Διεθνής Νύχτα Νυχτερίδων: Οι αφανείς ήρωες του οικοσυστήματος – Τι ισχύει για τους μύθους και τις προκαταλήψεις

Κάθε χρόνο, το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Αυγούστου, όπως φέτος στις 30 και 31 Αυγούστου 2025, τιμάται η Διεθνής Νύχτα Νυχτερίδων (International Bat Night), μία ημέρα αφιερωμένη στην ευαισθητοποίηση του κοινού για τη σημασία, την προστασία, αλλά και τη σωστή κατανόηση των νυχτερίδων — ενός ζώου που, αν και ιδιαίτερα χρήσιμο για το περιβάλλον, παραμένει παρεξηγημένο.

Πώς ξεκίνησε η διεθνής νύχτα

Η Διεθνής Νύχτα Νυχτερίδων καθιερώθηκε το 1997, με πρωτοβουλία των κρατών που έχουν υπογράψει τη συμφωνία για τη διατήρηση των πληθυσμών των νυχτερίδων της Ευρώπης. Η συμφωνία αυτή υπάγεται στη Σύμβαση της Βόννης (1979), η οποία αφορά τη διατήρηση των αποδημητικών ειδών που ανήκουν στην άγρια πανίδα. Η Κύπρος εντάχθηκε επίσημα στη συμφωνία το 2012, συμμετέχοντας ενεργά στην προσπάθεια προστασίας των νυχτερίδων, ενώ η Ελλάδα, αν και διαθέτει πλούσια πανίδα νυχτερίδων, δεν έχει ακόμα υπογράψει τη σχετική συμφωνία.

Η εκστρατεία καταρρίπτει προκαταλήψεις που τις θέλουν φορείς ασθενειών ή απειλή για τον άνθρωπο.

Η σημασία τους στο οικοσύστημα

Οι νυχτερίδες είναι μοναδικές στον κόσμο των θηλαστικών, καθώς είναι τα μόνα θηλαστικά που μπορούν να πετούν. Ανήκουν στην τάξη των Χειροπτέρων, ονομασία που αποδόθηκε από τον Αριστοτέλη, εξαιτίας της ανατομίας τους: σε αντίθεση με τα πουλιά, δεν έχουν φτερά, αλλά χρησιμοποιούν τα μπροστινά τους άκρα, που έχουν εξελιχθεί σε μεμβρανώδεις πτέρυγες, για να πετούν με απόλυτο έλεγχο και ευελιξία. Παρά τη βιολογική τους ιδιαιτερότητα και τη σπουδαιότητά τους για το περιβάλλον, οι νυχτερίδες συχνά προκαλούν αντιπάθεια ή φόβο, εξαιτίας παλαιών μύθων και προκαταλήψεων.

Οι μύθοι που επικρατούν γύρω από τις νυχτερίδες

Η αλήθεια, ωστόσο, είναι πολύ διαφορετική από αυτό που έχει επικρατήσει στη λαϊκή φαντασία. Οι νυχτερίδες δεν είναι επιθετικά ζώα και δεν επιτίθενται στους ανθρώπους, όπως πιστεύεται. Στην πραγματικότητα, φοβούνται τον άνθρωπο και αποφεύγουν την επαφή μαζί του. Έχουν καλή όραση και διαθέτουν ένα εξαιρετικό φυσικό σύστημα πλοήγησης, γνωστό ως ηχοεντοπισμός, που τους επιτρέπει να αποφεύγουν ακόμα και τα πιο μικρά εμπόδια στο σκοτάδι, με ακρίβεια που ξεπερνά κάθε ανθρώπινο τεχνολογικό επίτευγμα.

VIRAL

Γιώργος Καλλιακμάνης: Αποκάλυψε αυτό που όλοι φοβόντουσαν για το γυναικείο πτώμα σε βαλίτσα!

Έθαψε την οικογένειά του κάτω από τη βεράντα και έγινε καπνός: Το άλυτο θρίλερ που παγώνει το αίμα

Τραγωδία στον Πειραιά: Μετά τα αποτελέσματα της ιατροδικαστικής – Ποιο ήταν το μοναδικό «παράθυρο σωτηρίας» των δύο νέων που έχασαν τη ζωή τους στο γκαράζ

Η ανθρώπινη δραστηριότητα απειλεί άμεσα τους φυσικούς βιότοπους των νυχτερίδων

Εξίσου λανθασμένη είναι η διαδεδομένη αντίληψη ότι οι νυχτερίδες είναι φορείς ασθενειών ή ότι τρέφονται με αίμα. Στην Ευρώπη δεν υπάρχει κανένα είδος νυχτερίδας που να έχει αιμοδιαιτολογικές συνήθειες. Τα λίγα είδη νυχτερίδων που τρέφονται με αίμα (γνωστά και ως vampire bats) περιορίζονται αποκλειστικά στη Νότια Αμερική και στοχεύουν κυρίως σε μεγάλα ζώα. Επιπλέον, τα περιττώματα των νυχτερίδων όχι μόνο δεν μεταδίδουν ασθένειες, αλλά αντιθέτως αποτελούν εξαιρετικό φυσικό λίπασμα, γνωστό ως «γκουάνο», πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά.

Άλλη μια παρανόηση που συχνά οδηγεί στην περιθωριοποίηση των νυχτερίδων, είναι ότι προκαλούν ζημιές σε κτίρια ή εξοπλισμούς, όπως κάνουν τα τρωκτικά. Ωστόσο, οι νυχτερίδες δεν ανήκουν στην ίδια ζωική τάξη με τα τρωκτικά – δεν μασούν καλώδια, δεν καταστρέφουν περιουσίες και δεν κάνουν ζημιές. Από γενετική άποψη, μάλιστα, οι νυχτερίδες είναι πιο κοντά στον άνθρωπο παρά στα ποντίκια ή τους αρουραίους.

Αντιθέτως, οι νυχτερίδες έχουν θεμελιώδη ρόλο στα οικοσυστήματα. Οι εντομοφάγες νυχτερίδες συμβάλλουν σημαντικά στον έλεγχο του πληθυσμού των εντόμων, καταναλώνοντας καθημερινά χιλιάδες έντομα, ανάμεσά τους και είδη που είναι επιβλαβή για τις καλλιέργειες ή τον άνθρωπο. Οι φρουτοφάγες νυχτερίδες τρέφονται κυρίως με υπερώριμα φρούτα και νέκταρ, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στην επικονίαση φυτών και τη διασπορά των σπόρων, διαδικασίες που είναι απαραίτητες για τη φυσική αναγέννηση των δασών και των φυτικών οικοσυστημάτων.

Κινδυνεύουν να γίνουν είδος υπό εξαφάνιση

Από πού προέρχεται ο φόβος για τις νυχτερίδες και πώς γεννήθηκαν οι προκαταλήψεις

Παρά την οικολογική τους σημασία, πολλές νυχτερίδες κινδυνεύουν με εξαφάνιση, κυρίως λόγω της απώλειας των ενδιαιτημάτων τους, της ρύπανσης, της υπερβολικής χρήσης φυτοφαρμάκων και – όχι σπάνια – εξαιτίας της ανθρώπινης άγνοιας ή καχυποψίας. Αυτός είναι και ο λόγος που όλα τα ευρωπαϊκά είδη νυχτερίδων προστατεύονται αυστηρά, τόσο από ευρωπαϊκές οδηγίες όσο και από εθνικές νομοθεσίες.

Στην Κύπρο έχουν καταγραφεί 19 είδη νυχτερίδων, όλα τους πλήρως προστατευόμενα από τη νομοθεσία. Από αυτά, τα 18 είναι εντομοφάγα, ενώ το ένα και μοναδικό φρουτοφάγο είδος συμπληρώνει το μωσαϊκό της πλούσιας νυχτεριδοπανίδας του νησιού.

Η Διεθνής Νύχτα Νυχτερίδων αποτελεί μια ιδανική ευκαιρία για να μάθουμε περισσότερα για αυτά τα ιδιαίτερα και ωφέλιμα πλάσματα, να ξεπεράσουμε τους μύθους και τις προκαταλήψεις και να συμβάλουμε στην προστασία τους μέσα από ενημέρωση, σεβασμό και υπεύθυνη περιβαλλοντική στάση.