Σαν σήμερα, 01 Αυγούστου: Η επιστημονική επανάσταση του Τζόζεφ Πρίστλεϊ – Όταν ο άνθρωπος απομόνωσε το οξυγόνο
Σαν σήμερα, 1η Αυγούστου, η ιστορία της επιστήμης γράφει μια από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της: ο Άγγλος θεολόγος, φιλόσοφος, χημικός και πολιτικός επιστήμονας Τζόζεφ Πρίστλεϊ απομόνωσε για πρώτη φορά το στοιχείο του οξυγόνου από τον αέρα. Μια στιγμή που όχι μόνο άλλαξε την κατανόηση της σύνθεσης της ατμόσφαιρας και των διεργασιών της καύσης και της αναπνοής, αλλά άνοιξε και τον δρόμο για τη σύγχρονη χημεία.
Ο Τζόζεφ Πρίστλεϊ (Joseph Priestley, 1733-1804) ήταν μια χαρακτηριστική φυσιογνωμία της εποχής του Διαφωτισμού – ένας πολυμαθής διανοούμενος με ευρύτατα ενδιαφέροντα που εκτείνονταν από τη θεολογία και τη φιλοσοφία έως τη χημεία και την πολιτική θεωρία. Ως θεολόγος, υπήρξε πρωτοπόρος του ουνιταριανισμού, ενώ οι πολιτικές του ιδέες για την ελευθερία και τη δημοκρατία τον έφεραν συχνά σε σύγκρουση με το κατεστημένο της εποχής του.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη συμβολή του ήρθε στον τομέα της χημείας, όπου οι πειραματικές του μέθοδοι και οι ανακαλύψεις του έμελλαν να αφήσουν ανεξίτηλο το στίγμα τους. Ο Πρίστλεϊ ήταν ιδιαίτερα γοητευμένος από τα «αέρια» (gases), τα οποία εκείνη την εποχή ήταν ακόμα σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητα και συχνά θεωρούνταν απλώς ως «ατμοί».
Η ιστορική πειραματική διαδικασία
Η κομβική ανακάλυψη του οξυγόνου από τον Πρίστλεϊ έγινε την 1η Αυγούστου 1774 (αν και οι αναφορές του διαφέρουν, η 1η Αυγούστου καθιερώθηκε ως η ημέρα της ανακάλυψης) σε ένα πείραμα που πραγματοποίησε στο εργαστήριό του στο Μπέρμιγχαμ της Αγγλίας.
VIRAL
Ο Πρίστλεϊ επικεντρώθηκε στην εξέταση των αερίων που παράγονταν από τη θέρμανση διαφόρων ουσιών. Σε αυτό το πείραμα, χρησιμοποίησε έναν γυάλινο φακό για να συγκεντρώσει τις ακτίνες του ήλιου πάνω σε ένα δείγμα οξειδίου του υδραργύρου (γνωστό και ως κόκκινο πρεσιπιτάτο). Η θέρμανση αυτής της ουσίας, η οποία αποτελούσε μια σχετικά ασυνήθιστη επιλογή για την παραγωγή αερίων, απέδωσε ένα αέριο που είχε ιδιαίτερες ιδιότητες.
Ο Πρίστλεϊ παρατήρησε ότι ένα κερί έκαιγε πολύ πιο έντονα μέσα σε αυτό το αέριο σε σχέση με τον συνηθισμένο αέρα. Επίσης, δοκίμασε να αναπνεύσει ο ίδιος το αέριο και διαπίστωσε ότι ένιωθε «ιδιαίτερα ανάλαφρος και ευδιάθετος». Αυτές οι παρατηρήσεις τον οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι είχε απομονώσει ένα νέο αέριο, το οποίο ονόμασε αρχικά «αποφλογιστωμένο αέρα» (dephlogisticated air), βασιζόμενος στην τότε κυρίαρχη θεωρία του φλογιστού.
Διαβάστε επίσης
Η ταυτόχρονη ανακάλυψη και η ονομασία «οξυγόνο»
Αξίζει να σημειωθεί ότι το οξυγόνο είχε απομονωθεί ανεξάρτητα και νωρίτερα (γύρω στο 1772) από τον Σουηδό φαρμακοποιό Καρλ Βίλελμ Σέελε (Carl Wilhelm Scheele), ο οποίος το ονόμασε «πυρικό αέρα», αλλά η ανακάλυψή του δημοσιεύθηκε αργότερα. Ο Γάλλος χημικός Αντουάν Λαβουαζιέ (Antoine Lavoisier), αναγνωρίζοντας τη σημασία του αερίου του Πρίστλεϊ, το ονόμασε αργότερα «οξυγόνο» (oxygène), από τις ελληνικές λέξεις «οξύς» και «γεννάω», καθώς πίστευε λανθασμένα ότι ήταν απαραίτητο για τη δημιουργία οξέων. Ο Λαβουαζιέ ήταν αυτός που τελικά απέδειξε τον κεντρικό ρόλο του οξυγόνου στην καύση και την αναπνοή, ανατρέποντας τη θεωρία του φλογιστού και θέτοντας τα θεμέλια της σύγχρονης χημείας.
Η ανακάλυψη του οξυγόνου από τον Τζόζεφ Πρίστλεϊ υπήρξε κομβική. Το οξυγόνο, ως το δεύτερο πιο άφθονο αέριο στην ατμόσφαιρα της Γης και απαραίτητο για τη ζωή, την καύση και πολλές χημικές διεργασίες, αποτελεί θεμέλιο λίθο της χημείας, της βιολογίας και της περιβαλλοντικής επιστήμης.
Η 1η Αυγούστου, λοιπόν, αποτελεί μια ημέρα για να θυμόμαστε την ευφυΐα και το πειραματικό πνεύμα του Τζόζεφ Πρίστλεϊ, ενός ανθρώπου που, μέσα από την επιστημονική του περιέργεια, μας αποκάλυψε ένα από τα βασικότερα συστατικά του κόσμου μας, αλλάζοντας για πάντα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ύλη και τη ζωή.
0 ΣΧΟΛΙΑ