Οι καύσωνες γίνονται ολοένα πιο θανατηφόροι λόγω κλιματικής αλλαγής: Πώς θα προστατευτούμε από ηλίαση και θερμοπληξία

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Οι καύσωνες δεν είναι πλέον ένα σπάνιο ή παροδικό φαινόμενο του καλοκαιριού. Τα τελευταία χρόνια, καταγράφονται με ολοένα και μεγαλύτερη συχνότητα, ένταση και διάρκεια, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, την οικονομία και το περιβάλλον. Η κλιματική αλλαγή έχει μετατρέψει τον παραδοσιακό καύσωνα σε μια από τις πιο ύπουλες και θανατηφόρες απειλές των ημερών μας. Πίσω από τους αριθμούς και τα ρεκόρ θερμοκρασίας, κρύβονται ζωές που χάνονται και κοινωνίες που δοκιμάζονται.

Η κλιματική αλλαγή «ψήνει» τον πλανήτη

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ακραία θερμοκρασία σκότωσε 2.300 ανθρώπους σε 12 μεγαλουπόλεις της Ευρώπης, μεταξύ τους και η Αθήνα, όταν οι θερμοκρασίες σημείωναν μεγάλη άνοδο σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο μεταξύ 23 Ιουνίου και 2 Ιουλίου. Οι ειδικοί αποδίδουν 1.500 θανάτους στην κλιματική κρίση, η οποία έχει προκαλέσει υπερθέρμανση του πλανήτη και έχει εντείνει τη διάρκεια και την ένταση καυσώνων.

Το Μιλάνο είναι η πόλη που αντιμετωπίζει το οξύτερο πρόβλημα σε απόλυτους αριθμούς, με 317 από τους 499 θανάτους από υπερβολική ζέστη να αποδίδονται στην κλιματική κρίση, με το Παρίσι και τη Βαρκελώνη να ακολουθούν. Το Λονδίνο κατέγραψε 273 θανάτους από τη ζέστη, 171 από τους οποίους οι ερευνητές αποδίδουν στην κλιματική αλλαγή εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας.

«Η μελέτη δείχνει γιατί οι καύσωνες είναι γνωστοί ως “σιωπηλοί δολοφόνοι”. Παρότι σχετικά λίγοι θάνατοι αναφέρθηκαν σε Ισπανία, Γαλλία και Ιταλία, χιλιάδες ακόμη άνθρωποι εκτιμάται ότι πέθαναν ως αποτέλεσμα των ακραίων θερμοκρασιών», λέει ο επιδημιολόγος της Σχολής Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου, Μάλκολμ Μίστρι. Ανάλυση των δεδομένων του ινστιτούτου World Weather Attribution, τα οποία δεν έχουν υποβληθεί σε επιστημονική επιθεώρηση για εξέταση και δημοσίευση, δείχνει ότι η κλιματική κρίση ευθύνεται για τα δύο τρίτα των θανάτων αυτών.

Οι ηλικιωμένοι εμφάνισαν τη μεγαλύτερη θνησιμότητα, σύμφωνα με τη μελέτη, με 88% των θανάτων αυτών να καταγράφονται σε πολίτες άνω των 65 ετών. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η ακραία ζέστη αποτελεί υποτιμημένη απειλή, καθώς τα περισσότερα θύματα υπέκυψαν στα σπίτια τους ή σε νοσοκομεία, μακριά από τα βλέμματα της κοινωνίας και των μέσων ενημέρωσης.

«Οι καύσωνες δεν αφήνουν πίσω τους τις καταστροφές πυρκαγιών ή καταιγίδων. Οι επιπτώσεις τους είναι λιγότερο ορατές, αλλά σιωπηλά καταστροφικές. Μια μεταβολή θερμοκρασίας δύο ή τριών βαθμών Κελσίου μπορεί να σημάνει τη διαφορά μεταξύ ζωής ή θανάτου για χιλιάδες ανθρώπους», λέει ο κλιματολόγος Μπεν Κλαρκ στο Πανεπιστήμιο Ιμπίριαλ του Λονδίνου. Οι επιστήμονες υπολόγισαν τριπλάσιους θανάτους από τις ακραίες θερμοκρασίες στα τέλη Ιουνίου σε σχέση με τη θνησιμότητα ενός υποθετικού κόσμου, στον οποίο ο άνθρωπος δεν θα είχε υπερθερμάνει τον πλανήτη.

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν επιδημιολογικά πρότυπα για να υπολογίσουν τη θνησιμότητα εξαιτίας της ζέστης σε πόλεις όπως το Παρίσι, το Λονδίνο, τη Μαδρίτη και τη Ρώμη, σε χρονικό διάστημα δέκα ημερών. Συνέκριναν τότε τη θνησιμότητα με εκείνη ενός υποθετικού κόσμου, στον οποίο ο άνθρωπος δεν θα είχε υπερθερμάνει τον πλανήτη χρησιμοποιώντας ορυκτά καύσιμα και καταστρέφοντας τη φύση.

Η ομάδα προειδοποίησε ότι η σχέση μεταξύ θερμοκρασίας και θανάτων που χρησιμοποίησαν στο πρότυπό τους προήλθε από τοπικά στοιχεία θανάτων μέχρι το 2019 και δεν μπορεί έτσι να αποτυπώσει αξιόπιστα πως κάτοικοι σε κάθε πόλη προσαρμόστηκαν στις αυξημένες θερμοκρασίες.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η κλιματική απορρύθμιση οδήγησε σε άνοδο της θερμοκρασίας της τάξης των τεσσάρων βαθμών Κελσίου σε ορισμένες πόλεις, προκαλώντας 1.500 επιπλέον θανάτους. Η θνησιμότητα στον πρόσφατο ευρωπαϊκό καύσωνα υπήρξε μεγαλύτερη από εκείνη μεγάλων φυσικών καταστροφών σχετιζόμενων με την κλιματική αλλαγή, όπως οι πλημμύρες στην Ισπανία το 2024 με 224 νεκρούς και αυτές στη βορειοδυτική Ευρώπη το 2021, που σκότωσαν 243 άτομα.

Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι περίπου 44.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο στην Ευρώπη εξαιτίας της ζέστης. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ο μεγάλος αριθμός νεκρών (2.300) από έναν και μόνο καύσωνα σε δώδεκα πόλεις σημαίνει ότι το φετινό καλοκαίρι μπορεί να είναι από τα πιο επικίνδυνα.

Η ευρωπαϊκή υπηρεσία δορυφορικής παρατήρησης «Κοπέρνικος» ανέφερε τον περασμένο μήνα ότι ο Ιούνιος υπήρξε ο τρίτος θερμότερος στην Ιστορία και ότι πρωτοφανής θαλάσσιος καύσωνας έπληττε τη δυτική Μεσόγειο. Η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας ήταν η υψηλότερη που έχει ποτέ καταγραφεί Ιούνιο μήνα, με 27 βαθμούς Κελσίου.

Η υπηρεσία «Κοπέρνικος» κατέγραψε επίσης μεγάλη αύξηση στον αριθμό των επικίνδυνων «τροπικών νυκτών», όταν η μέση θερμοκρασία δεν υποχωρεί κάτω από 20 βαθμούς, στερώντας τον ύπνο των κατοίκων. Τμήματα της Ισπανίας υπέστησαν μέχρι και 24 τροπικές νύχτες τον τελευταίο μήνα, 18 περισσότερες από τον μέσο όρο για τον μήνα αυτό.

Η υποδιευθύντρια της υπηρεσίας «Κοπέρνικος», Σαμάνθα Μπέρτζες, αναφέρει ότι οι θερμοκρασίες – ρεκόρ στη Μεσόγειο ενισχύουν τους καύσωνες σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. «Σε έναν θερμαινόμενο κόσμο, οι καύσωνες θα γίνουν πιο συχνοί, έντονοι και θα επηρεάζουν μεγαλύτερο ποσοστό πολιτών σε όλη την Ευρώπη», σημειώνει. Ανάλυση του ινστιτούτου Mercator Ocean έδειξε ότι τα δύο τρίτα της Μεσογείου επλήγησαν από θαλάσσιους καύσωνες με πρωτοφανή διάρκεια και ένταση.

Χρήσιμες πληροφορίες για την αντιμετώπιση της ηλίασης και της θερμοπληξίας

Σε υψηλές θερμοκρασίες το σώμα αποβάλλει θερμότητα περιορίζοντας τις καύσεις του. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την αγγειοδιαστολή των μικρών αγγείων, την εφίδρωση (ιδρώτας) και τη γρήγορη αναπνοή. Η αποβολή θερμότητας γίνεται με αγωγή , με ακτινοβολία και με εξάτμιση. Κατά την παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο, οι ομοιοστατικοί μηχανισμοί του σώματος υφίστανται κόπωση. Ο οργανισμός παράγει ή αποκτά περισσότερη θερμότητα από ότι μπορεί να ελέγξει. Αυτός είναι κυρίως ο λόγος που στις περιπτώσεις ηλίασης παρουσιάζεται πυρετός.

Πρόληψη

• Να αποφεύγεται η έκθεση στον ήλιο, ειδικά στις ώρες 10.30- 17.00
• Αναζήτηση σκιερών και δροσερών τόπων, ελαφρύ ντύσιμο και ανοιχτόχρωμα ρούχα
• Οπωσδήποτε καπέλο και γυαλιά ηλίου
• Χρήση αντηλιακού πολλές φορές και με υψηλό δείκτη προστασίας (δε μας προφυλάσσει από την ηλίαση αλλά από τα εγκαύματα)
• Άφθονη λήψη υγρών σε τακτά χρονικά διαστήματα
• Σε έντονη εφίδρωση, λήψη αλατιού για να κρατηθεί το επίπεδο των ηλεκτρολυτών στον οργανισμό.
• Αποφυγή οινοπνευματωδών ποτών
• Ελαφριά γεύματα με πολλά φρούτα και λαχανικά
• Όχι βαριά σωματική εργασία σε ζεστούς χώρους, αποφυγή μεγάλων διαδρομών με μέσα μαζικής μεταφοράς

Πρώτες βοήθειες- θεραπεία

Αρχικά, η απομάκρυνση από τον ήλιο είναι το σημαντικότερο.Ο πάσχων από ηλίαση πρέπει να παραμένει σε δροσερό μέρος, να απαλλαχθεί από στενά ρούχα, να πιεί υγρά (χωρίς ζάχαρη) και να λάβει αντιπυρετικά σε περίπτωση πυρετού. Συνήθως η τοποθέτηση κρύας κομπρέσας στον αυχένα βοηθάει στην πτώση της θερμοκρασίας.

Ένα δροσερό μπάνιο και ενυδάτωση με αλατόνερο (ένα κουταλάκι γλυκού αλάτι σε ένα λίτρο νερό) βοηθούν τη διατήρηση των υγρών και ηλεκτρολυτών (γιατί λόγω του ιδρώτα φεύγει το αλάτι από το σώμα). Μην δίνετε υγρά εάν το άτομο κάνει εμετό ή εάν έχει ναυτία, υπνηλία, μειωμένη εγρήγορση. Είναι προτιμότερο στις περιπτώσεις αυτές να αναζητούμε ιατρική βοήθεια.

Στη περίπτωση της θερμοπληξίας ο ασθενής είναι σοβαρά πάσχων και πρέπει άμεσα να μεταφέρεται σε νοσηλευτικό ίδρυμα, όπου γίνεται θεραπεία με ενδοφλέβια χορήγηση υγρών και εντατική παρακολούθηση των ζωτικών παραμέτρων. Κατά τη μεταφορά καλό είναι να δημιουργείται ψυχρό περιβάλλον (ανεμιστήρας, κλιματιστικό, παγωμένες κομπρέσες).