9 Απριλίου 2000: Η νύχτα της μεγάλης ανατροπής – Όταν κοιμηθήκαμε με ΝΔ και… ξυπνήσαμε με ΠΑΣΟΚ

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Την 9η Απριλίου 2000, οι Ελληνίδες και οι Έλληνες βίωσαν μια εκλογική αναμέτρηση που δεν είχε προηγούμενο, σηματοδοτώντας μια ξεχωριστή στιγμή στην πολιτική ιστορία της χώρας. Και τούτο, διότι ο τελικός νικητής εκείνων των εκλογών ήταν άλλος από αυτόν που προπορευόταν τις πρώτες ώρες αφότου έκλεισαν οι κάλπες και είδαν το φως της δημοσιότητας τα exit poll των εταιρειών δημοσκοπήσεων.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την πρώτη εικόνα που είχε αρχίσει να σχηματίζεται, νικητής των εκλογών, έστω και οριακά, θα ήταν ο Κώστας Καραμανλής, κάτι που σήμαινε ότι η Νέα Δημοκρατία θα επέστρεφε στην εξουσία ύστερα από 7 χρόνια, μετά την ήττα της στις εθνικές εκλογές του 1993.

Μάλιστα, λίγο μετά το πέρας της εκλογικής διαδικασίας ο Κώστας Καραμανλής, μαζί με το στενό του συνεργάτη και εκπρόσωπο τύπου της ΝΔ, Άρη Σπηλιωτόπουλο, έφθασε αισιόδοξος στα κεντρικά γραφεία του κόμματος, όπου είχαν ήδη συγκεντρωθεί δεκάδες γαλάζιοι οπαδοί, προκειμένου να στήσουν πανηγύρι για τη νίκη που κατά τα φαινόμενα είχε έρθει.

Κόρνες, σημαίες, σαμπάνιες, φωνές και δάκρυα χαράς συνέθεταν το σκηνικό μπροστά από τα γραφεία της Νέας Δημοκρατίας, όπου επικρατούσε πανηγυρική ατμόσφαιρα. Αντίθετα, στη Χαριλάου Τρικούπη το κλίμα ήταν βαρύ. Τα κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ έφταναν στα γραφεία σκυθρωπά, αμήχανα και σιωπηλά.

Η εκλογική βραδιά ξεκίνησε ήρεμα, με το ενδιαφέρον να μην επικεντρώνεται στο ποιος θα κερδίσει, αλλά στη διαφορά που θα χωρίσει τη Νέα Δημοκρατία, η οποία φαινόταν να προηγείται, από το δεύτερο ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε δραματικά όταν ο Κώστας Λαλιώτης εμφανίστηκε απροειδοποίητα και προκάλεσε αίσθηση, ζητώντας από όλους να κάνουν υπομονή και να περιμένουν.

Πράγματι, μέχρι τις 22:00 η Νέα Δημοκρατία διατηρούσε σταθερό προβάδισμα στη ροή των αποτελεσμάτων. Όμως, η συνέχεια επιφύλασσε μια απρόσμενη ανατροπή. Μέσα σε μία ώρα, το σκηνικό διαμορφώθηκε διαφορετικά, με το ΠΑΣΟΚ να περνά μπροστά. Τελικά, υπό την ηγεσία του Κώστα Σημίτη, το ΠΑΣΟΚ πέτυχε την τρίτη συνεχόμενη εκλογική του νίκη (μετά το 1993 και το 1996), συγκεντρώνοντας το 43,79% των ψήφων και αναδεικνυόμενο πρώτο κόμμα.

Η Νέα Δημοκρατία, με αρχηγό τον Κώστα Καραμανλή, κατέλαβε τη δεύτερη θέση, με μικρή διαφορά, συγκεντρώνοντας 42,74%. Το ΚΚΕ έλαβε 5,52%, ο Συνασπισμός 3,20%, ενώ το ΔΗΚΚΙ έμεινε εκτός Βουλής, με ποσοστό 2,69%, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο σήμερα να είναι σαφής για τις επόμενες εκλογές.

Οι ατελείωτες «φωνές» της ΝΔ για πρόωρες εκλογές, ο λόγος που έγιναν και το Χρηματιστήριο

Λίγους μήνες μετά τη νίκη στις εκλογές του 1996, η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ επικεντρώθηκε στην επίτευξη των κριτηρίων του Μάαστριχτ. Παρά τη στρατηγική αυτή, το κόμμα άρχισε να χάνει δημοσκοπική δυναμική, με τη Ν.Δ. να αποκτά προβάδισμα στην πρόθεση ψήφου. Η άνοδος της Ν.Δ. επιταχύνθηκε μετά την εκλογή του Κώστα Καραμανλή, ανιψιού του ιδρυτή του κόμματος, ως προέδρου της στις 21 Μαρτίου 1997.

Το αρνητικό κλίμα για την κυβέρνηση καταγράφηκε και στις δημοτικές και νομαρχιακές εκλογές του Οκτωβρίου 1998, όπου η Ν.Δ., δίνοντας πολιτική διάσταση στις εκλογές, κέρδισε τους τρεις μεγαλύτερους δήμους και τη πλειονότητα των νομαρχιών. Στις ευρωεκλογές του Ιουνίου 1999, ο Κώστας Καραμανλής χαρακτήρισε την εκλογική αναμέτρηση ως δημοψήφισμα για την κυβερνητική πολιτική. Το αποτέλεσμα έφερε τη Ν.Δ. νικήτρια με 36%, έναντι 32,9% του ΠΑΣΟΚ.

Ωστόσο, τον Σεπτέμβριο του 1999, το πολιτικό σκηνικό άρχισε να αλλάζει. Το Χρηματιστήριο σημείωνε συνεχόμενα ρεκόρ, ενώ ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης ανακοίνωσε ένα ευρύ «εκλογικό» πακέτο παροχών ύψους 470 δισ. δραχμών, στοχεύοντας σε συνταξιούχους, μισθωτούς, αγρότες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ελεύθερους επαγγελματίες και ανέργους. Παράλληλα, η κυβέρνηση ανέδειξε ταχύτατα αντανακλαστικά στην υποστήριξη των σεισμοπαθών της Αττικής.

Η πανελλαδική έρευνα της Metron Analysis (14-24 Σεπτεμβρίου) κατέδειξε ότι το ΠΑΣΟΚ ανέκτησε την πρωτοκαθεδρία στην πρόθεση ψήφου: 33,2% έναντι 32,5% της Ν.Δ. Στην ερώτηση για τον καταλληλότερο πρωθυπουργό, ο Κώστας Σημίτης προηγούνταν με 46,3% έναντι 31,8% του Κώστα Καραμανλή.

Μετά την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Μπιλ Κλίντον στην Αθήνα (19-20 Νοεμβρίου), η κυβέρνηση φάνηκε ενισχυμένη επικοινωνιακά. Επιπλέον, η Σύνοδος Κορυφής του Ελσίνκι (10-11 Δεκεμβρίου) θεωρήθηκε σημαντική επιτυχία για την Ελλάδα.

Η πανελλαδική δημοσκόπηση της MRB (24 Νοεμβρίου – 9 Δεκεμβρίου) ανέδειξε σειρά «πρωτιών» για το ΠΑΣΟΚ. Το κυβερνών κόμμα βρισκόταν στο 31,6% στην πρόθεση ψήφου, έναντι 30,6% της Ν.Δ., ανατρέποντας τη διαφορά των 6,7 μονάδων υπέρ της Ν.Δ. έναν χρόνο νωρίτερα. Επίσης, προηγείτο στην παράσταση νίκης κατά 16,2 μονάδες και θεωρούνταν πιο ικανό σε κρίσιμα θέματα, όπως η ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, ο πληθωρισμός, τα ελληνοτουρκικά και τα μεγάλα έργα υποδομής. Ο Κώστας Σημίτης διατηρούσε προβάδισμα ως καταλληλότερος πρωθυπουργός με 41,9%, έναντι 31,9% του Κώστα Καραμανλή.

Κρίνοντας ότι το κλίμα είναι θετικό για το κυβερνών κόμμα, στις 4 Φεβρουαρίου του 2000 ο Κ. Σημίτης ανήγγειλε πρόωρες εκλογές για τις 9 Απριλίου. Το επιχείρημά του ήταν πως «ο τόπος χρειάζεται μια ισχυρή κυβέρνηση με νωπή λαϊκή εντολή για να χειριστεί το θέμα της ένταξης στην ΟΝΕ και τον προσδιορισμό του πλαισίου άσκησης πολιτικής για την ισότιμη και δημιουργική συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ενοποίηση».

Ο Κ. Καραμανλής δήλωσε πως «η χώρα μπαίνει σήμερα στον δρόμο για ένα νέο ξεκίνημα». Η επίσημη έναρξη της προεκλογικής περιόδου έγινε μετά την υποβολή της αίτησης ένταξης στην ΟΝΕ και την ορκωμοσία του Προέδρου της Δημοκρατίας (ο Κωστής Στεφανόπουλος εξελέγη για δεύτερη πενταετία, με την ψήφο 269 βουλευτών του ΠΑΣΟΚ, της Ν.Δ. και όλων των ανεξάρτητων): Στις 14 Μαρτίου θυροκολλήθηκε το προεδρικό διάταγμα για τη διάλυση της Βουλής και ακολούθησε η εγκατάσταση υπηρεσιακών υπουργών στα υπουργεία Εσωτερικών, Δικαιοσύνης και Τύπου.

Τα… ατελείωτα σποτ και η τηλεμαχία Σημίτη-Καραμανλή

Με κοινή υπουργική απόφαση καθορίσθηκαν οι όροι, οι προϋποθέσεις και ο χρόνος προβολής κατά την προεκλογική περίοδο των κομμάτων που εκπροσωπούνταν στο ελληνικό Κοινοβούλιο από τα δημόσια και ιδιωτικά ραδιοτηλεοπτικά μέσα. Ίσχυσε ό,τι ακριβώς είχε προβλεφθεί και στις εκλογές του ’96. Επιπλέον, η ΕΤ3 είχε την υποχρέωση να καλύψει μια προεκλογική συγκέντρωση καθενός από τα κόμματα η οποία θα διοργανωνόταν στη Θεσσαλονίκη ή σε άλλη πόλη της Βόρειας Ελλάδας. Επίσης, επιτρεπόταν στα κόμματα να μεταδίδουν διαφημιστικά μηνύματα (τα οποία δεν μπορούσαν όμως να υπερβούν το ένα τρίτο τού συνολικά διατιθέμενου χρόνου) όχι μόνο κατά τη διάρκεια των δεκαλέπτων που τους διατίθεντο δωρεάν από την ΕΡΤ, αλλά και εκείνων που τους διετίθεντο από τους ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς εθνικής, περιφερειακής και τοπικής εμβέλειας. Χρόνος δόθηκε και στα κόμματα που δεν εκπροσωπούνταν στη Βουλή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε το ΕΣΡ για τον χρόνο προβολής των κομμάτων μέσα από τα δελτία ειδήσεων των ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου δεν τηρήθηκε η αρχή της αναλογικής ισότητας: Σε δημοσίευμά του, ο Ριζοσπάστης έκανε λόγο για «προκλητικά άνιση τηλεοπτική μεταχείριση στις εκλογές» και «πλήρη επικράτηση του δικομματισμού».

Και σε αυτή την εκλογική αναμέτρηση υπήρξε ένας (ακόμη) «βομβαρδισμός» του κοινού από πολιτικά τηλεοπτικά σποτ. Όπως αναφέρει ο καθηγητής Στέλιος Παπαθανασόπουλος, σύμφωνα με τα στοιχεία της Media Services (που αφορούσαν το Mega, τον ANT1, το Star, τον Alpha, το Alter, την ET1, τη NET, την ET3 και το New Channel), στην περίοδο από την 1η Μαρτίου έως τις 8 Απριλίου 2000, τα σποτ του ΠΑΣΟΚ προβλήθηκαν 1.777 φορές (με συνολικό airtime 22,4 ώρες), τα σποτ της Ν.Δ. μεταδόθηκαν 1.111 φορές (με συνολικό airtime 16 ώρες) και του Συνασπισμού 346 φορές (με συνολικό airtime 2,1 ώρες).

Η τηλεμαχία μεταξύ των αρχηγών του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ. διεξήχθη στις 30 Μαρτίου στο Ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής.

Οι φιλοκυβερνητικές εφημερίδες έγραψαν για «σαφή υπεροχή Σημίτη», στον οποίο απέδιδαν «σοβαρότητα», «υπευθυνότητα» και «ρεαλισμό». Οι εφημερίδες που στήριζαν τη Ν.Δ. έκαναν λόγο για «βραδινό περίπατο» και «καθαρή νίκη» του Κ. Καραμανλή, τον οποίο χαρακτήριζαν «άνετο», «πειστικό» και «με αέρα πρωθυπουργού». Κατά γενική ομολογία, πάντως, στο debate επικράτησαν «χαμηλοί τόνοι», διεξήχθη «πολιτισμένος και ευπρεπής διάλογος» και οι δύο μονομάχοι «προσπαθούσαν πρώτα να διαφυλάξουν τα νώτα τους και εν συνεχεία να κερδίσουν τις εντυπώσεις». Ο Λάκης Λαζόπουλος, δικαιολογώντας την απόφασή του να μην παρακολουθήσει το debate, δήλωσε: «Δεν μπορώ να καθίσω να δω δυο δεξιούς να μαλώνουν για το ποιος είναι πιο αριστερός».

Η τηλεοπτική αναμέτρηση μεταδόθηκε σε εθνικό δίκτυο και, σύμφωνα με τα στοιχεία της AGB, συγκέντρωσε υψηλότερη τηλεθέαση από εκείνη του 1996: την παρακολούθησαν 2.270.000 άτομα άνω των 15 ετών (μέση τηλεθέαση 41%).

Το δίλημμα που έθεσε το ΠΑΣΟΚ και το όραμα Σημίτη

Κατά την προεκλογική περίοδο, το κυβερνών κόμμα επιχείρησε να αποκόψει τη διαφαινόμενη διαρροή ψηφοφόρων του (κυρίως) προς το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, υψώνοντας τους τόνους και δημιουργώντας συνθήκες «ελεγχόμενης», όπως χαρακτηρίστηκε, πόλωσης.

Στις ομιλίες του, ο 64χρονος Κ. Σημίτης διακήρυσσε ότι η Ν.Δ. «δεν έχει πρόγραμμα, ευθύνη και θέσεις», αναφερόταν σε «πειραματισμούς και αυτοσχεδιασμούς μαθητευόμενων μάγων», έκανε λόγο για «φιλελεύθερη λαίλαπα που θα μας γυρίσει στο ’90-’93» και ζητούσε από τον λαό να πει «όχι στην επάνοδο της Δεξιάς», ενώ υπογράμμιζε «την ασφάλεια και τη σταθερότητα που εγγυάται το ΠΑΣΟΚ».

Το δίλημμα που, επί της ουσίας, τέθηκε για τις εκλογές από το ΠΑΣΟΚ ήταν το «Σημίτης ή Καραμανλής για πρωθυπουργός;», καθώς ο ηγέτης του προηγούνταν του αντιπάλου του τόσο σε δημοτικότητα όσο και στις απαντήσεις στο ερώτημα «ποιον θεωρείτε καταλληλότερο για πρωθυπουργό». Επιδιώκοντας τη σύγκριση, ο Κ. Σημίτης πραγματοποίησε σκληρή προσωπική επίθεση εναντίον του Κ. Καραμανλή, κατηγορώντας τον κυρίως ότι δεν έχει τις γνώσεις και την πείρα να κυβερνήσει.

Λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές και με αφορμή δήλωση του υποψήφιου βουλευτή της Ν.Δ. Γιώργου Καρατζαφέρη («Τώρα θα βάλουμε κι εμείς 500.000 δικά μας παιδιά στο Δημόσιο»), ο Κ. Σημίτης καταλόγισε στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης ρεβανσιστικές τάσεις και πρόθεση εγκαθίδρυσης κομματικού κράτους. Και υπογράμμιζε: «Εγώ θέλω ένα μέλλον για όλα τα παιδιά της Ελλάδας, για όλους τους Ελληνες».

Στη «συγκέντρωση νίκης» που έγινε στο Πεδίον του Άρεως, υπό το άπλετο φως 800 προβολέων, ο ηγέτης του ΠΑΣΟΚ, παραφράζοντας τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ανέφερε: «Έχω ένα όραμα για την Ελλάδα». Και συνέχισε: «Έχω το όραμα της ισχυρής Ελλάδας. Έχω το όραμα του υπερήφανου Έλληνα. Έχω το όραμα ότι μια μέρα η Ελλάδα θα είναι μια δημιουργική κοινωνία, μια νέα κοινωνία, μια κοινωνία αλληλεγγύης».

Αγαπημένα συνθήματα των συγκεντρωμένων οπαδών του ΠΑΣΟΚ ήταν τα: «Σημίτη, προχώρα, ν’ αλλάξουμε τη χώρα», «Ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά», «Όταν οι άλλοι θα ψάχνουν για αρχηγό, εμείς θα σε φωνάζουμε ξανά πρωθυπουργό», «Το ΠΑΣΟΚ είναι εδώ, ενωμένο, δυνατό», «ΠΑΣΟΚ και νεολαία, για μια Ελλάδα νέα» και «Εκεί ψηλά, στο Μέγαρο Μαξίμου, θα βάλουμε τον εκσυγχρονισμό, με αρχηγό τον Κώστα τον Σημίτη, παντοτινό πρωθυπουργό».

Οι οπαδοί του Κινήματος κρατούσαν υφασμάτινες σημαίες ελληνικές αλλά και του ΠΑΣΟΚ (με τον ήλιο του εμβλήματος σε πράσινο, λευκό και πορτοκαλί φόντο), ενώ αρκετοί ήταν εφοδιασμένοι με κόρνες και έριξαν βεγγαλικά.

Από τα μεγάφωνα ακούστηκαν συνθέσεις των Μίκη Θεοδωράκη («Ο χορός του Ζορμπά»), Σταύρου Ξαρχάκου («Γεια σου χαρά σου, Βενετιά»), Διονύση Σαββόπουλου («Ας κρατήσουν οι χοροί»), Μάνου Χατζιδάκι, Γιάννη Μαρκόπουλου, Βαγγέλη Παπαθανασίου, Παντελή Θαλασσινού και άλλων, δημοτικά τραγούδια, κρητικές μαντινάδες, η φωνή της Μελίνας Μερκούρη στα τραγούδια «Να με θυμάσαι και να μ’ αγαπάς» και «Ποτέ την Κυριακή», το τραγούδι «Αmeno» του γαλλικού συγκροτήματος ERA και ο «διαχρονικός ύμνος» του ΠΑΣΟΚ, «Καλημέρα, ήλιε». Υπεύθυνη για τις μουσικές επιλογές ήταν η Σοφία Καγεώργη.

Μετά τη συγκέντρωση, μπροστά στο εκλογικό κέντρο του ΠΑΣΟΚ, στην πλατεία Κλαυθμώνος, πραγματοποιήθηκε συναυλία με τη συμμετοχή του Χρήστου Νικολόπουλου, της Γλυκερίας, του Μιχάλη Δημητριάδη και της Αθηνάς Μόραλη.

Η ώρα του Καραμανλή που… ακόμη δεν είχε έρθει

Η κεντρική εκδήλωση της Ν.Δ. έλαβε χώρα στο Ολυμπιακό Στάδιο Αθηνών και ήταν ένας συνδυασμός πολιτικής συγκέντρωσης και συναυλίας. Οι συγκεντρωμένοι οπαδοί υποδέχθηκαν τον πρόεδρο του κόμματος και τη σύζυγό του με το σύνθημα «Ε…Ε…Έρχεται», με καραμούζες και ραίνοντας το ζευγάρι με ροδοπέταλα.

Στη σύντομη ομιλία του, ο Κ. Καραμανλής έδωσε έμφαση στην παρουσίαση του κυβερνητικού προγράμματος της Ν.Δ. και τόνισε για μία ακόμη φορά: «Εμείς δεν ερχόμαστε για να σταματήσουμε αλλά για να επιταχύνουμε ό,τι θετικό ξεκίνησε. Δεν ερχόμαστε για να αφαιρέσουμε αλλά για να προσθέσουμε, να χτίσουμε. Φτιάχνουμε μαζί μια κοινωνία αλληλεγγύης, με ανθρώπινη ζεστασιά και χαμόγελο».

Οι οπαδοί συνόδευαν την ομιλία του αρχηγού τους με συνθήματα όπως «Ελλάδα ισχυρή με τον Καραμανλή», «Όλοι μαζί με τον Καραμανλή», «Ήρθε η ώρα του Καραμανλή» και τραγουδώντας το «Εκεί ψηλά στο Μέγαρο Μαξίμου, θα βάλουμε ένα γαλανό πανί, θα βάλουμε και μια φωτογραφία του Κώστα του Καραμανλή», μια διασκευή ενός συνθήματος που καθιέρωσε η «Θύρα 13» του Παναθηναϊκού, όταν η ομάδα μπάσκετ είχε κατακτήσει τον πρώτο μεγάλο ευρωπαϊκό της τίτλο. Ένα παρόμοιο σύνθημα τραγουδούσαν για τον Κ. Σημίτη και οι οπαδοί του ΠΑΣΟΚ.

Στο τέλος της ομιλίας, δύο παιδιά (η Κατερίνα και ο Αντώνης), που έμοιαζαν πολύ με εκείνα των αφισών της Ν.Δ., έδωσαν στον Κ. Καραμανλή ζωγραφιές τους που συνοδεύονταν από τη φράση «Υπάρχει καλύτερη Ελλάδα και τη θέλουμε».

Όπως και στη συγκέντρωση στη Θεσσαλονίκη, ακολούθησε συναυλία του Σταμάτη Σπανουδάκη και της ορχήστρας του. Ο συνθέτης είχε μελοποιήσει το σύνθημα «Υπάρχει καλύτερη Ελλάδα και τη θέλουμε» (με το οποίο έκλειναν τα σποτ της Ν.Δ.) και το τραγούδι του «Θα ’ρθεις σαν αστραπή ξανά» συνόδευε την είσοδο του Κ. Καραμανλή στους χώρους όπου έκανε τις ομιλίες του, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούνταν και η σύνθεσή του «Άγγελοι μετά ποιμένων».

Ο έμπειρος ως σκηνοθέτης δημοφιλούς τηλεοπτικού σόου («Ciao AΝΤ1»), Ιταλός, Στέφανο Σαρτίνι επιμελήθηκε, για πρώτη φορά στην καριέρα του, την τηλεοπτική κάλυψη των συγκεντρώσεων της Ν.Δ. στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα. Δύο γιγαντοοθόνες τύπου jumbotron στην εξέδρα, μπαλόνια με νέον, βεγγαλικά, καπνογόνα, περιστρεφόμενοι προβολείς και ακτίνες λέιζερ ήταν κάποια από τα στοιχεία που χαρακτήρισαν τις δύο μεγάλες εκδηλώσεις της Ν.Δ.

Το σύνθημα που λάνσαρε αρχικά η Ν.Δ. ήταν το «Όλοι μαζί μπορούμε καλύτερα», που θύμιζε έντονα εκείνο του ΠΑΣΟΚ («Όλοι μαζί μπορούμε περισσότερα»).

Την ίδια περίοδο μάλιστα, στο πλαίσιο της στρατηγικής του «μεσαίου χώρου», επιχειρήθηκε η αντικατάσταση του πυρσού (σε επίπεδο επικοινωνίας τουλάχιστον, διότι παρέμενε έμβλημα του κόμματος). Αρχικά, εμφανίστηκε το περίγραμμα τριών περιστεριών, χρώματος μπλε, κόκκινου και πράσινου. Ακολούθησε η παράσταση ενός πτηνού με τρίχρωμα φτερά. Ωστόσο, ο βίος αμφοτέρων των «σημάτων» ήταν περιορισμένος, ενώ ο πυρσός δεν χρησιμοποιήθηκε καθόλου.

Εντέλει, ως κεντρικό σύνθημα καθιερώθηκε το «Υπάρχει καλύτερη Ελλάδα και τη θέλουμε» (που θύμιζε εκείνο της Ν.Δ. στις εκλογές του Νοεμβρίου του ’89, «Μαζί και συ για μια καλύτερη Ελλάδα»). Παράλληλα, αξιοποιήθηκε και το σύνθημα των ευρωεκλογών του ’99, «Νέο ξεκίνημα!». Λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές, στο συνθηματολογικό οπλοστάσιο του κόμματος προστέθηκε η φράση «Από τις 10 Απριλίου περνάμε στην πράξη».

Εκτός από το πρόσωπο του Κ. Καραμανλή, σε γιγαντοαφίσες χρησιμοποιήθηκαν και δύο παιδικά πρόσωπα, ενός αγοριού και ενός κοριτσιού. Λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές, το πρόσωπο του αγοριού εμφανίστηκε και σε ολοσέλιδη διαφημιστική καταχώριση στον Τύπο, με το μήνυμα «Την Κυριακή σκεφθείτε εμένα, ψηφίζετε για το μέλλον μου»: Το concept θύμιζε έντονα την αφίσα που παρουσίασε η Ν.Δ. το 1981, στην τελική ευθεία της προεκλογικής περιόδου, με ένα κοριτσάκι και τη φράση «Σκέψου σήμερα τη δική μας πρόοδο και το δικό μας μέλλον», αλλά και τη διαφημιστική καταχώριση που έκλεισε την καμπάνια του 1990, με το μικρό αγόρι και την προτροπή «Σκεφτείτε το μέλλον».

Από τα τηλεοπτικά σποτ της Ν.Δ., εκείνα που συζητήθηκαν περισσότερο αφορούσαν την υγεία, την εγκληματικότητα, τη γεωργία, την παιδεία και την ανεργία. Οι δημιουργοί τους έδειχναν τον Κ. Σημίτη να εμφανίζεται στην τηλεόραση χρησιμοποιώντας ανολοκλήρωτες φράσεις από ομιλίες του που συνδέονταν με τα παραπάνω θέματα και αντιδιαστέλλονταν με «σκετσάκια», όπως τα αποκάλεσε ο Τύπος, στα οποία οι διάλογοι των «καθημερινών» ανθρώπων (που υποδύονταν ηθοποιοί) επιχειρούσαν να «ακυρώσουν» τα λεγόμενα του πρωθυπουργού και κατ’ επέκταση το κυβερνητικό έργο. Τα διαφημιστικά μηνύματα κατέληγαν με την προτροπή να «κλείσει η τηλεόραση». Το ΠΑΣΟΚ αντέδρασε έντονα, με τον Κ. Λαλιώτη να κάνει λόγο για «γκρίζα διαφήμιση, γκρίζων ανθρώπων» (αν και ο χαρακτηρισμός «γκρίζα» αφορά την έμμεση, τη συγκαλυμμένη προώθηση προϊόντων ή υπηρεσιών, χωρίς να εμφανίζεται με σαφήνεια ως διαφήμιση). Από την πλευρά του, ο Ά. Σπηλιωτόπουλος είπε ότι τα σποτ «είχαν χιούμορ και στόχο να αντικρούσουν την “εικονική πραγματικότητα” που “σερβίρει” η κυβέρνηση».

Ένα ακόμη σποτ που συζητήθηκε ήταν εκείνο που έδειχνε, σε ένα παλιό πικάπ, ένα δίσκο να παίζει το «O fortuna» από τα Carmina Burana, ενώ περνούσαν διαδοχικά οι χρονιές 1981, 1985, 1993, 1996. Η βελόνα άρχιζε να κολλάει στον δίσκο, μια νεαρή κοπέλα αναρωτιόταν «είκοσι χρόνια τον ίδιο δίσκο;» και ένας νεαρός απαντούσε «αλλάζουμε δίσκο» για να βάλει το CD «Υπάρχει καλύτερη Ελλάδα και τη θέλουμε».

Λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές, ο Κ. Καραμανλής απηύθυνε προσωπικό μήνυμα με ένα σποτ που θύμιζε πολύ εκείνο των ευρωεκλογών, καθώς είχε εμβόλιμα πλάνα όπου απλοί άνθρωποι, διαφόρων ηλικιών, τον αγκάλιαζαν και τον φιλούσαν. Καθισμένος στο γραφείο του, ο αρχηγός της Ν.Δ. υπογράμμιζε: «Υπάρχει καλύτερη Ελλάδα από αυτή που ζούμε σήμερα. Σας καλώ να τη ζήσουμε μαζί».

Ακολούθησε ένα διαφημιστικό διάγγελμα περίπου δυόμισι λεπτών, με τον Κ. Καραμανλή να κατηγορεί το ΠΑΣΟΚ ότι «θέτει ψευτοδιλήμματα για να πολώσει το κλίμα» και να υπογραμμίζει: «Μπορούμε να πορευθούμε όλοι μαζί, να μονοιάσουμε ακόμα πιο πολύ. Να συνεργαστούμε, επιτέλους, όλες οι πολιτικές δυνάμεις. Όλοι είναι χρήσιμοι».

Η βραδιά «θρίλερ» και η νίκη του ΠΑΣΟΚ

Την Κυριακή 9 Απριλίου, οι κάλπες έκλεισαν στις 7 μ.μ., και μόλις ένα λεπτό αργότερα, τα τηλεοπτικά κανάλια παρουσίασαν τις πρώτες προβλέψεις. Αυτές βασίζονταν στο 70% των στοιχείων από τα exit polls που είχαν επεξεργαστεί έως τότε οι εταιρείες δημοσκοπήσεων.

Τα exit polls από τρεις από τις πέντε εταιρείες έδειχναν πως η Ν.Δ. είτε κέρδιζε είτε είχε τις περισσότερες πιθανότητες να επικρατήσει. Αυτή η εικόνα ενισχύθηκε όταν ανακοινώθηκαν τα συνολικά αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων έξω από τα εκλογικά κέντρα.

Οι υποστηρικτές της Ν.Δ. άρχισαν να γιορτάζουν έξω από τα γραφεία της Ρηγίλλης, με τον Κώστα Καραμανλή να τους χαιρετά χαμογελαστός από το μπαλκόνι. Αντίθετα, στα γραφεία του ΠΑΣΟΚ στη Χαριλάου Τρικούπη επικρατούσε βουβαμάρα.

Η μεγάλη ανατροπή υπέρ του ΠΑΣΟΚ ξεκίνησε να διαφαίνεται όταν άρχισαν να ενσωματώνονται οι ψήφοι από μεγάλες εκλογικές περιφέρειες, όπως η Β’ Αθηνών. Καθώς τα αποτελέσματα έδειχναν να γέρνουν την πλάστιγγα, οι υποστηρικτές του ΠΑΣΟΚ πήραν θάρρος. Τις πρώτες πρωινές ώρες, όταν επισημοποιήθηκε η νίκη του κόμματος με διαφορά 72.400 ψήφων – η μικρότερη μεταξύ πρώτου και δεύτερου κόμματος από τη Μεταπολίτευση – ξέσπασαν πανηγυρισμοί στους δρόμους.

Οι εφημερίδες έκαναν λόγο για «βραδιά θρίλερ» με «απίστευτο σασπένς» που έφερε «στα πρόθυρα νευρικής κρίσης εκατομμύρια Έλληνες» και «δύσκολα είχε αντίστοιχο στην πρόσφατη, τουλάχιστον, παγκόσμια πολιτική ιστορία».

«Παρόλο που έπεσαν μέσα στα όρια της ανώτερης και κατώτερης τιμής, τα exit polls ήταν στην πλειοψηφία τους άστοχα, διότι έδιναν την τάση να κερδίσει η Νέα Δημοκρατία», παραδέχτηκε ο Κώστας Παναγόπουλος (ALCO), αλλά σύμφωνα με τον Ηλία Νικολακόπουλο, «όλα τα exit polls πέτυχαν τα ποσοστά των κομμάτων μέσα στο πλαίσιο του στατιστικού λάθους».

Με πληροφορίες από: Καθημερινή / Διαδικτυακή έκδοση