Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος: Λειψυδρία, η νέα μας εθνική πρόκληση – Η Ελ. Φελώνη αποκλειστικά στο Athensmagazine.gr
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος (5/6), η Δρ. Ελισάβετ Φελώνη, Υδρολόγος – διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, μίλησε αποκλειστικά στο Athensmagazine.gr και στη δημοσιογράφο Ελεωνόρα – Βασιλική Πατρικαλάκη.
Ολόκληρη η συνέντευξη που παραχώρησε η Δρ. Ελισάβετ Φελώνη αποκλειστικά στο Athensmagazine.gr
Τα φυσικά φαινόμενα γίνονται όλο και πιο έντονα, μια βροχόπτωση δεν είναι πλέον απλή υπόθεση, βλέπουμε ενημερώσεις από το 112 όλο και πιο συχνά. Θεωρείτε ότι υπάρχει τρόπος σε επίπεδο ανθρώπινης παρέμβασης προκειμένου να ανασταλεί αυτή η απότομη κλιμάκωση των φαινομένων;
Η αύξηση στη συχνότητα και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων αποτελεί πλέον τη νέα μας κανονικότητα – και αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ίδιες μας τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Η αλόγιστη παρέμβαση στο περιβάλλον, η υπερκατανάλωση και η ανεπαρκής λήψη μέτρων μάς έχουν οδηγήσει σε μια εξαιρετικά κρίσιμη καμπή. Δεν είναι τυχαίο ότι οι επιστημονικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για σοβαρή δυσκολία – αν όχι αδυναμία – επίτευξης των στόχων μείωσης των εκπομπών μέχρι το 2030. Η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας συνεχίζεται και η διεθνής πολιτική βούληση, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πρόσφατη στροφή των ΗΠΑ, δεν αρκεί για να αντιστρέψει την κατάσταση.
VIRAL
Σε αυτό το σκηνικό, ο πλήρης έλεγχος ή η αναστροφή της κλιματικής αλλαγής φαντάζει – ρεαλιστικά – ουτοπία. Όμως μπορούμε και πρέπει να στοχεύσουμε στον μετριασμό των συνεπειών, μέσα από μια διπλή στρατηγική: παγκόσμιου συντονισμού και τοπικής ανθεκτικότητας. Μόνο εάν αποκτήσει πραγματικά παγκόσμιο χαρακτήρα η προσπάθεια, και ταυτόχρονα υλοποιηθούν πρακτικές παρεμβάσεις σε τοπικό επίπεδο, μπορούμε να ελπίζουμε σε κοινωνίες, υποδομές και περιοχές λιγότερο ευάλωτες.
Στο μέτωπο των πλημμυρών, η πρόληψη είναι κρίσιμη. Απαιτούνται επενδύσεις σε νέες, ανθεκτικές υποδομές που θα θωρακίσουν τις πιο ευάλωτες ζώνες, αλλά και ένας εντελώς διαφορετικός σχεδιασμός του δημόσιου χώρου. Χρειαζόμαστε έξυπνες, μικρής κλίμακας παρεμβάσεις, ακόμη και σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου, για τον έλεγχο των απορροών. Πράσινες στέγες, διαπερατά υλικά, αστικοί ταμιευτήρες, φυσικά φράγματα – όλα αυτά δεν είναι θεωρητικά σενάρια, είναι εργαλεία που ήδη εφαρμόζονται σε πόλεις του εξωτερικού με μετρήσιμα αποτελέσματα.
Παράλληλα, το ανθρώπινο κεφάλαιο είναι η μεγαλύτερη δύναμη και η πρώτη μας γραμμή άμυνας. Η στοχευμένη εκπαίδευση, η ευαισθητοποίηση και – κυρίως – η έγκαιρη και έγκυρη προειδοποίηση, όπως συμβαίνει με το σύστημα 112, είναι κρίσιμοι πυλώνες διαχείρισης κρίσεων. Η δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ κράτους και πολιτών είναι προϋπόθεση για την αποτελεσματική προσαρμογή. Η κλιματική κρίση δεν μπορεί να περιμένει. Η προσαρμογή δεν είναι πολυτέλεια· είναι μονόδρομος. Και όσο πιο γρήγορα το καταλάβουμε, τόσο περισσότερα μπορούμε να προστατεύσουμε.
Η κλιματική κρίση και οι έντονες ξηρασίες σε συνδυασμό με τη λειψυδρία, βλέπουμε ότι αποτελούν σημαντικό πρόβλημα στη χώρα μας. Βλέπουμε αγρότες οι οποίοι αποφασίζουν να μειώσουν την παραγωγή, περιοχές όπως η Κρήτη και τα νησιά στα οποία το νερό δεν επαρκεί. Πόσο μεγάλο πρόβλημα θεωρείτε τη λειψυδρία σε βάθος 20ετίας για την Ελλάδα; Ποια μέτρα θα προτείνατε;
Πράγματι, η λειψυδρία δεν αποτελεί πλέον ένα θεωρητικό σενάριο για κάποια μακρινή χώρα ή μια αφηρημένη απειλή του μέλλοντος. Είναι εδώ, μπροστά μας, και εξελίσσεται με ρυθμούς που μας ξεπερνούν. Η φετινή χρονιά, όπως και προηγούμενες, ανέδειξε με έντονο τρόπο το πρόβλημα, καθώς σε πολλές περιοχές – από την Κρήτη μέχρι τα νησιά και την ενδοχώρα – η διαθεσιμότητα νερού δεν επαρκεί ούτε για τις βασικές ανάγκες. Οι αγρότες βλέπουν την παραγωγή τους να συρρικνώνεται, ενώ κρίσιμοι κλάδοι όπως ο τουρισμός και η αγροδιατροφή αρχίζουν να απειλούνται ευθέως.
Οι εκτιμήσεις των ειδικών για τις επόμενες δύο δεκαετίες δεν αφήνουν περιθώριο εφησυχασμού: προβλέπονται ηπιότεροι χειμώνες, σημαντική μείωση των χιονοπτώσεων που είναι πολύτιμες για την ανατροφοδότηση των υδάτινων αποθεμάτων, περιορισμένες βροχοπτώσεις σε αρκετές περιοχές και, βεβαίως, αυξημένες θερμοκρασίες κατά τους θερινούς και φθινοπωρινούς μήνες, με περισσότερες ημέρες καύσωνα. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με την αυξημένη ζήτηση, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα.
Γι’ αυτό και η διαχείριση του νερού πρέπει να τεθεί σε απόλυτη προτεραιότητα. Χρειαζόμαστε επειγόντως ένα χωροευαίσθητο σχέδιο ανάπτυξης νέων υποδομών, αλλά και βελτίωσης των υφιστάμενων, προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Ταυτόχρονα, πρέπει να επενδύσουμε σοβαρά στη μείωση της κατανάλωσης, μέσα από την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, αλλά και στοχευμένη ενημέρωση προς ομάδες-κλειδιά: από την εκπαιδευτική κοινότητα που θα καλλιεργήσει μια νέα κουλτούρα χρήσης του νερού, έως τους αγρότες και τους επιχειρηματίες στον τομέα του τουρισμού, που μπορούν να κάνουν τη διαφορά αν ενσωματώσουν σύγχρονες πρακτικές εξοικονόμησης.
Εξαιρετικής σημασίας είναι και η αξιοποίηση του ανακυκλωμένου νερού από την επεξεργασία λυμάτων – μια πηγή που συχνά παραμένει αναξιοποίητη, ενώ θα μπορούσε να καλύψει τοπικές ανάγκες, ειδικά σε περιόδους έντονης πίεσης στους φυσικούς πόρους. Είναι πραγματικά κρίμα να καταλήγει το νερό αυτό στη θάλασσα, ενώ έχει ήδη υποστεί επεξεργασία και θα μπορούσε να καλύψει δευτερεύουσες, αλλά σημαντικές χρήσεις.
Τέλος, ας μην ξεχνάμε την αξία του βρόχινου νερού στις πόλεις μας. Το διεθνές παράδειγμα μάς δείχνει ότι μπλε-πράσινες υποδομές όχι μόνο βελτιώνουν το μικροκλίμα, αλλά μειώνουν και τον πλημμυρικό κίνδυνο, αποθηκεύοντας πολύτιμες ποσότητες που μπορούν στη συνέχεια να αξιοποιηθούν, για παράδειγμα, στο πότισμα του αστικού πρασίνου. Η πρόκληση είναι μεγάλη, αλλά δεν είναι ανυπέρβλητη. Αρκεί να αντιμετωπίσουμε το νερό ως αυτό που είναι: όχι δεδομένο, αλλά ως έναν κρίσιμο, πεπερασμένο πόρο που οφείλουμε να προστατεύσουμε σήμερα, για να τον έχουμε αύριο.
Σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή νομοθεσία, θεωρείτε ότι η Ελλάδα έχει λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσει βιωσιμότητα και επάρκεια υδάτινων πόρων για τα επόμενα χρόνια;
Η Ε.Ε. έχει θέσει συγκεκριμένες αρχές για τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, τις οποίες και ακολουθεί, έστω και με καθυστερήσεις, η Ελλάδα. Ωστόσο, τα δεδομένα έχουν αλλάξει ραγδαία και απαιτούνται πιο ριζοσπαστικές πολιτικές και άμεση ενεργοποίηση. Η Ελλάδα δεν μπορεί να αρκείται στη συμμόρφωση με τις ελάχιστες απαιτήσεις – πρέπει να αναλάβει ρόλο πρωτοπόρου, τόσο λόγω της γεωγραφικής της ιδιαιτερότητας όσο και λόγω του αυξανόμενου κινδύνου για άνιση κατανομή των διαθέσιμων υδάτων. Το νερό δεν είναι πια αυτονόητο. Είναι το ύστατο κοινό αγαθό και ταυτόχρονα η αναγκαία προϋπόθεση για να μπορέσουμε να επιβιώσουμε και να προοδεύσουμε ως χώρα. Είναι η νέα μας εθνική πρόκληση και ίσως η σημαντικότερη.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, πείτε μας μια ευχή και μια πρωτοβουλία που θα θέλατε να υλοποιηθεί τα επόμενα χρόνια.
Εύχομαι η δική μας γενιά να μπορέσει, κάποτε, να γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος όχι ως ημέρα προβληματισμού και αφύπνισης, αλλά ως γιορτή για όλα όσα έχουμε καταφέρει συλλογικά για τη φύση, τον πλανήτη, την ίδια την ανθρωπότητα. Να φτάσουμε σε ένα σημείο που θα κοιτάμε το μέλλον με αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία, γιατί θα έχουμε ήδη αλλάξει πορεία. Ως πρωτοβουλία, θα ήθελα να δω την εφαρμογή ενός εθνικού σχεδίου για βιώσιμες πόλεις: με ανασχεδιασμό του δημόσιου χώρου, προστασία της βιοποικιλότητας, έξυπνες περιβαλλοντικές υποδομές και πράσινες επενδύσεις που θα αλλάξουν την καθημερινότητα των πολιτών και την περιβαλλοντική τους συνείδηση.
0 ΣΧΟΛΙΑ