεβρών.

Η Γαλλία, που είχε ήδη ταράξει τις σχέσεις με την Ελλάδα λόγω της επιστροφής του φιλογερμανού Βασιλιά Κωνσταντίνου το 1920, χρησιμοποίησε πλέον ανοιχτά τον Κεμάλ ως φορέα για την εξυπηρέτηση των δικών της αποκλειστικά συμφερόντων στην Εγγύς Ανατολή, ιδίως στον τομέα των σιδηροδρόμων και των οικονομικών προνομίων (διομολογήσεις) στο τουρκικό υπέδαφος.

Η στρατιωτική ενίσχυση του Κεμάλ: Το «δώρο» του οπλισμού

Το πιο καταστροφικό σημείο της Συμφωνίας για την Ελλάδα ήταν οι στρατιωτικοί όροι. Η Συμφωνία προέβλεπε:

• Αποχώρηση από την Κιλικία: Ο γαλλικός στρατός θα αποχωρούσε από τις κατεχόμενες περιοχές της Κιλικίας σε διάστημα δύο μηνών.
• Παράδοση οπλισμού: Το γαλλικό στρατιωτικό υλικό, συμπεριλαμβανομένων όπλων και πυρομαχικών, παραδόθηκε στους Κεμαλικούς αντί να καταστραφεί ή να μεταφερθεί αλλού.

Αυτή η πράξη είχε διπλό αρνητικό αντίκτυπο στον ελληνικό στρατό:

• Απελευθέρωση δυνάμεων: Ο Κεμαλικός στρατός μπόρεσε να αποδεσμεύσει αμέσως μεγάλο μέρος των δυνάμεών του από το μέτωπο της Κιλικίας και να τις μεταφέρει στο ελληνικό μέτωπο.
• Υλική ενίσχυση: Ο Κεμάλ απέκτησε σημαντικό πολεμικό υλικό, ενισχύοντας την πολεμική του μηχανή τη στιγμή που ο Ελληνικός Στρατός βρισκόταν σε κακή κατάσταση εφοδιασμού και ηθικής, μετά την άγονη εκστρατεία προς την Άγκυρα. Μαρτυρίες μάλιστα αναφέρουν πως Γάλλοι στρατιωτικοί βρέθηκαν να πολεμούν στο πλευρό των Κεμαλικών.

Οι διπλωματικές συνέπειες για τον ελληνισμό

Η Συμφωνία της Άγκυρας αποτέλεσε το μεγαλύτερο καρφί στο φέρετρο του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Η Ελλάδα βρέθηκε διπλωματικά απομονωμένη, καθώς η Ιταλία είχε ήδη ξεκινήσει την αποχώρησή της από την Ανατολία νωρίτερα, επίσης με αντάλλαγμα προνόμια.

Οι ελληνικές προσπάθειες είχαν πλέον μόνο την αμφίσημη αγγλική στήριξη, η οποία ήταν κυρίως διπλωματική και όχι στρατιωτική. Ο Γάλλος πρωθυπουργός Αριστίντ Μπριάν (Aristide Briand), σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις αντιδράσεις των Συμμάχων, αναγκάστηκε να διαβεβαιώσει ότι η Γαλλία δεν θα συμμετείχε σε καμία συμμαχική στρατιωτική επιχείρηση κατά των Κεμαλικών, ακόμη και σε περίπτωση επίθεσης στην Κωνσταντινούπολη.

Η συμφωνία απονομιμοποίησε περαιτέρω την ελληνική παρουσία στη Μικρά Ασία στα μάτια της διεθνούς κοινότητας και έδωσε στον Κεμάλ το απαραίτητο διπλωματικό και στρατιωτικό έρεισμα για να εξαπολύσει την τελική επίθεση λίγους μήνες αργότερα, το καλοκαίρι του 1922, οδηγώντας στη Μικρασιατική Καταστροφή.

Σήμερα, η 20ή Οκτωβρίου 1921 παραμένει μια θλιβερή υπενθύμιση ότι στην υψηλή διπλωματία, η «φιλία» των Μεγάλων Δυνάμεων είναι συχνά υποθηκευμένη στα ίδια τους τα συμφέροντα, τα οποία υπερισχύουν κάθε συμμαχικής δέσμευσης ή ηθικής υποχρέωσης.