Ιωάννης ο Βαπτιστής: Η τρίτη εύρεση της τιμίας κεφαλής του και η μεταφορά της

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η σημερινή (25/5) ημέρα μπορεί να μην περιλαμβάνει τον εορτασμό ενός συγκεκριμένου ονόματος σύμφωνα με το εορτολόγιο, όμως ο Ιωάννης ο Βαπτιστής και Πρόδρομος έχει την τιμητική του για συγκεκριμένο λόγο.

Η τίμια κεφαλή του Ιωάννη του Βαπτιστή, κρυμμένη επί πολλά έτη, αποκαλύφθηκε από τα βάθη της γης, λάμποντας σαν χρυσάφι. Αρχικά φυλασσόταν σε ειδική στάμνα, αλλά αργότερα ανευρέθη μέσα σε αργυρό αγγείο, τοποθετημένο σε ιερό τόπο. Η εύρεση πραγματοποιήθηκε έπειτα από αποκάλυψη που έλαβε ένας ιερέας από τα Κόμανα της Καππαδοκίας, ο οποίος, μέσα από ιερή οπτασία, είδε το ακριβές σημείο όπου βρισκόταν.

Από τον τόπο της ανακάλυψης, η τίμια κεφαλή μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, στη Μονή του Στουδίου. Εκεί την υποδέχθηκαν με μεγαλοπρέπεια ο αυτοκράτορας, ο Πατριάρχης και ο πιστός, ευλαβής λαός της Βασιλεύουσας, αποδίδοντας τις πρέπουσες τιμές.

Η ιστορία και οι γιορτές του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή

Ο Άγιος Ιωάννης, γνωστός ως ο τελευταίος και μεγαλύτερος από τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, κατέχει ξεχωριστή θέση στη χριστιανική παράδοση. Ονομάζεται «Πρόδρομος» επειδή, με το κήρυγμα και το έργο του, προανήγγειλε τον ερχομό του Ιησού Χριστού. Παράλληλα, φέρει τον τίτλο «Βαπτιστής» διότι βάπτιζε ανθρώπους στον ποταμό Ιορδάνη, ενώ είχε την τιμή να βαπτίσει και τον ίδιο τον Ιησού.

Το βάπτισμα του Ιωάννη ήταν μια συμβολική τελετή καθαρμού για εκείνους που προσέρχονταν με μετάνοια. Ωστόσο, αποτέλεσε επίσης προτύπωση του χριστιανικού βαπτίσματος, όπως επιβεβαιώνεται από τα ίδια του τα λόγια: «Εγώ μεν εβάπτισα υμάς εν ύδατι, αυτός δε βαπτίσει υμάς εν Πνεύματι Αγίω» (Μάρκος α’ 8).

Ο Ιωάννης, το όνομα του οποίου προέρχεται από τον εξελληνισμένο τύπο του εβραϊκού «Γιοχανάν», που σημαίνει «παρά Θεού εύρον χάριν», γεννήθηκε με θαυματουργικό τρόπο από τον ιερέα Ζαχαρία και τη γηραιά Ελισάβετ. Ήταν συγγενής του Ιησού Χριστού από την πλευρά της μητέρας του και έξι μήνες μεγαλύτερός του.

Από νεαρή ηλικία, ο Ιωάννης επέλεξε έναν ασκητικό τρόπο ζωής στην έρημο, αφιερώνοντας τη ζωή του στον Θεό. Με θάρρος κατέκρινε την αδικία και την ηθική παρακμή της εποχής, γεγονός που τον οδήγησε σε σύγκρουση με τον τοπάρχη της Ιουδαίας, Ηρώδη Αντύπα. Ο Ηρώδης, ο οποίος συζούσε παράνομα με την Ηρωδιάδα, σύζυγο του αδελφού του, Ηρώδη Φιλίππου, φυλάκισε τον Ιωάννη εξαιτίας των ελέγχων του. Μετά από απαίτηση της Σαλώμης, κόρης της Ηρωδιάδας, που καθοδηγήθηκε από τη μητέρα της, ο Ιωάννης αποκεφαλίστηκε ως «δώρο γενεθλίων» – μια απόφαση που ο Ηρώδης έλαβε για να ικανοποιήσει την Ηρωδιάδα (Μάρκος στ’ 25).

Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής είναι από τους πιο αγαπητούς αγίους στην Ελλάδα. Θεωρείται προστάτης της κουμπαριάς και όσων πάσχουν από ελονοσία. Το όνομά του είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα βαφτιστικά ονόματα στη χώρα και έχει γεννήσει πολλά επώνυμα. Πλήθος εκκλησιών, εξωκλησιών και οικισμών φέρουν το όνομά του, μαρτυρώντας την ιδιαίτερη τιμή που του αποδίδεται.

Η μνήμη του τιμάται από τον Χριστιανισμό έξι φορές τον χρόνο:

• 7 Ιανουαρίου, Σύναξη του Τιμίου Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου.
• 24 Φεβρουαρίου, Α’ και Β’ Εύρεσις της τιμίας κεφαλής του αγίου προφήτου, προδρόμου και βαπτιστού Ιωάννου.
• 25 Μαΐου, Γ’ Εύρεσις της τιμίας κεφαλής του αγίου προφήτου, προδρόμου και βαπτιστού Ιωάννου.
• 24 Ιουνίου, Γενέθλιον του Τιμίου Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου. Την παραμονή της εορτής κυριαρχούν πυρολατρικά έθιμα (Φωτιές τ’ Αϊγιαννιού).
• 29 Αυγούστου, Αποτομή της κεφαλής του Τιμίου Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου. Η ημέρα θεωρείται πένθιμη και συνδέεται με αυστηρή νηστεία.
• 23 Σεπτεμβρίου, Σύλληψις Τιμίου Προδρόμου.

Τα έθιμα για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή

Στον Άγιο Πρόδρομο της Χαλκιδικής λαμβάνει χώρα το δρώμενο των Φούταρων. Την παραμονή των Φώτων νεαροί άντρες λένε τα κάλαντα μαζεύοντας κρέας, λουκάνικα και χρήματα και την ημέρα τ’ Αι – Γιαννιού χορεύουν στην πλατεία του χωριού. Όταν κάνουν διάλειμμα τρέχουν να πάρουν από ένα ρόπαλο και όταν ξαναμπαίνουν στο χορό πετούν τα ρόπαλα ψηλά, σφυρίζοντας με όλη τους τη δύναμη για να σηματοδοτήσουν το τέλος του εορταστικού Δωδεκαημέρου.

Στη Γαλάτιστα της Χαλκιδικής, το διήμερο των Φώτων και τ’ Άι – Γιαννιού αναβιώνουν τα έθιμα της καμήλας και του γάμου της Μανιώς. Και τα δυο έχουν ιστορικές ρίζες από την εποχή της Τουρκοκρατίας και αφορούν την απαγωγή μιας χριστιανής κοπέλας από τον γιο του τούρκου αγά και το τέχνασμα για να την αρπάξει ο αγαπητικός της και να την παντρευτεί, που δεν ήταν άλλο από το ομοίωμα μιας καμήλας στο οποίο κρύβει την αγαπημένη του μαζί με τους φίλους του που τον βοηθούν στο εγχείρημά του.

Την ημέρα των Φώτων γίνεται η αναπαράσταση του γεγονότος. Έξι άνδρες μπαίνουν κάτω από ένα ομοίωμα καμήλας και κουνώντας κουδούνια και τραγουδώντας βαδίζουν ρυθμικά. Την επομένη ημέρα, τ’ Άι Γιαννιού, στήνεται ο Γάμος της Μανιώς, δηλαδή της κοπέλας που απελευθερώθηκε, και αναπαριστάται ο γάμος της, με παραδοσιακή μουσική, όπου κυριαρχούν οι ζουρνάδες και τα νταούλια.

Στις 29 Αυγούστου γίνεται μεγάλο πανηγύρι στο χωριό Βαπτιστής (πρώην Γκούρα) των Βορείων Τζουμέρκων, που ολοκληρώνεται με το χορευτικό έθιμο «Κύκλες», που χάνεται στα βάθη των αιώνων.