Κάραγατς: Η ελληνική πόλη που δόθηκε ως αντάλλαγμα χρεών στην Τουρκία

Στα σύνορα Ελλάδας και Τουρκίας, ο ποταμός Έβρος αποτελεί το φυσικό όριο στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής του. Ωστόσο, λίγο βορειότερα από την Ορεστιάδα, μια ιδιαιτερότητα του εδάφους μαρτυρά μια περίπλοκη ιστορία: μια λωρίδα τουρκικού εδάφους, έκτασης 22,5 τ.χλμ., εισέρχεται στην ελληνική επικράτεια, δυτικά του Έβρου. Μέσα σε αυτό τον «θύλακα» βρίσκεται η πόλη Κάραγατς (Karagaac), μια περιοχή που, αν και γεωγραφικά «ελληνική», ανήκει στην Τουρκία ως αποτέλεσμα μιας δραματικής διπλωματικής μάχης στις αρχές του 20ού αιώνα.

Από τις Σέβρες στην ανακωχή των Μουδανιών

Η αρχική διευθέτηση των συνόρων μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με τη Συνθήκη των Σεβρών στις 10 Αυγούστου 1920, ήταν πολύ διαφορετική. Η Ελλάδα αποκτούσε σημαντικά εδάφη, συμπεριλαμβανομένων της Ίμβρου και της Τενέδου, της περιοχής της Σμύρνης, και της Ανατολικής Θράκης μέχρι την Τσατάλτζα, κοντά στην Κωνσταντινούπολη.

Ωστόσο, η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 ανέτρεψε τα πάντα. Η ελληνοτουρκική ανακωχή των Μουδανιών τον Οκτώβριο του 1922 καθόρισε τον Έβρο ως φυσικό σύνορο, με την Αδριανούπολη να περνά στην Τουρκία. Το Κάραγατς, αν και παρέμενε ελληνικό έδαφος μετά τις εχθροπραξίες, τέθηκε υπό συμμαχική κατοχή για να αποφευχθούν προστριβές. Η Γαλλία, ιδίως, επέμενε στην ουδετερότητά του, θεωρώντας αδύνατη την παραμονή του ελληνικού στρατού εκεί.

Το διπλωματικό παζάρι: Πολεμικές επανορθώσεις και το μέλλον του Κάραγατς

Με τις τουρκικές δυνάμεις να εισέρχονται στην Αδριανούπολη τον Νοέμβριο του 1922, η πίεση προς την Ελλάδα για το μέλλον του Κάραγατς εντάθηκε. Ξεκίνησε ένα σκληρό διπλωματικό παιχνίδι διαπραγματεύσεων, με την Τουρκία να ζητά υπέρογκα χρέη πολεμικών επανορθώσεων από την Ελλάδα, ύψους 4 δισεκατομμυρίων χρυσών φράγκων. Η Ελλάδα, ωστόσο, ήταν μια χρεοκοπημένη χώρα, αδυνατώντας να αποπληρώσει ένα τέτοιο ποσό σε χρήμα.

VIRAL

Δραματική τροπή στην εξαφάνιση της Σταυρούλας: Αυτός είναι ο Σκοπιανός ενοικιαστής και βασικός υπόπτος που αναζητείται – Βίντεο

Βίντεο ντοκουμέντο από Λάρισα: Η εγκληματική δράση, οι ψήφοι και τα 200.000 ευρώ – Έδιναν οδηγίες ποιους θα ψηφίσουν

Θρίλερ στον Βόλο: Ο άνεργος με την BMW, η «αφαίμαξη» των 300.000 ευρώ σε μία μέρα και η οργή του επιχειρηματία πατέρα!

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος βρέθηκε ενώπιον ενός δύσκολου διλήμματος: να θυσιάσει το Κάραγατς ως αντάλλαγμα για την απαλλαγή από τις πολεμικές επανορθώσεις. Επιπλέον, υπήρχε η εκτίμηση ότι το Κάραγατς ήταν στρατηγικά ευάλωτο σε περίπτωση πολέμου. Αποτελούσε τμήμα της άμυνας της Αδριανούπολης και φιλοξενούσε τον σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης, γεγονός που απομόνωνε την Αδριανούπολη από τη γραμμή Σόφια–Κωνσταντινούπολη.

Η κατάληξη στη Λωζάνη και η γέννηση της Νέας Ορεστιάδας

Στις 26 Μαΐου 1923, οι Τούρκοι αποδέχθηκαν την πρόταση του Βενιζέλου: συμψηφισμός των πολεμικών επανορθώσεων με την παραχώρηση του Καραγάτς και του εδαφικού τριγώνου μεταξύ Έβρου και Άρδα στην Τουρκία. Ταυτόχρονα, προέβλεπε την αναγκαστική μετακίνηση του ελληνικού πληθυσμού του Καραγάτς, που αριθμούσε περίπου 20.000 ψυχές, προς τη σημερινή Ορεστιάδα.

Η πόλη του Κάραγατς από ψηλά

Η τελευταία πράξη αυτής της ιστορικής συμφωνίας διαδραματίστηκε στη Λωζάνη στις 23 Ιουλίου 1923, με την υπογραφή της ομώνυμης Συνθήκης. Η εγκατάλειψη του Κάραγατς (Παλιά Ορεστιάδα) από τις ελληνικές αρχές ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1923, ενώ στις 15 Σεπτεμβρίου η διοίκηση της πόλης παραδόθηκε επισήμως στις τουρκικές αρχές.

Σήμερα, η Ορεστιάδα αποτελείται κατά βάση από τους πρόσφυγες του Καραγάτς και της Αδριανούπολης. Το ίδιο το Κάραγατς παραμένει μια χερσαία περιοχή που αποτελεί κυριολεκτικά ένα «φρούριο», με ειδικά οχυρωματικά έργα, μαρτυρώντας την περίπλοκη ιστορία των ελληνοτουρκικών συνόρων.