cineBRatenas 2013: Η Ταινιοθήκη μιλά… βραζιλιάνικα έως 3/7!
Για τρίτη φορά, το cineBRatenas 2013 (η 3η Εβδομάδα Βραζιλιάνικου Κινηματογράφου), στη φετινή καλοκαιρινή εκδοχή της, διοργανώνεται από τη Βραζιλιάνικη Πρεσβεία και την Ταινιοθήκη της Ελλάδος και προσκαλεί το θεατή από τις 27/6 ως τις 3/7 στην αίθουσα Λαΐς να ταξιδέψει σε μια δυναμική ήπειρο εικόνων και ήχων. Αντλώντας από την ζωντανή πολυμορφία μιας ανήσυχης κινηματογραφίας το πρόγραμμα παρουσιάζει έντεκα μικρού και δεκατρείς μεγάλου μήκους ταινίες -όλες εκτός από δύο σε πρώτη προβολή- και συνοψίζει τις νέες κατευθύνσεις, το παρόν και το μέλλον του βραζιλιάνικου σινεμά, δίχως να παραλείπει τα ορόσημα του παρελθόντος του.
To όριο του νέου κινηματογράφου
Ένα τέτοιο ορόσημο είναι το Όριο φιλμ-πείραμα, φιλμ-φάντασμα, φιλμ-θρύλος. Γυρισμένο το 1930 από τον εικοσάχρονο εστέτ και πρωτοεμφανιζόμενο σεναριογράφο/σκηνοθέτη Μάριο Πεϊσότο (Mario Peixoto), τον έμπειρο φωτογράφο Εντγκάρ Μπραζίλ (Edgar Brasil) (συνεργάτη του Ουμπέρτο Μάουρο [Umberto Mauro]) και μια μικρή ομάδα φίλων, το Όριο ύστερα από ελάχιστες δημόσιες προβολές είχε εξαφανιστεί για τουλάχιστον μία εικοσαετία από τις οθόνες ώσπου να επανεμφανιστεί στη δεκαετία του εβδομήντα. Ακόμα και ο μεγάλος ιστορικός του κινηματογράφου Ζωρζ Σαντούλ ταξίδεψε μάταια από το Παρίσι στο Ρίο ντε Ζανέιρο το 1960 μόνο και μόνο για να το δει. Όταν η μοναδική κόπια της ταινίας ύστερα από πολλές περιπέτειες αποκαταστάθηκε, επιβεβαίωσε τη φήμη της. Συνοψίζοντας τις αναζητήσεις όχι μόνο της ευρωπαϊκής αλλά και της βραζιλιάνικης πρωτοπορίας της δεκαετίας του είκοσι το Όριο είναι ένα από τα τελευταία αριστουργήματα του βουβού κινηματογράφου και εξακολουθεί ακόμα να εκπλήσσει με την αινιγματική ομορφιά και την πειραματική μορφή του. Αφηρημένος στοχασμός πάνω στο χρόνο και την ανθρώπινη κατάσταση, το φιλμ αποτελεί μια νεανική κραυγή για το τι θα μπορούσε να είναι ο κινηματογράφος αν δεν είχε κυριαρχήσει η λογική του ομιλούντος, της αναπαράστασης και της εμπορικότητας: μια ασυμβίβαστη, καθαρή τέχνη της εικόνας.
Ο δεύτερος σταθμός στο παρελθόν της φετινής διοργάνωσης είναι η προβολή ενός άλλου πολύ διαφορετικού ορόσημου: του κλασικού Ξερές ζωές [Vidas Sêcas] που φέτος κλείνει πενήντα χρόνια ζωής. Γυρισμένο από τον αναμφισβήτητο πατριάρχη του «σινέμα νόβο» Νέλσον Περέιρα ντος Σάντος [Nelson Pereira dos Santos], το πρώτο αριστούργημα του σπουδαιότερου βραζιλιάνικου κινηματογραφικού ρεύματος, αφηγείται την οδύσσεια μιας ξεριζωμένης οικογένειας σε αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής: μια περιπλάνηση στην άνυδρη ενδοχώρα της βορειοανατολικής Βραζιλίας που καταλήγει στο πουθενά της ακραίας φτώχειας. Με την αυθεντικότητα και τη λιτότητα του νεορεαλισμού η ταινία κατάφερε να κλείσει μια σκληρή κοινωνική πραγματικότητα σε μια κάψουλα χρόνου που ακόμα και σήμερα αποτελεί ένα δραστικό αντίδοτο στην αβάσταχτη ελαφρότητα του κινηματογράφου.
VIRAL
Ο κινηματογράφος μετά το σινέμα νόβο
Η παράδοση του σινέμα νόβο εξακολουθεί να τροφοδοτεί την έμπνευση των νεότερων βραζιλιάνων δημιουργών. Με την τρίτη του σκηνοθεσία, Στην άκρη του δρόμου [À beira do caminho] (2012), ο βραβευμένος πρώην διευθυντής φωτογραφίας Μπρένο Σιλβέιρα [Breno Silveira] και δημιουργός ίσως της πιο εμπορικής ταινίας της τελευταίας εικοσαετίας Οι δύο γιοι του Φρανσίσκο [Dois filhos de Francisco], ξαναγυρίζει στις διαδρομές του σινέμα νόβο. Αφηγείται την ιστορία ενός φορτηγατζή που παλεύει να ξεπεράσει το τραύμα και την ενοχή του για την απώλεια της γυναίκας του. Κάπου στο δρόμο συναντάει ένα ορφανό αγόρι που αναζητεί τον πατέρα του και η σχέση του με το παιδί θα τον βοηθήσει να συμφιλιωθεί με την απώλεια και να ξαναπλησιάσει τη δική του οικογένεια. Ταινία δρόμου και συναισθημάτων στηρίζεται εξαιρετικά από τους πρωταγωνιστές της: τον Ζοάο Μιγκέλ [Zoão Miguel], έναν από τους πολυτιμότερους ηθοποιούς του νέου βραζιλιάνικου κινηματογράφου και τον ταλαντούχο Βινίσιους Νασιμέντο [Vinicius Nascimento] ακόμα ένα παιδί θαύμα στις οθόνες μας.
Ένα ενδιαφέρον γυναικείο πρόσωπο και μια επίσης βραβευμένη, δυνατή ερμηνεία (από την τηλεοπτική σταρ Καμίλα Πιτάνγκα [Camila Pitanga]) βρίσκονται στην καρδιά τού Θα δεχόμουν και τα χειρότερα νέα από τα όμορφά σου χείλη [Eu receberia as piores notícias dos seus lindos lábios] (2011). Το τελευταίο φιλμ του Μπέτο Μπραντ [Beto Brant] με συν-σκηνοθέτη τον Ρενάτο Σιάσκα [Renato Ciasca] διασκευάζει ένα μυθιστόρημα σε σύγχρονο ερωτικό (μελό)δραμα. Σε μια μικρή θρησκόληπτη κοινότητα στην ενδοχώρα του Παρά, ο περιπετειώδης φωτογράφος Καουμπύ, η μυστηριώδης και ασταθής Λαβίνια και ο σύζυγός της, πάστορας Ερνάνι, συνδέονται και συγκρούονται σ’ ένα παθιασμένο ερωτικό τρίγωνο. Όμως όλες οι δυνάμεις – το συντηρητικό περιβάλλον, το τραυματικό παρελθόν της γυναίκας, η εξάρτησή της από τον πάστορα κι ένα σκληρό παιχνίδι του πεπρωμένου- θα οδηγήσουν τη σχέση αυτή σε τραγική κατάληξη.
Τελείως διαφορετικό το σκηνικό στη δεύτερη ταινία τού Σέλτον Μέλλο [Selton Mello] Ο Παλιάτσος [O Palhaço] (2011). Εδώ ένας από τους καλύτερους ηθοποιούς του νέου βραζιλιάνικου κινηματογράφου σκηνοθετεί τις γλυκόπικρες περιπέτειες ενός περιοδεύοντος τσίρκου. Στο αποκορύφωμα μιας προσωπικής κρίσης ο κλόουν Μπενζαμίν, που ερμηνεύει ο Σέλτον Μέλλο, αποφασίζει να εγκαταλείψει το θίασο και να δοκιμάσει να εργαστεί ως υπάλληλος. Όμως η θλιβερή πραγματικότητα της «κανονικής » ζωής τον κάνει να συνειδητοποιήσει ότι δεν έχει εναλλακτική λύση. Ισορροπώντας κάπου ανάμεσα στο σαρδόνιο χιούμορ του κλασικού Μπάι μπάι Μπραζίλ [Bye Bye Brazil] του Κάρλος Ντιέγκες [Carlos Diegues] και τη μελαγχολική ματιά των πρώτων ταινιών του Φελλίνι η ταινία βραβεύτηκε σε πολλά φεστιβάλ και αγαπήθηκε από το βραζιλιάνικο κοινό.
Εικόνες της μουσικής
Στον φυσικό τους χώρο, τη σκηνή του θεάτρου, οι νεαροί ηθοποιοί και μουσικοί του Λέο και Μπία [Leo e Bia] (2010), που γυρίστηκε από τον μουσικό και πρωτοεμφανιζόμενο σκηνοθέτη Οσβάλντο Μοντενέγκρο [Oswaldo Montenegro] βρίσκονται στο κατώφλι της πρώτης τους σημαντικής, επαγγελματικής παράστασης στην Μπραζίλια τη δεκαετία του εβδομήντα. Αυτοσχεδιάζοντας στις πρόβες, δραματοποιούν όχι μόνο τη δυσκολία της καλλιτεχνικής δημιουργίας αλλά και την προσωπική ζωή τους. Τα οικογενειακά και ερωτικά προβλήματα, οι εσωτερικές σχέσεις της ομάδας, οι αντισυμβατικές ιδέες και οι συγκρούσεις των προσώπων με τη λογοκρισία της δικτατορίας- όλα διοχετεύονται σε ένα φρέσκο, μουσικό-θεατρικό δρώμενο, ένα «ιδεολογικό» μιούζικαλ που συγχέει συστηματικά την πραγματικότητα με την αναπαράσταση.
Αλλά και το μοναδικό ντοκιμαντέρ του προγράμματος εμπνέεται από τον κόσμο της μουσικής. Γυρισμένο το 2005, το 13ο φιλμ του Μιγκέλ Φαρία Ζούνιορ [Miguel Faria Junior] Βινίσιους [Vinicius] σκιαγραφεί το έργο και την προσωπικότητα του μεγάλου ποιητή, στιχουργού και συνθέτη Βινίσιους ντε Μοράες [Vinicius de Moraes] που σφράγισε μιαν άλλη, λιγότερο βίαιη τομή στην ιστορία της βραζιλιάνικης μουσικής: τη μπόσσα νόβα. Η ταινία στηρίζεται σ’ ένα pocket show προς τιμήν του Βινίσιους και μέσα από μαρτυρίες συγγενών, συνεργατών και φίλων ανασυνθέτει την πορεία ενός ανθρώπου που ξεκίνησε από τα αριστοκρατικά σαλόνια της λογοτεχνίας και της διπλωματίας και κατέληξε να γίνει σύμβολο μεγάλου λαϊκού καλλιτέχνη και μποέμ. Προβάλλεται με αφορμή τη συμπλήρωση ενός αιώνα από τη γέννηση του Βινίσιους ντε Μοράες.
Ξαναδουλεύοντας τα είδη
Άραγε το ποιητικό σύμπαν του Βινίσιους έχει θέση στη σημερινή ωμή και δύσκολη πραγματικότητα που αποτελεί τη βασική πρώτη ύλη για τον νέο βραζιλιάνικο κινηματογράφο; Η μεγάλη παραγωγή και εμπορική επιτυχία Ομάδα επίλεκτων 2 [Tropa de Elite 2] του Ζοζέ Παντίλια [José Padilha] μας προσγειώνει ανώμαλα στην «πολεμική ζώνη» του Ρίο ντε Ζανέιρο. Εκεί ο έντιμος και σκληροτράχηλος συνταγματάρχης των ειδικών δυνάμεων της αστυνομίας Νασιμέντο, άθελά του γίνεται πρώτα πιόνι σε πολιτικές μηχανορραφίες και ύστερα κινούμενος στόχος ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά. Από τη μια μεριά ο εξωτερικός εχθρός, οι δολοφονικές συμμορίες στις φαβέλες, από την άλλη ο εσωτερικός, μια διεφθαρμένη ομάδα αστυνομικών της δίωξης ναρκωτικών που συμπεριφέρεται εξίσου εγκληματικά. Με εντυπωσιακή δεξιοτεχνία ο σκηνοθέτης αφηγείται μια σύγχρονη, κοινωνική τραγωδία γεμάτη προδοσίες και ανατροπές, που έγραψε ο σεναριογράφος της Πόλης του Θεού [Cidade de Deus] Μπράουλιο Μαντοβάνι [Bráulio Mantovani. Και ο πρωταγωνιστής Βάγκνερ Μόουρα [Wagner Maura] (όπως άλλωστε και όλοι οι ηθοποιοί της ταινίας) υπερασπίζεται έναν σύνθετο και αντιφατικό ρόλο με αυθεντικό πάθος.
Στη ζώνη του λυκόφωτος των απατεώνων, των γκάνγκστερ και των διεφθαρμένων πολιτικών κινείται το εντυπωσιακό ντεμπούτο Δυο τρυγόνια [2 Coelhos] (2012) του Αφόνσο Πογιάρτ [Afonso Poyart], που προέρχεται από τον κόσμο της διαφήμισης. Η σεναριακή αφετηρία θα μπορούσε να καταλήξει σε μια ρεαλιστική μυθοπλασία κοινωνικής κριτικής: ο τριαντάχρονος Εντγκάρ από το Σάο Πάουλο βάζει σε εφαρμογή ένα έξυπνο σχέδιο για να κλέψει το βρόμικο χρήμα με το οποίο ένας επικίνδυνος γκάνγκστερ προσπαθεί να εξαγοράσει την προστασία κάποιου βουλευτή. Όμως ο σκηνοθέτης ανακατεύοντας τα κινηματογραφικά είδη και επιλέγοντας μια παιγνιώδη, μη γραμμική αφήγηση δίνει στην ταινία τη μορφή ενός κινηματογραφικού παζλ. Μαύρη κωμωδία και γκανγκστερικό φιλμ, ψευτοντοκιμαντέρ και κινούμενα σχέδια, ρεαλιστικές σκηνές δράσης και ειδικά εφέ, πολύ καλές ερμηνείες των ηθοποιών και βιντεοπαιχνίδια- όλα τελικά βρίσκουν τη θέση τους σ’ αυτό το μεταλλαγμένο φιλμ νουάρ της μετα-facebook εποχής.
Cinema novíssimo?
Τελείως διαφορετική είναι η πρόταση του Ήχοι από τα πέριξ [Som ao Redor] (2012) με το οποίο ο σαρανταπεντάχρονος, πρώην κριτικός και μικρομηκάς Κλέμπερ Μεντόνσα Φίλιο [Kléber Mendonça Filho] περνάει στη μυθοπλασία μεγάλου μήκους. Μια λιτή, παρατηρητική, πολυφωνική αφήγηση που καταγράφει σχεδόν σαν ντοκιμαντέρ την πεζή καθημερινότητα μιας σειράς χαρακτήρων από το Ρεσίφι. Όταν μια μικρή ομάδα ιδιωτικής ασφάλειας αναλαμβάνει υπηρεσία στους δρόμους της γειτονιάς όλη η ζωή των πολιτών -τα προβλήματα, οι σχέσεις, οι προστριβές τους- αλλάζει με απροσδόκητο τρόπο.
Το απροσδόκητο είναι ο κυρίαρχος νόμος στον σοκαριστικό, περιθωριακό (υπό)κοσμο του Κλάουντιο Ασσίς [Claudio Assis], του ασυμβίβαστου σκηνοθέτη από το Περναμπούκο, όπου γεννήθηκε και μεγαλώνει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον νεότατο σινεμά (cinema novíssimo). Η τρίτη και πιο ώριμη ταινία του, Αρουραίος πυρετός [A Febre do Rato], περιστρέφεται γύρω από έναν αναρχικό ποιητή που κηρύττει την απόλυτη απελευθέρωση ακόμα και από τα όρια της λογικής σε μια ομάδα χαρακτήρων που ούτως ή άλλως ζουν έξω από τις νόρμες του κυρίαρχου καθωσπρεπισμού. Η γνωριμία του ποιητή με μια νεαρή γυναίκα θα λειτουργήσει ως καταλύτης. Στο τέλος η παραληρηματική ουτοπία του θα υπερβεί το όριο της γραφικότητας και θα οδηγηθεί σε μιαν άνιση σύγκρουση με την εξουσία. Κοιτάζοντας κατάματα έναν διαλυμένο κόσμο εκτός ελέγχου και δίνοντάς του την καθαρότητα μιας αυστηρής, ασπρόμαυρης φόρμας ο Κλάουντιο Ασσίς μέσα από μια απροσδόκητη διαδρομή ξαναβρίσκει μια καινούρια αφετηρία στην παράδοση του σινέμα νόβο. Η ταινία του, μεταξύ πολλών άλλων διακρίσεων, ψηφίστηκε και ως η καλύτερη του 2012 από την Ένωση Βραζιλιάνων Κριτικών.
Ιnfo
Γενική είσοδος για κάθε προβολή € 4
http://cinebratenas.com
ΓΙΑ ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΣΙΝΕΜΑ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ
0 ΣΧΟΛΙΑ