Σαν σήμερα, 24 Ιουλίου 1923: Υπογράφεται η Συνθήκη της Λωζάνης – Ο καθορισμός των ελληνοτουρκικών συνόρων – Εκτός Ελλάδος Δωδεκάνησα και Καστελόριζο

Πριν από έναν αιώνα, στις 24 Ιουλίου 1923, υπογράφηκε στην ελβετική πόλη της Λωζάνης μια ιστορική συνθήκη που έμελλε να καθορίσει οριστικά τα σύνορα της σύγχρονης Ελλάδας και της Τουρκίας. Η Συνθήκη της Λωζάνης, αποτέλεσμα σκληρών διαπραγματεύσεων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, όχι μόνο επαναχάραξε τον χάρτη της περιοχής, αλλά άφησε και μια περίπλοκη κληρονομιά που, μέχρι σήμερα, αποτελεί σημείο αναφοράς στις διμερείς σχέσεις.

Τα χερσαία σύνορα: Ο Έβρος ως φυσικό Όριο

Ένα από τα βασικά σημεία της Συνθήκης αφορούσε τον καθορισμό των χερσαίων συνόρων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Συμφωνήθηκε πως το σύνορο θα είναι ο μέσος ρους του ποταμού Έβρου. Αυτή η επιλογή ενός φυσικού ορίου στόχευε στην αποφυγή μελλοντικών συνοριακών διαφορών, εκμεταλλευόμενη τη γεωγραφία της περιοχής.

Ωστόσο, υπήρξε μία σημαντική εξαίρεση: η εξέχουσα του Κάραγατς. Η περιοχή του Κάραγατς, ένα προάστιο της Αδριανούπολης, αν και βρίσκεται δυτικά του Έβρου, δηλαδή στην ελληνική πλευρά σύμφωνα με τον καθορισμό του ποταμού ως συνόρου, παρέμεινε στην τουρκική επικράτεια. Αυτή η ρύθμιση ήταν αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων και των ισορροπιών δυνάμεων της εποχής.

Τα θαλάσσια σύνορα: Νησιά στο Αιγαίο και εξαιρέσεις

Η Συνθήκη της Λωζάνης έθεσε και τους κανόνες για τα θαλάσσια σύνορα στο Αιγαίο. Η γενική αρχή που υιοθετήθηκε ήταν ότι κάθε νησί, νησίδα και βραχονησίδα που βρίσκεται πέρα από τα τρία μίλια από τις μικρασιατικές ακτές, θα αποδιδόταν στην Ελλάδα. Αυτός ο κανόνας ήταν ζωτικής σημασίας για την εδραίωση της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο Πέλαγος και την αναγνώριση του ελληνικού νησιωτικού συμπλέγματος.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Παρόλα αυτά, η Συνθήκη προέβλεπε και σημαντικές εξαιρέσεις, οι οποίες είχαν βαθύ ιστορικό και γεωπολιτικό αντίκτυπο:

• Δωδεκάνησα και Καστελόριζο: Τα νησιά αυτά, που βρίσκονταν υπό ιταλική κατοχή, δεν παραχωρήθηκαν απευθείας στην Ελλάδα με τη Συνθήκη της Λωζάνης. Η τύχη τους ρυθμίστηκε αργότερα, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
• Ίμβρος και Τένεδος: Τα δύο αυτά νησιά, αν και γεωγραφικά κοντά στις ακτές της Μικράς Ασίας και με σημαντικό ελληνικό πληθυσμό, παρέμειναν στην τουρκική κυριαρχία. Η Συνθήκη προέβλεπε ειδικό καθεστώς αυτονομίας και προστασίας για τις μειονοτικές τους κοινότητες, το οποίο όμως στην πράξη δεν εφαρμόστηκε ποτέ πλήρως.

Η Κληρονομιά της Συνθήκης: Μια διαρκής αναφορά

Η Συνθήκη της Λωζάνης αποτέλεσε τη ληξιαρχική πράξη γέννησης της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας και καθόρισε το διεθνές νομικό πλαίσιο των σχέσεών της με την Ελλάδα. Παρά τις προσπάθειες για ειρήνη και σταθερότητα, οι όροι της Συνθήκης έχουν κατά καιρούς αποτελέσει πηγή εντάσεων και διενέξεων μεταξύ των δύο χωρών, ιδίως όσον αφορά την ερμηνεία των θαλάσσιων ζωνών, του εναέριου χώρου και του καθεστώτος των νησιών.

Εκατό χρόνια μετά την υπογραφή της, η Συνθήκη της Λωζάνης παραμένει ένα κεντρικό κείμενο αναφοράς για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, υπενθυμίζοντας τις ιστορικές συνθήκες που διαμόρφωσαν τα σύνορα και τις πολιτικές πραγματικότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.