Μάνος Ελευθερίου: Ο πολλαπλός δημιουργός που έγραφε “Μέσα σε μια Ομίχλη” – Πέθανε σαν σήμερα, 22 Ιουλίου το 2018

Ο Μάνος Ελευθερίου, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους πνευματικούς δημιουργούς της Ελλάδας, άφησε πίσω του ένα πολυσχιδές και ανεξίτηλο έργο. Αναγνωρισμένος στιχουργός τραγουδιών που άγγιξαν εκατομμύρια ψυχές, διακεκριμένος ποιητής, διεισδυτικός μυθιστοριογράφος, συγγραφέας παιδικών βιβλίων, αλλά και ιστορικός, ζωγράφος και επιμελητής φωτογραφικών λευκωμάτων, ο Ελευθερίου υπήρξε μια σπάνια περίπτωση ολοκληρωμένου καλλιτέχνη.

Σε μια χαρακτηριστική συνέντευξη που παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ το 2014, σκιαγράφησε τη φιλοσοφία πίσω από τη δημιουργική του διαδικασία: «Ποιο είναι, όμως, αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία; Όσα μας συμβαίνουν είναι απείρως πιο σημαντικά από όσα γράφουμε – αλλά δεν τα υπολογίζουμε. Όταν γράφω για ένα ζήτημα που με καίει, νομίζω πως θα βγει κάτι καλό -μια μπαλάντα, ας πούμε-αλλά σιγά-σιγά αρχίζω να αρρωσταίνω. Έχω εδώ και πολλά χρόνια την εντύπωση πως γράφω μέσα σε μιαν ομίχλη. Χωρίς να με κυνηγάει κανενός το αίμα, όποτε γράφω, ζω τις νύχτες του Μακμπέθ. Κακά, όμως, τα ψέματα: γράφω γιατί έτσι δίνω παράταση στη ζωή μου». Μια εξομολόγηση που αποκαλύπτει το βάθος και την προσωπική θυσία πίσω από κάθε του δημιουργία.

Τα πρώτα βήματα και η σχέση με τη Σύρο

Ο Μάνος Ελευθερίου γεννήθηκε στις 12 Μαρτίου 1938 στην Ερμούπολη της Σύρου, ένα νησί που σημάδεψε ανεξίτηλα την ψυχή και το έργο του. Η Σύρος, με την αρχοντιά και την ιστορία της, απεικονίστηκε και εξυμνήθηκε συχνά στα ποιήματα, τους στίχους και τις εικονογραφήσεις του. Το 1952, η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου ο νεαρός Μάνος θα ξεκινούσε την πνευματική του πορεία.

Το 1955, μια καθοριστική γνωριμία με τον σπουδαίο λογοτέχνη Άγγελο Τερζάκη τον παρότρυνε να παρακολουθήσει μαθήματα υποκριτικής ως ακροατής στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Έναν χρόνο αργότερα, γράφτηκε επίσημα στο Τμήμα Θεάτρου της φημισμένης Σχολής Σταυράκου, θέτοντας τα θεμέλια για την καλλιτεχνική του έκφραση.

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Η είσοδος στην ποίηση και τη δισκογραφία

Η ποιητική του φωνή δεν άργησε να αναδυθεί. Το πρώτο του ποίημα, με τον προφητικό τίτλο «Η τελική λύση», δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Νέα Πορεία» τον Μάρτιο του 1962. Την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε η πρώτη του ποιητική συλλογή, «Συνοικισμός», ενώ παράλληλα απέσπασε βραβείο σε ποιητικό διαγωνισμό του φοιτητικού περιοδικού «Πανσπουδαστική» – μια αναγνώριση ιδιαίτερα τιμητική, καθώς μέλη της κριτικής επιτροπής ήταν κορυφαίοι ποιητές όπως ο Γιάννης Ρίτσος, ο Νικηφόρος Βρεττάκος, ο Οδυσσέας Ελύτης και ο κριτικός Ανδρέας Καραντώνης.

Το 1962, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας στα Γιάννινα, ο Μάνος Ελευθερίου έγραψε τους πρώτους του στίχους. Ανάμεσά τους, ξεχωρίζει το αριστουργηματικό «Το τρένο φεύγει στις οκτώ», το οποίο αργότερα θα μελοποιούσε ο Μίκης Θεοδωράκης, χαρίζοντάς του αρία την αθανασία. Τον Οκτώβριο του 1963, ξεκίνησε την επαγγελματική του πορεία στο περιοδικό «Reader’s Digest», όπου παρέμεινε για δεκαέξι χρόνια. Παράλληλα, την περίοδο 1964-1965, εξέδωσε τις δύο πρώτες συλλογές διηγημάτων του, με τίτλους «Το διευθυντήριο» και «Η σφαγή», δείχνοντας την πολυπραγμοσύνη του.

Ο αείμνηστος Μάνος Ελευθερίου

Η πρώτη του επαφή με την ελληνική δισκογραφία έγινε το 1964, με το τραγούδι «Ρημαγμένοι κήποι (Το σπίτι γέμισε με λύπη)», σε μουσική του Χρήστου Λεοντή και ερμηνεία της Έφης Παναγιώτου. Ακολούθησαν ιστορικές συνεργασίες που σημάδεψαν το ελληνικό τραγούδι. Με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Δήμο Μούτση στο εμβληματικό «Άγιος Φεβρουάριος», και τον Γιάννη Μαρκόπουλο στον θρυλικό δίσκο «Θητεία», που περιλάμβανε τραγούδια όπως τα «Τα λόγια και τα χρόνια», «Μαλαματένια λόγια» και «Παραπονεμένα λόγια». Η ηχογράφηση της «Θητείας» ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 1973, διακόπηκε από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και κυκλοφόρησε τελικά το 1974, αποκτώντας συμβολική διάσταση.

Ο Μάνος Ελευθερίου έγραψε στίχους για περισσότερα από 400 τραγούδια, τα οποία μελοποίησαν μερικοί από τους σπουδαιότερους Έλληνες συνθέτες, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις («Η μπαλάντα του οδοιπόρου»), ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας, ο Γιάννης Σπανός («Κάτω απ’ τη μαρκίζα»), ο Γιώργος Ζαμπέτας («Μου ‘δωσες τον ουρανό»), ο Σταύρος Ξαρχάκος («Είναι αρρώστια τα τραγούδια»), ο Θάνος Μικρούτσικος («Άμλετ της Σελήνης»), ο Σταμάτης Κραουνάκης, ο Αντώνης Βαρδής και ο Γιώργος Χατζηνάσιος.

Μεταξύ των αμέτρητων επιτυχιών του, ξεχωρίζουν επίσης τα: «Το παλληκάρι έχει καημό» (Μίκης Θεοδωράκης), «Οι ελεύθεροι κι ωραίοι» (Σταύρος Κουγιουμτζής), «Έρημοι σταθμοί» (Διονύσης Τσακνής), «Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες» (Ηλίας Ανδριόπουλος), «Η διαθήκη» (Χρήστος Νικολόπουλος), «Μη χτυπάς σ’ ένα σπίτι κλειστό» (Λουκιανός Κηλαηδόνης) και «Ατέλειωτη εκδρομή» (Θανάσης Γκαϊφύλλιας).

Πεζογραφία, Ραδιόφωνο και αναγνώριση

Πέρα από την τεράστια προσφορά του στο τραγούδι, ο Μάνος Ελευθερίου επέδειξε αξιόλογο έργο και στην παιδική λογοτεχνία, γράφοντας και εικονογραφώντας παραμύθια. Επιμελήθηκε επίσης την έκδοση σημαντικών λευκωμάτων με θέμα τη Σύρο, όπως τα «Ενθύμιον Σύρας» και το τετράτομο «Θέατρο στην Ερμούπολη τον 20ο αιώνα, 1901-1921».

Τη δεκαετία του 1990, η φωνή του ακούστηκε και στο ραδιόφωνο, μέσω εκπομπών στο δημοτικό ραδιόφωνο της Αθήνας («Αθήνα 9, 84») και στο «Δεύτερο Πρόγραμμα» της ΕΡΤ.

Η είσοδός του στην πεζογραφία επισφραγίστηκε το 1994 με την πρώτη του νουβέλα, «Το άγγιγμα του χρόνου». Το 2004, δημοσίευσε το πρώτο του μυθιστόρημα, «Ο καιρός των χρυσανθέμων», το οποίο σημείωσε μεγάλη εκδοτική επιτυχία και τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας το 2005. Η συνολική του προσφορά στα γράμματα αναγνωρίστηκε το 2013, όταν βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.

Ο Μάνος Ελευθερίου διετέλεσε επίσης διευθυντής σύνταξης του φιλοσοφικού περιοδικού «Δευκαλίων» και για πολλά χρόνια υπήρξε υπεύθυνος και επιμελητής εκδόσεων στον εκδοτικό οίκο «Γνώση». Ήταν ενεργό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.

Ο Μάνος Ελευθερίου έφυγε από τη ζωή στις 22 Ιουλίου 2018, σε ηλικία 80 ετών, από ανακοπή καρδιάς, αφήνοντας πίσω του ένα δυσαναπλήρωτο κενό στα ελληνικά γράμματα και έναν πλούτο από λέξεις και μελωδίες που θα μας συντροφεύουν για πάντα.