Σαν σήμερα, 25 Ιουλίου 1929: Ψηφίζεται από τη Βουλή ο νόμος «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών»

Σαν σήμερα, στις 25 Ιουλίου, ένα νομοθέτημα που θα σημάδευε ανεξίτηλα την πολιτική και κοινωνική ιστορία της Ελλάδας ψηφίστηκε από τη Βουλή, επί πρωθυπουργίας του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ο λόγος για τον νόμο «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών», ευρύτερα γνωστό ως «Ιδιώνυμο». Ένας νόμος που, με την πρώτη ανάγνωση του τίτλου του, υποτίθεται ότι προστάτευε τις ελευθερίες, στην πράξη όμως στόχευε ευθέως στην καταστολή της κομμουνιστικής προπαγάνδας και δράσης, αποτελώντας ένα κομβικό σημείο στην αντιμετώπιση του «κομμουνιστικού κινδύνου» στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου.

Το ιστορικό πλαίσιο: Ανάδυση του κομμουνισμού και κοινωνικές αναταραχές

Η ψήφιση του «Ιδιωνύμου» το 1929 δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Εντασσόταν σε ένα ευρύτερο ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο, τόσο διεθνές όσο και εγχώριο. Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 στη Ρωσία, η απειλή της εξάπλωσης του κομμουνισμού είχε αρχίσει να στοιχειώνει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Στην Ελλάδα, η περίοδος μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) χαρακτηριζόταν από έντονη κοινωνική αναταραχή, οικονομικά προβλήματα και την εισροή μεγάλου αριθμού προσφύγων. Η εργατική τάξη άρχιζε να οργανώνεται, και το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ), αν και μικρό σε μέγεθος, θεωρούνταν από το αστικό κατεστημένο ως παράγοντας αποσταθεροποίησης και απειλή για το «κοινωνικό καθεστώς».

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος είχε επιστρέψει στην πρωθυπουργία το 1928, παρότι θεωρούνταν μια φιλελεύθερη φυσιογνωμία, αντιμετώπισε την άνοδο του κομμουνισμού με μεγάλη ανησυχία. Πίστευε ότι η κομμουνιστική ιδεολογία ήταν ασύμβατη με τις αρχές του αστικού φιλελευθερισμού και ότι η δράση του ΚΚΕ αποτελούσε κίνδυνο για τη δημοκρατική τάξη και την εθνική ενότητα. Σε αυτό το κλίμα, η κυβέρνηση του Βενιζέλου προχώρησε στη θέσπιση του νόμου που θα έμενε στην ιστορία με το χαρακτηριστικό όνομα «Ιδιώνυμο».

Είναι γνωστός ως Ιδιώνυμο και είχε στόχο την καταστολή της κομμουνιστικής προπαγάνδας και δράσης.

Οι διατάξεις και οι επιπτώσεις του νόμου

Το «Ιδιώνυμο» ουσιαστικά ποινικοποιούσε την ιδεολογία και την προπαγάνδα που θεωρούνταν ανατρεπτική για το «κοινωνικό καθεστώς». Με τον νόμο αυτό, «ιδιώνυμο» αδίκημα (δηλαδή, αδίκημα που ορίζεται με ειδικό, ιδιαίτερο τρόπο) χαρακτηριζόταν η προπαγάνδα ιδεών που στόχευαν στην ανατροπή της υφιστάμενης κοινωνικής τάξης, στην εφαρμογή ενός άλλου κοινωνικού συστήματος ή στην προτροπή για βία. Αυτό σήμαινε ότι ακόμα και η απλή διανομή φυλλαδίων, η οργάνωση διαδηλώσεων ή η προφορική διάδοση κομμουνιστικών ιδεών μπορούσε να επισύρει βαρύτατες ποινές.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Ο νόμος προέβλεπε φυλάκιση, εκτόπιση (ιδίως σε ξερονήσια), αλλά και στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων. Η ποινικοποίηση της ίδιας της σκέψης και της ιδεολογίας, και όχι μόνο των ένοπλων ή βίαιων πράξεων, αποτέλεσε το πιο αμφιλεγόμενο σημείο του. Η εφαρμογή του Ιδιωνύμου οδήγησε σε μαζικές συλλήψεις, δίκες και διώξεις κομμουνιστών, συνδικαλιστών και εργατών, επηρεάζοντας βαθιά την πολιτική ζωή και το εργατικό κίνημα της χώρας για δεκαετίες.

Η κληρονομιά ενός αμφιλεγόμενου νόμου

Το «Ιδιώνυμο» αποτέλεσε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα νομοθετήματα στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Ενώ οι υποστηρικτές του επιχειρηματολογούσαν υπέρ της αναγκαιότητάς του για την προστασία του κράτους από τον κομμουνιστικό κίνδυνο, οι πολέμιοί του το χαρακτήριζαν ως αυταρχικό, αντισυνταγματικό και κατασταλτικό των δημοκρατικών ελευθεριών. Η εφαρμογή του συνέπεσε με μια περίοδο σκληρών διώξεων κατά των αριστερών ιδεών και οργανώσεων, που κορυφώθηκαν στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά και μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο.

Ο νόμος καταργήθηκε και επανήλθε αρκετές φορές στην ελληνική νομοθεσία, αντικατοπτρίζοντας τις εκάστοτε πολιτικές συνθήκες και την ένταση της αντικομμουνιστικής υστερίας. Η μνήμη του παραμένει ζωντανή ως σύμβολο μιας εποχής όπου η πολιτική ιδεολογία μπορούσε να αποτελέσει ποινικό αδίκημα, και οι «ελευθερίες» προστατεύονταν υπό την αυστηρή επιτήρηση του «κοινωνικού καθεστώτος». Η ιστορία του «Ιδιωνύμου» αποτελεί μια διαρκή υπενθύμιση της λεπτής γραμμής που χωρίζει την προστασία της δημόσιας τάξης από την καταστολή των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων.