Σαν σήμερα, 02 Αυγούστου: Επανάσταση των Βουλγαρόφωνων πληθυσμών της Μακεδονίας – «Το κάλεσμα της ελευθερίας»

Στις 2 Αυγούστου 1903 , κατά το Παλαιό Ημερολόγιο, ξεκίνησε η ένοπλη εξέγερση των βουλγαρόφωνων πληθυσμών της Μακεδονίας και της Ανατολικής Θράκης εναντίον της οθωμανικής διοίκησης, γνωστή ως Εξέγερση του Ίλιντεν‑Πρεομπραζένιε. Ονομάστηκε έτσι επειδή ξέσπασε την ημέρα της γιορτής του Προφήτη Ηλία (στον βουλγαρικό/σλαβομακεδονικό χώρο, «Ίλιντεν») και επεκτάθηκε σε άλλες περιοχές κατά την εορτή της Μεταμορφώσεως (Πρεομπραζένιε).

Πώς ξεκίνησε η επανάσταση

Όταν 26.408 επαναστάτες τα έβγαλαν πέρα με 350.931 Οθωμανούς

Σκοπός των επαναστατών ήταν η αυτονομία των επαρχιών Μοναστηρίου (σημερινή Μπίτολα), Κωνσταντινούπολης και γύρω περιοχών από την οθωμανική κυριαρχία, υπό την οργάνωση της Εσωτερικής Μακεδονο–Αδριανοπολίτικης Επαναστατικής Οργάνωσης (IMARO). Η εξέγερση αποτέλεσε το αποκορύφωμα δεκαετούς συνωμοτικής προετοιμασίας. Στις αρχές Ιανουαρίου 1903, σε συνέδριο στη Θεσσαλονίκη, λήφθηκε η απόφαση να ξεκινήσει ο αγώνας κατά τον επόμενο Ιούλιο.

Παρά τις επιφυλάξεις των ηγετών όπως του Γκότσε Ντέλτσεφ, η πλειοψηφία προτίμησε να κηρύξει γενική εξέγερση τον Αύγουστο.Στην περιοχή του Μοναστηρίου η εξέγερση είχε μαζικό χαρακτήρα, επεκτάθηκε στην Κοστούρια, την Οχρίδα και τη Λέριν και κορυφώθηκε με την κατάληψη της Κρούσοβο, όπου ανακηρύχθηκε η σύντομη Κρουσόβσκα Δημοκρατία από τον Νίκολα Καρέφ.

Αν και αρχικά απροσδόκητη και επιτυχής, γρήγορα αντιμετωπίστηκε από τις υπέρτερες οθωμανικές δυνάμεις. Σε περίπου δύο μήνες διεξήχθησαν 239 συγκρούσεις στις κύριες επαρχίες της Μακεδονίας και της Θράκης, ενώ περισσότεροι από 26 000 επαναστάτες αντιμετώπισαν σχεδόν 350 000 στρατιώτες, υπό την επίθεση χάθηκαν 994 επαναστάτες και 4 694 άμαχοι, πυρπολήθηκαν πάνω από 201 χωριά και σχεδόν 70 800 άνθρωποι στερήθηκαν τα σπίτια τους, με πάνω από 30 000 να αναγκάζονται να καταφύγουν στην ελεύθερη Βουλγαρία.

VIRAL

10 μονάδες κάτω: Το σοκαριστικό αποτέλεσμα δημοσκόπησης που έφερε νευρική κρίση στη Νέα Δημοκρατία

Ποια είναι η Γιου Τινγκ: Είναι η 50χρονη επιχειρηματίας η νεκρή της βαλίτσας στην Κυψέλη; – Ο σύζυγος, η εξαφάνιση και τα 500.000 ευρώ

Χριστίνα Σούζη: «Έρχεται κόλαση 44 βαθμών – Δείτε πότε και πού θα ψηθεί η χώρα!»

Το αποτύπωνα που άφησε η εξέγερση

Η εξέγερση αυτή καθιερώθηκε ως ημέρα μνήμης

Παρά την καταστολή, η εξέγερση άφησε βαθύ αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη του βουλγαρικού και του μακεδονικού λαού να αποτελεί επίσημη εθνική επέτειο στη Βουλγαρία ως «Ημέρα της Εξέγερσης του Ίλιντεν» και θεωρείται θεμελιώδες γεγονός στην ιστορική αφήγηση της Βόρειας Μακεδονίας, όπου η έναρξη του αγώνα ταυτίζεται με την ίδρυση της πρώτης δημοκρατίας στην Καθολική πόλη καθώς και με τη μετέπειτα εγκαθίδρυση του ASNOM, τριανταεννιά χρόνια αργότερα.

Από ηγετικά πρόσωπα αυτής της περιόδου, ο Νίκολα Καρέφ, ο Δημήτρι Δάμε και ο Γιανέ Σανδάνσκι εκφράζουν με τις αναμνήσεις τους έναν ιδεολογικό πόθο για εθνική συνένωση, κοινωνική δικαιοσύνη και ελευθερία. Ο κειμενογράφος και ιστορικός Χρίστο Σιγιάνωβ, ο οποίος συμμετείχε στην εξέγερση, χαρακτήρισε την πράξη ως «το αποκορύφωμα των αγώνων των χριστιανών πληθυσμών στα Βαλκάνια».

Σε τελική ανάλυση, η επανάσταση της 2ας Αυγούστου δεν έφερε την άμεση ανεξαρτησία, αλλά επιταχύνει την ιστορική αλλαγή που οδήγησε στους Βαλκανικούς Πολέμους και τελικά στο διαμελισμό της οθωμανικής κυριαρχίας στην περιοχή.

Διαμόρφωσε το εθνικό αφήγημα και την εθνογένεση στη μετασοσιαλιστική Μακεδονία, ενώ σήμερα ενδέχεται να αξιολογείται με διαφορετικά ιστορικά πρίσματα ανάμεσα σε Ελλάδα, Βουλγαρία και Βόρεια Μακεδονία — χωρίς, ωστόσο, να μένει σε αμφιβολίες ο σταθερός πυρήνας της επανάστασης: ένα λαϊκό κάλεσμα ελευθερίας, μια πολιτική θυσία και μια πολιτισμική ταυτότητα που ξεπερνά τις μεταβαλλόμενες γραμμές χαρτών.