Σαν σήμερα, 31 Ιουλίου 1801: Η αρχή της «κλοπής» – Ο Λόρδος Έλγιν μεταφέρει την πρώτη μετόπη του Παρθενώνα στο Λονδίνο
Σαν σήμερα, στις 31 Ιουλίου 1801, ένα γεγονός που θα σημάδευε ανεξίτηλα την ιστορία των ελληνικών αρχαιοτήτων και θα προκαλούσε έναν αιώνα αντιπαραθέσεων, έλαβε χώρα στην Ακρόπολη των Αθηνών. Ο Λόρδος Έλγιν, ο Βρετανός πρέσβης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, μετέφερε την πρώτη μετόπη από τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στο Λονδίνο, σηματοδοτώντας την αρχή μιας μαζικής αφαίρεσης αρχαιολογικών θησαυρών που παραμένουν μέχρι σήμερα διεκδικούμενοι.
Το ιστορικό πλαίσιο: Η Οθωμανική κυριαρχία και η «φιλοτεχνία» του Έλγιν
Στις αρχές του 19ου αιώνα, η Ελλάδα βρισκόταν υπό την οθωμανική κυριαρχία. Η Ακρόπολη, παρά την αρχαία της αίγλη, είχε υποστεί σημαντικές φθορές από τους πολέμους και την αδιαφορία. Ο Παρθενώνας, ο ναός-σύμβολο του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, είχε μετατραπεί σε τζαμί και αργότερα σε πυριτιδαποθήκη, με καταστροφικές συνέπειες.
Ο Τόμας Μπρους, 7ος κόμης του Έλγιν, έφτασε στην Κωνσταντινούπολη το 1799 ως Βρετανός πρέσβης. Φιλότεχνος και συλλέκτης, ο Έλγιν εξέφρασε το ενδιαφέρον του να δημιουργήσει εκμαγεία των γλυπτών του Παρθενώνα για την «προαγωγή των καλών τεχνών». Έλαβε ένα «φετφά» (διάταγμα) από τον Οθωμανό πασά της Αθήνας, ο οποίος ερμηνεύτηκε από τον Έλγιν ως άδεια να αφαιρέσει γλυπτά από τα μνημεία της Ακρόπολης. Ωστόσο, η ακριβής διατύπωση και η έκταση της άδειας αυτής αποτελούν σημείο διαφωνίας μέχρι και σήμερα. Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι το «φετφά» του έδινε άδεια μόνο για μελέτη και εκμαγεία, και όχι για αποκόλληση και μεταφορά.
Η αφαίρεση των Γλυπτών: Μια πράξη αμφιλεγόμενη
Οι εργασίες αφαίρεσης ξεκίνησαν μεθοδικά. Στις 31 Ιουλίου 1801, ο Έλγιν μεταφέρει την πρώτη μετόπη από τα Μάρμαρα του Παρθενώνα. Ακολούθησε η αποκόλληση ολόκληρων τμημάτων της ζωφόρου, των αετωμάτων και άλλων γλυπτών, όχι μόνο από τον Παρθενώνα αλλά και από τα Προπύλαια και τον Ερεχθείο. Οι εργασίες ήταν βίαιες και προκάλεσαν περαιτέρω ζημιές στα μνημεία. Οι εργάτες του Έλγιν χρησιμοποιούσαν πριόνια και σφυριά, προκειμένου να αποσπάσουν τα γλυπτά, αδιαφορώντας για τις φθορές που προκαλούσαν.
VIRAL
Η μεταφορά των γλυπτών στην Αγγλία ήταν ένα τεράστιο εγχείρημα, που κόστισε στον Έλγιν ένα μεγάλο μέρος της περιουσίας του. Τα Μάρμαρα, αφού έφτασαν στο Λονδίνο, πωλήθηκαν τελικά στο Βρετανικό Μουσείο το 1816, όπου και εκτίθενται μέχρι σήμερα.
Η διαμάχη για την επιστροφή των Μαρμάρων
Από την πρώτη στιγμή της αφαίρεσής τους, τα Μάρμαρα του Παρθενώνα αποτέλεσαν αντικείμενο έντονης διαμάχης. Στην Ελλάδα, η πράξη του Έλγιν θεωρείται ως μια πράξη κλοπής και βανδαλισμού, που αφαίρεσε αναπόσπαστα κομμάτια ενός παγκόσμιου μνημείου από τον φυσικό τους χώρο. Η ελληνική κυβέρνηση, από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, έχει διεκδικήσει την επιστροφή των Μαρμάρων, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και ότι η θέση τους είναι στο Μουσείο της Ακρόπολης, δίπλα στα υπόλοιπα τμήματα του ναού.
Διαβάστε επίσης
Το Βρετανικό Μουσείο, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι τα γλυπτά αποκτήθηκαν νόμιμα και ότι η παραμονή τους στο Λονδίνο επιτρέπει σε ένα ευρύτερο παγκόσμιο κοινό να τα θαυμάσει και να μελετήσει. Ωστόσο, η πίεση για την επιστροφή τους αυξάνεται συνεχώς, με την υποστήριξη διεθνών οργανισμών και προσωπικοτήτων.
Η 31η Ιουλίου 1801, λοιπόν, παραμένει μια ημέρα με διπλή σημασία. Από τη μία, είναι η ημερομηνία της έναρξης μιας από τις μεγαλύτερες και πιο αμφιλεγόμενες αφαιρέσεις αρχαιοτήτων στην ιστορία. Από την άλλη, είναι η αφετηρία ενός αγώνα για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα, ενός αγώνα που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, αποτελώντας σύμβολο της διεκδίκησης της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ανάγκης για την επανένωση των χαμένων κομματιών της παγκόσμιας τέχνης. Η διαμάχη για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα δεν είναι απλώς μια διαμάχη για κομμάτια πέτρας – είναι μια διαμάχη για την ιστορία, την ταυτότητα και τον σεβασμό στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.
0 ΣΧΟΛΙΑ