Διεθνής Ημέρα για τα Θύματα των Βίαιων Εξαφανίσεων: Ένα παγκόσμιο έγκλημα που συνεχίζεται

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σήμερα, 30 Αυγούστου, η διεθνής κοινότητα τιμά την Παγκόσμια Ημέρα για τα Θύματα Εξαναγκαστικών Εξαφανίσεων, μια μέρα που υπενθυμίζει ένα από τα πιο σκοτεινά και απάνθρωπα φαινόμενα των σύγχρονων κοινωνιών. Μια πρακτική που δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως μέσο τρομοκράτησης, πολιτικής καταστολής και παραβίασης θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Από το στρατιωτικό καθεστώς στις σύγχρονες συγκρούσεις

Η εξαναγκαστική εξαφάνιση – η βίαιη σύλληψη, κράτηση ή απαγωγή ενός προσώπου από κρατικούς ή παρακρατικούς φορείς, με απόκρυψη της τύχης και του τόπου κράτησής του – υπήρξε εργαλείο σε στρατιωτικά καθεστώτα του παρελθόντος. Ωστόσο, σήμερα παρατηρείται σε δεκάδες χώρες, ακόμη και σε συνθήκες «ειρήνης», λειτουργώντας ως μηχανισμός εκφοβισμού, ελέγχου και φίμωσης της κοινωνίας.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν πέσει θύματα εξαναγκαστικών εξαφανίσεων, σε τουλάχιστον 85 χώρες παγκοσμίως. Το φαινόμενο πλήττει άμεσα και έμμεσα όχι μόνο τα ίδια τα θύματα, αλλά και τις οικογένειές τους, τις κοινότητές τους, ολόκληρες κοινωνίες.

Έγκλημα χωρίς τέλος και χωρίς τιμωρία

Τα θύματα αν επιβιώσουν, ζουν σε συνθήκες απόλυτης αυθαιρεσίας και απανθρωπιάς. Δεν τους αναγνωρίζεται νομική υπόσταση, δεν έχουν πρόσβαση σε δικαιοσύνη ή ιατρική φροντίδα. Όσοι επιστρέφουν, φέρουν ανεξίτηλα ψυχικά και σωματικά τραύματα. Οι οικογένειες μένουν για χρόνια χωρίς απαντήσεις, παγιδευμένες στην αβεβαιότητα: χωρίς να ξέρουν αν να ελπίζουν ή να θρηνήσουν. Συχνά, βρίσκονται και οι ίδιες στο στόχαστρο, στιγματισμένες ή διωκόμενες για την αναζήτηση της αλήθειας.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, έχει δηλώσει χαρακτηριστικά: «Η ατιμωρησία πολλαπλασιάζει τον πόνο και τον ψυχικό όλεθρο. Οι οικογένειες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν την αλήθεια.»

Γυναίκες και παιδιά πλήττονται ιδιαίτερα. Οι γυναίκες μένουν συχνά μόνες να φροντίσουν τις οικογένειες, να αναζητήσουν απαντήσεις και να αγωνιστούν δημόσια – και πολλές φορές γίνονται στόχος διώξεων ή σεξουαλικής κακοποίησης. Τα παιδιά βιώνουν τραυματικές διαταραχές, στερούνται ταυτότητα και οικογενειακή ασφάλεια, ενώ η απώλεια γονέα έχει μόνιμες επιπτώσεις στη ζωή και την ψυχική τους υγεία.

Το 2006, τα Ηνωμένα Έθνη υιοθέτησαν τη Διεθνή Σύμβαση για την Προστασία Όλων των Προσώπων από την Εξαναγκαστική Εξαφάνιση, η οποία θεωρεί την πράξη αυτή έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, όταν τελείται συστηματικά ή μαζικά. Σύμφωνα με τη σύμβαση, τα κράτη οφείλουν να αποτρέπουν, να διερευνούν και να τιμωρούν κάθε τέτοιο περιστατικό – και να διασφαλίζουν δικαίωση στα θύματα.

Το 2010, η 30ή Αυγούστου καθιερώθηκε επίσημα από τον ΟΗΕ ως Παγκόσμια Ημέρα για τα Θύματα Εξαναγκαστικών Εξαφανίσεων, για να θυμίζει στις κυβερνήσεις τις υποχρεώσεις τους και να ενισχύει τη φωνή των οικογενειών που αναζητούν δικαιοσύνη, ακόμα και δεκαετίες μετά την εξαφάνιση των αγαπημένων τους.

Η σημερινή ημέρα δεν είναι απλώς επέτειος. Είναι κάλεσμα για δράση, για διαφάνεια, για δικαιοσύνη. Είναι η υπενθύμιση πως κανείς δεν πρέπει να εξαφανίζεται χωρίς ίχνος, χωρίς εξήγηση, χωρίς ευθύνη.