Προφήτης Ηλίας: Η μεγάλη γιορτή της Ορθοδοξίας – Τα θαύματά του, οι παραδόσεις και τα έθιμα σε όλη την Ελλάδα

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Ο Προφήτης Ηλίας ήταν Ισραηλίτης προφήτης του Θεού, γιος του Σάβωκ, με καταγωγή από τη Θέσβη, ένα χωριό της περιοχής της Γαλαάδ. Έζησε στη γη της Γαλαάδ και έδρασε κατά την περίοδο του βασιλιά Αχαάβ, γύρω στον 9ο-10ο αιώνα π.Χ.

Το όνομα Ηλίας αποτελεί ελληνική μεταφορά του αντίστοιχου εβραϊκού ονόματος Ελιγιαχού (אליהו‎), το οποίο σημαίνει «Ο Θεός μου είναι Ο Γιαχβέ». Στην Ελλάδα είναι, φυσικά, εξαιρετικά δημοφιλές και πολλές είναι οι παραδόσεις στην χώρα μας γύρω από το όνομα, καθώς και αρκετές μαρτυρίες για θαύματα.

Η ιστορία και τα θαύματα ενός σπουδαίου Προφήτη

Ο Αχαάβ, βασιλιάς του Ισραήλ κατά την περίοδο του Προφήτη Ηλία, κατέτρεξε την παραδοσιακή πίστη του λαού. Ο Προφήτης Ηλίας, πιστός στον Θεό, έδειξε μεγάλο ζήλο, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να θανατώσει όλους τους ιερείς του δαίμονα Βάαλ χωρίς έλεος. Αυτό προκάλεσε την οργή της Ιεζάβελ, συζύγου του Αχαάβ, η οποία επιδίωξε να τον σκοτώσει. Φοβούμενος για τη ζωή του, ο Ηλίας διέφυγε πεζός από το όρος Κάρμηλος και ταξίδεψε μέχρι το όρος Χωρήβ στη χερσόνησο του Σινά, όπου βρήκε καταφύγιο σε ένα σπήλαιο.

Σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, αποδίδονται στον Προφήτη Ηλία διάφορα θαύματα. Κατέβασε τρεις φορές φωτιά από τον ουρανό (Γ’ Βασιλειών 18:39), εμπόδισε τη βροχή για τριάμισι χρόνια και ανέστησε τον νεκρό γιο της χήρας από τη Σαρεπτά. Στο όρος Χωρήβ λέγεται ότι είδε τον Θεό. Η παράδοση αναφέρει πως ο Προφήτης Ηλίας δεν πέθανε, αλλά ανελήφθη στον ουρανό με πύρινη άμαξα, αφήνοντας ως διάδοχό του τον μαθητή του, Ελισαίο. Επιπλέον, κατά τη Μεταμόρφωση του Ιησού, εμφανίστηκε στο όρος Θαβώρ μαζί με τον Μωυσή.

Η μνήμη του Προφήτη Ηλία τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 20 Ιουλίου, όχι ως κοίμηση, αλλά ως ανάληψή του. Ωστόσο, ο Απόστολος Παύλος αναφέρει ότι ο Ηλίας δεν ανελήφθη όπως ο Ιησούς, αλλά παρέμεινε ζωντανός στη γη με φθαρτό σώμα. Κατά την ερμηνεία αυτή, ο Προφήτης Ηλίας εμφανίστηκε στη Μεταμόρφωση ως εκπρόσωπος των ζώντων.

Ο Προφήτης Μαλαχίας και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψη μιλούν για δύο μάρτυρες που θα εμφανιστούν για να κηρύξουν εναντίον του Αντίχριστου. Σύμφωνα με μια ερμηνεία, αυτοί οι δύο μάρτυρες είναι ο Ηλίας και ο Ενώχ. Παρά τη μαρτυρία τους, θα νικηθούν και θα σκοτωθούν, λίγο πριν τη Δευτέρα Παρουσία.

Ποιους προστατεύει και ποια τα έθιμα

Στην ελληνική παράδοση, ο Προφήτης Ηλίας θεωρείται προστάτης των μυλωνάδων και των φουρνάρηδων, λόγω της σύνδεσής του με τον άνεμο και τη φωτιά. Αυτή η πεποίθηση πηγάζει από το συναξάρι του, όπου αναφέρεται η φωτιά που κατέβηκε από τον ουρανό, καθώς και οι προσευχές του για ανομβρία ή βροχή.

Σε περιόδους ανομβρίας, οι πιστοί πραγματοποιούν λιτανείες στον Προφήτη Ηλία, ακολουθώντας μια πανάρχαια παράδοση που εδράζεται στην Παλαιά Διαθήκη:

«Ηλίας προσηύξατο του μη βρέξει… και πάλιν προσηύξατο και ο ουρανός υετόν έδωκεν» (Ιακ. 5, 17-18). Η πίστη στη δύναμη του Αγίου να φέρει βροχή είναι διαδεδομένη σε όλη την Ελλάδα και ιδιαίτερα στη Βόρεια Ελλάδα.

Κατά τη λαϊκή παράδοση, ο Προφήτης Ηλίας δεν πάτησε ποτέ στον κάμπο. Έζησε στα βουνά και αναλήφθηκε στον ουρανό, γι’ αυτό και τα ξωκλήσια του βρίσκονται πάντα στις ψηλότερες κορυφές.

• Κεφαλονιά: Ο άγιος «δεν θάφτηκε σε χώμα» και εμφανίζεται μόνο σε βουνοκορφές, απ’ όπου ανασαίνει.
• Ταΰγετος: Την ημέρα της εορτής του, οι πιστοί ανεβαίνουν στην κορυφή του βουνού, ανάβουν φωτιές και ρίχνουν λιβάνι ως προσφορά. Όταν δουν τη φωτιά από τις γύρω περιοχές, απαντούν ανάβοντας και δικές τους και γιορτάζουν με χορούς και πηδήματα πάνω από τις φλόγες.

Στη Θράκη και τη Μακεδονία, ο Προφήτης Ηλίας θεωρείται προστάτης από τις καταιγίδες, τη βροντή και τον κεραυνό. Οι πρόσφυγες από τη Βόρεια Θράκη, που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα μετά το 1923, διατήρησαν το έθιμο του κουρμπανιού, μιας θυσιαστικής προσφοράς προς τιμήν του αγίου, με σκοπό να ευλογηθεί η σοδειά και να προστατευθούν οι καλλιέργειες.

Οι ερευνητές βρίσκουν ομοιότητες μεταξύ του Προφήτη Ηλία και του Δία, του νεφεληγερέτη των αρχαίων Ελλήνων. Όπως ο Δίας, έτσι και ο Προφήτης Ηλίας συνδέεται με τους κεραυνούς, τη βροντή και τη βροχή. Δεν είναι τυχαίο ότι η γιορτή του πέφτει στις 20 Ιουλίου, την περίοδο των «κυνικών καυμάτων», όταν το καλοκαίρι είναι στο αποκορύφωμά του.

Σε παραδόσεις από τη Δυτική Μακεδονία και τη Βουλγαρία, ο Προφήτης Ηλίας θεωρείται διώκτης δαιμονικών πλασμάτων, όπως η λάμια, που απειλεί τη σοδειά. Σε πολλούς θρύλους, απεικονίζεται να κάθεται σε χρυσό άρμα και να κυνηγάει δράκους που καταστρέφουν τα γεννήματα, ρίχνοντάς τους κεραυνούς.

Στον Πεντάλοφο και τον Βυθό, περιοχές του Άνω Βοΐου Κοζάνης, κάθε χρόνο στις 20 Ιουλίου, οι κάτοικοι ξεκινούν πριν την αυγή για το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία. Η πρώτη οικογένεια που θα φτάσει εκεί θεωρείται ευλογημένη και πιστεύεται ότι έχει τη χάρη του αγίου για την υπόλοιπη χρονιά.

Στη λαϊκή παράδοση, ο Προφήτης Ηλίας θεωρείται φύλακας της φύσης και των καιρικών φαινομένων. Είναι ο άγιος που στέκεται στις κορυφές των βουνών, βλέπει μακριά, φέρνει τη βροχή όταν η γη τη χρειάζεται και προστατεύει τους ανθρώπους από κεραυνούς, φωτιά και ξηρασία.